Xung đột Trung Đông đẩy doanh nghiệp Việt vào 'cú sốc chi phí' mới

Xung đột tại Trung Đông đang khiến giá dầu, cước vận tải và nhiều nguyên liệu đầu vào tăng nhanh. Ảnh minh họa: LH

Áp lực chi phí lan rộng trong sản xuất

Căng thẳng địa chính trị tại Iran và khu vực Trung Đông đang tạo ra làn sóng tăng chi phí trên nhiều thị trường hàng hóa và logistics toàn cầu. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp sản xuất cho biết họ liên tục nhận được thông báo điều chỉnh giá từ các nhà cung cấp trong những ngày gần đây, buộc phải rà soát tồn kho và tìm giải pháp ứng phó.

Là doanh nghiệp sản xuất công nghiệp hỗ trợ trong lĩnh vực cơ khí, sử dụng nguyên liệu đầu vào chủ yếu là sắt thép và nhựa PVC, ông Lê Mai Hữu Lâm, Tổng giám đốc Công ty Cát Vạn Lợi, cho biết giá hai loại nguyên liệu này đã tăng rõ rệt sau khi xung đột leo thang.

Theo ông Lâm, giá nhựa PVC đã tăng khoảng 30%, trong khi giá thép tăng khoảng 5%. Diễn biến này khiến chi phí sản xuất của doanh nghiệp tăng lên đáng kể.

"Tuy nhiên trong bối cảnh thị trường còn nhiều khó khăn, chúng tôi không thể điều chỉnh giá bán theo mức tăng của nguyên liệu. Điều này khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp", ông Lâm cho biết.

Theo ông, đây là bài toán không dễ với doanh nghiệp sản xuất khi phải cân đối giữa chi phí đầu vào tăng do biến động toàn cầu và khả năng chấp nhận của thị trường.

Không chỉ ngành cơ khí, nhiều ngành sản xuất khác cũng đang ghi nhận áp lực chi phí tương tự. Ông Nguyễn Đặng Hiến, Phó Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm TPHCM, cho biết giá hạt nhựa cho sản xuất bao bì trên thị trường đã tăng mạnh trong những ngày gần đây.

"Giá hạt nhựa hiện tăng gần như từng ngày và có thể sớm lên mức 28.000-30.000 đồng/kg, tương đương tăng hơn 10% so với trước đây", ông Hiến cho biết.

Trong lĩnh vực dược thú y và phụ gia chăn nuôi, bà Lâm Thúy Ái, Phó chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Mebifarm, cho biết nhiều nguyên liệu nhập khẩu cũng bắt đầu tăng giá mạnh.

Theo bà Ái, nguyên liệu kháng sinh Amoxicillin đã tăng lên khoảng 25 đô la/kg so với mức khoảng 20 đô la/kg trước đó. Bên cạnh đó, giá nhiều loại vitamin và phụ gia sản xuất cũng biến động nhanh từ đầu tháng 3.

"Các nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi đã liên tục cập nhật thông báo tăng giá. Điều này cho thấy áp lực chi phí đang lan rộng trong chuỗi sản xuất”, bà Ái cho biết.

Về trồng trọt, theo ông Vũ Duy Hải, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Vinacam, một số nhà máy lớn tại Trung Đông đã đóng cửa, phân bón từ Iran cũng không xuất được, khiến giá urê chỉ trong một tuần tăng hơn 100 đô la/tấn. Diễn biến này có nguy cơ đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp tăng mạnh.

Giá hạt nhựa cho sản xuất bao bì tăng cao. Ảnh: website Bidrico

Ở góc độ ngành bao bì, ông Hoàng Trung Sơn, Tổng giám đốc Công ty Bao bì và Giấy Đồng Tiến, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Bao bì giấy Việt Nam, cho rằng tác động từ căng thẳng Trung Đông đang thể hiện rõ qua chi phí logistics và nguồn cung nguyên liệu.

Theo phản ánh của các doanh nghiệp hội viên, giá cước vận tải quốc tế hiện biến động theo ngày. Riêng vận tải biển, nhiều hãng tàu đã áp dụng phụ phí chiến tranh từ 1.500-2.000 đô la/container 20 feet. Trong khi đó, cước vận tải hàng không cũng tăng khoảng 60-70% so với trước khi xung đột bùng phát.

Không chỉ chi phí vận chuyển tăng, một số tuyến vận tải quốc tế cũng bị gián đoạn. Các tàu container buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) thay vì đi qua tuyến biển Đỏ, khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm 3-4 tuần và chi phí tăng cao.

Bên cạnh đó, chi phí bảo hiểm hàng hóa cũng tăng mạnh do rủi ro chiến tranh. Theo ghi nhận của thị trường bảo hiểm hàng hải quốc tế, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tại khu vực vùng Vịnh đã tăng gấp nhiều lần so với trước.

Ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, cho biết thị trường logistics toàn cầu đang chuyển từ trạng thái "gián đoạn" sang "kiểm soát khẩn cấp".

"Nhiều hãng tàu đã điều chỉnh tuyến vận chuyển, thậm chí tạm dừng một số hành trình. Những yếu tố này sẽ tiếp tục đẩy chi phí logistics lên cao trong thời gian tới", ông Khoa nhận định.

Theo Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TPHCM, nhiều ngành sản xuất tại Việt Nam đang chịu tác động từ diễn biến này, đặc biệt là các ngành điện tử, may mặc, hóa chất và thủy sản.

Ngành điện tử - linh kiện đối mặt nguy cơ thiếu chip và bán dẫn nhập từ châu Âu, buộc phải chuyển sang vận chuyển hàng không với chi phí cao, khiến giá thành sản phẩm tăng. Ngành may mặc, giày da cũng đứng trước nguy cơ bị hủy đơn hàng mùa hè từ EU do không đảm bảo tiến độ giao hàng.

Trong khi đó, doanh nghiệp hóa chất ghi nhận giá nguyên liệu đầu vào như hạt nhựa, dung môi, phụ gia tăng theo giá dầu thế giới.

Doanh nghiệp thực phẩm và thủy hải sản, đặc biệt là hàng tươi sống và đông lạnh, chịu rủi ro lớn khi không phận bị hạn chế, nhiều chuyến bay vận tải phải hủy hoặc đổi lộ trình, làm chi phí vận chuyển tăng và nguy cơ hư hỏng hàng hóa cao. Theo Hepza, container lạnh ngày càng khan hiếm và đắt đỏ, khiến các lô tôm, cá tra xuất sang EU và Trung Đông như Jordan, UAE bị ùn ứ tại các cảng trung chuyển.

Doanh nghiệp xoay xở trước biến động chuỗi cung ứng

Theo bà bà Lâm Thúy Ái, khi giá dầu thế giới lên 100-120 đô la Mỹ/thùng, chi phí năng lượng trong sản xuất có thể tăng 20-40%, kéo theo chi phí vận chuyển và nguyên liệu đầu vào đồng loạt tăng. Nếu giá dầu vượt 130 đô la Mỹ/thùng, nhiều ngành sản xuất sẽ chịu áp lực chi phí rất lớn.

Trước áp lực chi phí gia tăng, nhiều doanh nghiệp cho biết đã bắt đầu triển khai các biện pháp quản trị rủi ro nhằm giảm tác động từ biến động thị trường.

Theo bà, các bộ phận mua hàng hiện đang rà soát lại toàn bộ danh mục nguyên liệu để phân loại theo mức độ quan trọng đối với sản xuất và mức độ biến động của thị trường.

Những nguyên liệu chiến lược có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dây chuyền sản xuất sẽ được ưu tiên giữ nguồn cung, đồng thời xây dựng mức tồn kho an toàn dựa trên thời gian nhập khẩu.

"Chúng tôi cũng đang tìm thêm các nhà cung cấp mới để tránh phụ thuộc vào một nguồn duy nhất", bà Ái cho biết. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng đẩy mạnh đàm phán với các đối tác lâu năm nhằm ổn định giá và nguồn cung trong giai đoạn biến động.

Ở một số ngành sản xuất, doanh nghiệp bắt đầu điều chỉnh kế hoạch sản xuất theo hướng ưu tiên các sản phẩm có biên lợi nhuận tốt hơn hoặc ít phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.

"Trước những biến động nói trên, chúng tôi sẽ tập trung quản trị rủi ro, trong đó ưu tiên duy trì thị trường nội địa và các khách hàng hiện hữu để ổn định đơn hàng. Bên cạnh đó, công ty cũng rà soát, cắt giảm chi phí và tạm hoãn các khoản đầu tư chưa thật sự cần thiết", ông Lê Mai Hữu Lâm nói.

Cát Vạn Lợi đồng thời đẩy mạnh ứng dụng số hóa nhằm nâng cao năng suất sản xuất và tăng cường hoạt động tiếp thị, tìm kiếm các thị trường ít chịu tác động từ xung đột để đa dạng hóa đầu ra.

Cát Vạn Lợi thường xuyên đào tạo định kỳ để nâng cao năng lực nhân viên và cùng nhau đưa ra giải pháp ứng phó trong khó khăn.

Trong lĩnh vực logistics, việc đa dạng hóa tuyến vận chuyển và hãng tàu cũng đang được xem là giải pháp quan trọng.

Theo ông Đào Trọng Khoa, doanh nghiệp cần chủ động làm việc với nhiều đối tác vận tải khác nhau, đồng thời xây dựng các phương án vận chuyển thay thế khi một số tuyến hàng hải bị gián đoạn.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản trị chuỗi cung ứng nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành.

Cần cơ chế cảnh báo sớm và ổn định chi phí

Bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, nhiều hiệp hội ngành hàng cho rằng cần có các giải pháp hỗ trợ từ phía cơ quan quản lý nhằm giảm áp lực chi phí và ổn định chuỗi cung ứng.

Theo ông Hoàng Trung Sơn, các cơ quan quản lý cần theo dõi sát diễn biến thị trường năng lượng và vận tải quốc tế để có phương án đảm bảo nguồn cung nhiên liệu cho sản xuất trong nước.

Hiệp hội Bao bì giấy Việt Nam cũng kiến nghị cần có giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong việc ổn định chi phí vận chuyển và bảo hiểm hàng hóa.

Trong khi đó, Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam đề xuất thiết lập cơ chế cảnh báo sớm về biến động logistics toàn cầu, với một đầu mối cập nhật thường xuyên thông tin về tuyến vận tải, phụ phí và giá nhiên liệu.

Cơ chế này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất và vận chuyển thay vì phải phản ứng thụ động khi chi phí tăng đột biến.

Cần cơ chế cảnh báo sớm và ổn định chi phí. Ảnh: LH

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cũng đã yêu cầu các hiệp hội ngành hàng rà soát tác động của xung đột Trung Đông đối với hoạt động xuất nhập khẩu và nguồn cung nguyên liệu, đồng thời khuyến nghị doanh nghiệp chủ động tăng dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, trong bối cảnh hiện nay, mục tiêu quan trọng nhất của doanh nghiệp là duy trì năng lực giao hàng ổn định và kiểm soát được chi phí.

Ông cho rằng cơ quan quản lý cần điều hành linh hoạt giá năng lượng và tỷ giá nhằm giảm tốc độ truyền dẫn chi phí vào nền kinh tế, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường và tuyến vận tải.

Tuy vậy, theo đánh giá của nhiều chuyên gia kinh tế, tác động của xung đột Trung Đông có thể mang tính ngắn hạn nếu căng thẳng sớm hạ nhiệt.

Trong kịch bản này, giá dầu và cước vận tải có thể tăng mạnh trong một vài tuần nhưng sẽ giảm trở lại khi bất định địa chính trị được tháo gỡ.

Dù vậy, diễn biến lần này một lần nữa cho thấy mức độ phụ thuộc của nhiều ngành sản xuất vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, về dài hạn, việc phát triển nguồn nguyên liệu trong nước, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tự chủ sản xuất vẫn là bài toán chiến lược đối với nền kinh tế.

Lê Hoàng