Wang Yinda (Vương Ân Đạt) ngồi bó gối trên chiếc sofa sờn rách trong văn phòng đi thuê. Cựu chủ tịch Tập đoàn thiết bị điện Daneng ở thành phố Từ Hi, tỉnh Chiết Giang hiện gánh khoản nợ lên tới 400 triệu nhân dân tệ (57 triệu USD).

"Tôi không nhớ rõ con số cụ thể, chỉ biết nợ ngân hàng 300 triệu và nợ nhà cung cấp 100 triệu tệ", người đàn ông 50 tuổi nói, giọng chua chát.

Sinh năm 1972, Wang tự nhận mình "sinh ra đã ngậm thìa vàng" bởi có cha là triệu phú nổi tiếng tỉnh Chiết Giang. Sau khi xuất ngũ, năm 1997 Wang khởi nghiệp với số vốn hai triệu nhân dân tệ do cha tài trợ. Ông sản xuất thiết bị gia dụng nhỏ như quạt điện, máy sưởi.

Giống nhiều doanh nghiệp địa phương thời bấy giờ, Wang áp dụng mô hình "công ty gia đình": Vợ giữ ghế giám đốc tài chính, anh em bên vợ phụ trách toàn bộ khâu thu mua nguyên vật liệu.

Sau 10 năm, tài sản của Wang tăng gấp 200 lần. Năm 2007, công ty lãi ròng 400 triệu tệ. "Tiền đến quá nhanh khiến tôi tự mãn. Tôi vung tiền sắm hàng loạt siêu xe và chỉ mặc đồ hiệu may đo từ Italy", Wang kể lại thời kỳ đỉnh cao.

Năm 2012, Khu công nghiệp Daneng của ông rộng tới 350.000 m2, có hơn 1.000 công nhân, quy mô lớn thứ hai toàn thị trấn.

Nhưng cuộc khủng hoảng bắt đầu nhen nhóm vào năm 2013, khi chính sách hỗ trợ giá thiết bị gia dụng nông thôn của chính phủ kết thúc. Nhu cầu sụt giảm đột ngột khiến hàng tồn kho chất đống. Lúc này, lỗ hổng chí mạng từ mô hình quản trị gia đình mới lộ diện.

"Anh em nhà vợ ăn tiền hoa hồng, để mặc linh kiện kém chất lượng tuồn vào nhà máy. Dù biết chuỗi cung ứng có vấn đề, tôi lại nể nang, không thể thuyết phục vợ thay đổi nhân sự", cựu tỷ phú nhớ lại.

Đúng lúc ngân hàng thắt chặt tín dụng và công ty lao đao, Wang Yinda lại phạm sai lầm không thể cứu vãn: Ngoại tình. Sự việc vỡ lở khiến vợ ông đệ đơn ly hôn vào tháng 8/2015.

Đế chế Daneng sụp đổ. Nắm toàn bộ quyền lực tài chính trong tay, người vợ giải tán bộ phận kế toán, mang theo toàn bộ sổ sách, con dấu và tiền mặt, chỉ để lại cho chồng 2.000 tệ (khoảng 300 USD).

"Tôi biết mình bị gia đình vợ cô lập nhưng trước đó vẫn mù quáng tin tưởng vì nghĩ là người nhà", Wang chua xót nói. Đến khi tự tiếp quản, ông mới tá hỏa phát hiện bộ phận tài chính dưới sự điều hành của vợ đã bí mật vay nặng lãi dưới tên tập đoàn. Khoản nợ phình to mất kiểm soát.

Chuỗi cung ứng đứt gãy, nhà máy ngừng hoạt động. Wang Yinda sau đó bị kết án 3 năm tù treo vì các cáo buộc liên quan đến nợ xấu ngân hàng. Tháng 3/2019, tâm huyết 20 năm của ông bị tòa án đem ra đấu giá. Nhà máy và số vốn gần 800 triệu tệ (115 triệu USD) tan thành mây khói, Wang chính thức phá sản, phải dọn sạch đồ đạc rời đi trong vòng ba tháng.

Đến nay vẫn không có "phép màu" hay màn hồi sinh ngoạn mục nào dành cho cựu tỷ phú. Từ một đại gia tiêu tiền không chớp mắt, Vương Ngân Đạt đã bán sạch dàn xe sang và chiếc đồng hồ Patek Philippe trị giá một triệu tệ để gom tiền trả nợ.

Hiện tại, cựu "vua thiết bị điện" mặc quần áo giá rẻ, sống chật vật trong một căn phòng trọ nhỏ hẹp. Ở tuổi ngoài 50, ông đang miệt mài tự học lại từ đầu về thương mại điện tử và nhận làm cố vấn chiến lược cho các doanh nghiệp nhỏ để tích cóp từng đồng, nỗ lực gánh vác món nợ 400 triệu tệ.

Đầu năm nay, câu chuyện của Vương Ngân Đạt bất ngờ được truyền thông và giới kinh doanh Trung Quốc nhắc lại. Tuy nhiên, nó được đem ra mổ xẻ như một bài học kinh điển nhằm cảnh báo giới khởi nghiệp về rủi ro của mô hình "công ty gia đình" và sự sụp đổ lòng tin từ những sai lầm cá nhân.

Về phần mình, Vương Ngân Đạt không trốn tránh trách nhiệm. "Đó là cái giá phải trả cho sự kiêu ngạo, nể nang vô lý và sai lầm. Giờ đây, chỉ khi trả hết nợ, tôi mới mong có ngày được sống lại một cách đường hoàng", cựu tỷ phú nói.

Minh Phương (Theo Sohu, iFeng)