Kho lưu trữ nằm trong Trạm nghiên cứu Concordia (Pháp - Italy) ở độ cao 3.200 m giữa lòng châu Nam Cực, bảo vệ các lõi băng trong điều kiện lạnh tự nhiên -52 độ C mà không cần hệ thống làm lạnh. Đây thực chất là hang động dài 35 m, cao 5 m, rộng 5 m và được đào sâu khoảng 10 m dưới lớp tuyết dày.

Dự án được chuẩn bị trong gần một thập kỷ và đặt ra nhiều thách thức về logistics và ngoại giao. Ngoài những cân nhắc về môi trường, vị trí đặc biệt của kho lưu trữ còn được cho là nhằm đảm bảo tính trung lập, không bị can thiệp chính trị. Kho nằm trong vùng đất thuộc quản lý của một hiệp ước quốc tế và quyền tiếp cận trong tương lai sẽ chỉ được cấp dựa trên giá trị khoa học.

Những mẫu vật đầu tiên của cơ sở mới là hai lõi băng lấy từ đỉnh Mont Blanc và Grand Combine thuộc dãy Alps ở châu Âu. Trong những thập kỷ tới, các nhà khoa học dự định bổ sung mẫu băng lấy từ sông băng trên vùng núi cao như dãy Andes, dãy Himalaya và Tajikistan.

Được nén chặt dần qua thời gian, lõi băng chứa bụi cùng nhiều vật chỉ báo khí hậu khác giúp các nhà khoa học tương lai giải mã bí ẩn của sông băng rất lâu sau khi chúng tan chảy. Các lớp của lõi băng hé lộ nhiều thông tin quý giá về điều kiện khí hậu hàng nghìn năm trước. Lớp băng trong suốt thể hiện một giai đoạn ấm lên khi sông băng tan chảy rồi đông cứng trở lại. Lớp băng mật độ thấp cho thấy đó thực chất là tuyết nén, giúp ước tính lượng mưa tuyết. Ngoài ra, mẫu vật giòn với nhiều vết nứt cho thấy tuyết đã rơi trên những lớp băng tan chảy một phần rồi đông cứng trở lại.

Những manh mối khác có thể tiết lộ thêm thông tin. Ví dụ, vật liệu núi lửa như ion sulfate đóng vai trò như mốc thời gian, trong khi các đồng vị nước giúp xác định nhiệt độ.

Nhưng theo nhà khoa học khí hậu Carlo Barbante, Phó chủ tịch của Quỹ Ice Memory - đơn vị khởi xướng dự án, giá trị thực sự của lõi băng nằm ở tương lai. "Các nhà khoa học sẽ sử dụng công nghệ mà chúng ta thậm chí không thể tưởng tượng nổi ngày nay, khai thác bí mật từ băng mà hiện chúng ta chưa nhìn thấy", ông nói.

Giới khoa học cảnh báo, trong vài thập kỷ tới, hàng nghìn sông băng sẽ biến mất mỗi năm do ấm lên toàn cầu. "Chúng ta đang chạy đua với thời gian để cứu di sản này trước khi chúng biến mất vĩnh viễn", Barbante nói.

Hôm 14/1, các cơ quan giám sát khí hậu của Mỹ và châu Âu xác nhận 2025 là năm nóng thứ ba lịch sử, tiếp tục chuỗi năm có nhiệt độ cao khác thường, chủ yếu do con người đốt nhiên liệu hóa thạch.

Thu Thảo (Theo AFP, CBC)