Xung đột Trung Đông: Cú sốc năng lượng lớn mức nào?

Xuất khẩu dầu thô bằng đường biển của các quốc gia Vùng Vịnh trong tháng 3 đã giảm gần một nửa, xuống còn 8,44 triệu thùng/ngày

Những diễn biến này không chỉ làm gián đoạn dòng chảy năng lượng, mà còn đặt ra thách thức lớn đối với ổn định kinh tế toàn cầu trong trung và dài hạn.

Theo các số liệu mới nhất, xuất khẩu dầu thô bằng đường biển của các quốc gia Vùng Vịnh trong tháng 3 đã giảm gần một nửa, xuống còn 8,44 triệu thùng/ngày, so với mức 16,58 triệu thùng/ngày của tháng trước. Đây là mức sụt giảm hiếm thấy, phản ánh mức độ gián đoạn nghiêm trọng của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Trong điều kiện bình thường, eo biển Hormuz đảm nhiệm vận chuyển khoảng 20% tổng nhu cầu dầu toàn cầu và gần một phần tư thương mại năng lượng đường biển. Tuy nhiên, sau hơn một tháng xung đột, các tuyến vận tải thay thế như đường ống hoặc hành lang đường bộ chỉ có thể đáp ứng khoảng 40% công suất thông thường. Điều này cho thấy vai trò gần như "không thể thay thế" của tuyến hàng hải này trong cấu trúc năng lượng thế giới.

Nỗ lực xoay chuyển của các quốc gia sản xuất dầu lớn cũng bộc lộ rõ giới hạn. Saudi Arabia chuyển hướng xuất khẩu qua Biển Đỏ, UAE tận dụng cảng Fujairah, Iraq tìm cách khôi phục tuyến vận tải qua Thổ Nhĩ Kỳ và Syria. Tuy nhiên, ngay cả khi vận hành tối đa, tổng công suất thay thế chỉ đạt khoảng 2,6–5,5 triệu thùng/ngày – thấp hơn rất nhiều so với lượng cung bị gián đoạn.

Sự đứt gãy nguồn cung nhanh chóng phản ánh lên giá năng lượng. Giá dầu Brent đã vượt ngưỡng 110 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ tiến sát 114 USD/thùng. Áp lực nguồn cung cùng rủi ro địa chính trị khiến giá dầu được dự báo có thể tăng thêm khoảng 15 USD/thùng trong năm 2026. Song song đó, chi phí bảo hiểm vận tải đã tăng gấp 2–3 lần, kéo theo chi phí logistics toàn cầu leo thang.

Không chỉ dừng ở giá dầu, tác động lan tỏa sang toàn bộ hệ thống năng lượng. Giá nhiên liệu bay và dầu diesel tăng mạnh đang đẩy chi phí vận tải và sản xuất lên cao, làm dấy lên nguy cơ một làn sóng lạm phát mới. Trong bối cảnh kinh tế thế giới vốn đã đối mặt với nhiều bất định, cú sốc năng lượng từ Trung Đông có thể trở thành yếu tố kích hoạt các vòng xoáy bất ổn mới.

Các cơ chế điều tiết toàn cầu đang được kích hoạt, nhưng hiệu quả còn hạn chế. Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đã điều phối giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược – mức lớn nhất từng được triển khai – nhằm bình ổn thị trường. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định đây chỉ là giải pháp ngắn hạn, không thể bù đắp cho sự gián đoạn kéo dài tại Hormuz.

Trong khi đó, Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ và các đối tác (OPEC+) dù tuyên bố tăng hạn ngạch khai thác thêm 206.000 thùng/ngày từ tháng 5, song mức tăng này chỉ mang tính biểu tượng, chiếm chưa tới 2% lượng cung bị gián đoạn. Thực tế cho thấy nhiều quốc gia thành viên không thể nâng sản lượng do chính các cơ sở hạ tầng năng lượng đang chịu tác động trực tiếp từ xung đột.

Diễn biến hiện nay một lần nữa làm lộ rõ tính dễ tổn thương của hệ thống năng lượng toàn cầu trước các "điểm nghẽn" địa chính trị. Eo biển Hormuz không chỉ là tuyến vận tải, mà còn là "van điều tiết" của thị trường dầu mỏ thế giới. Khi "van" này bị siết chặt, mọi nỗ lực phân tán rủi ro đều trở nên hạn chế.

Từ góc độ chính sách, cuộc khủng hoảng lần này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các quốc gia trong việc đa dạng hóa nguồn cung, phát triển hạ tầng dự trữ chiến lược và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng. Đồng thời, nó cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm an ninh các tuyến hàng hải quốc tế – yếu tố then chốt để duy trì dòng chảy năng lượng ổn định.

Theo baochinhphu.vn