7 nhóm giải pháp cấp thiết ứng phó xung đột Trung Đông

Cảng Cát Lái. Ảnh: SNP

Hơn 87% doanh nghiệp bị tăng chi phí

Kết quả khảo sát với 228 doanh nghiệp do Ban IV (Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ) thực hiện từ 16 - 22/3/2026 cho thấy, tác động của xung đột không còn dừng ở mức rủi ro tiềm ẩn mà đã chuyển hóa thành áp lực thực tế.

Cụ thể, có đến 62,7% doanh nghiệp thừa nhận đang chịu ảnh hưởng từ mức "lớn" đến "rất lớn" đến hoạt động kinh doanh; 55,3% khẳng định các tác động tiêu cực đã xảy ra. Các ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất gắn liền với nhiên liệu, vận tải, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quốc tế.

Áp lực nặng nề nhất hiện nay là sự gia tăng chóng mặt của chi phí đầu vào. Thống kê cho thấy có tới 87,7% doanh nghiệp tham gia khảo sát xác nhận chi phí sản xuất tăng, trong đó hơn một nửa (50,4%) đánh giá tăng ở mức "mạnh". Đáng chú ý, gần 1/5 doanh nghiệp (18,4%) đang phải gánh mức chi phí tăng trên 20% so với trước khi xung đột xảy ra. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự biến động của giá năng lượng, nguyên vật liệu, chi phí logistics và chi phí tài chính.

Bên cạnh đó, "đầu ra" của doanh nghiệp cũng đang bị nghẽn lại. Hơn 52% doanh nghiệp bị gián đoạn vận tải quốc tế và logistics. Biểu hiện rõ nhất là thời gian vận chuyển kéo dài và phát sinh thêm chi phí giao nhận. Kéo theo đó là sự sụt giảm đơn hàng tại các thị trường xuất khẩu, chủ yếu ở châu Á và Trung Đông (chiếm 53,5%). Điều này làm suy yếu năng lực cạnh tranh cũng như khả năng duy trì thị trường của doanh nghiệp.

Đáng lo ngại hơn, tâm lý đầu tư và điều kiện tài chính của doanh nghiệp đang có dấu hiệu lung lay. Có tới 64,5% doanh nghiệp cho biết đã phải hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư. Áp lực tài chính bủa vây từ nhiều phía: lãi vay tăng, khó tiếp cận nguồn vốn mới, biến động tỷ giá và những rủi ro trực diện trong thanh toán quốc tế.

Trong bối cảnh đó, 59,3% doanh nghiệp tự đánh giá khả năng chống chịu chỉ ở mức "trung bình", trong khi 23,7% thừa nhận khả năng chống chịu ở mức "thấp". Điều này cho thấy “khu vực doanh nghiệp, nhất là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, đang có dư địa ứng phó tương đối hạn chế trước các cú sốc đồng thời về chi phí, logistics, đơn hàng và vốn”.

Bình ổn giá năng lượng là ưu tiên hàng đầu

Theo giới phân tích, xung đột địa chính trị hiện nay không phải là các sự kiện ngắn hạn mà có thể trở thành bối cảnh phức tạp liên quan tới khái niệm “trật tự thế giới mới”, tạo ra nhiều hệ lụy khó lường cho nền kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, dựa trên kết quả nghiên cứu từ phía doanh nghiệp, hiệp hội và tham vấn chuyên gia, Ban IV đề xuất Thủ tướng xem xét 7 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và cấp bách để bảo vệ cộng đồng doanh nghiệp.

Thứ nhất, cần ưu tiên bình ổn giá năng lượng, giảm áp lực chi phí đầu vào và hỗ trợ ổn định nguồn cung. Đây là nguyện vọng của 61,9% doanh nghiệp. Theo đó, Chính phủ cần theo dõi sát sao để điều hành giá xăng dầu, nhiên liệu linh hoạt, tránh những đợt sốc giá đột ngột làm đứt gãy chuỗi sản xuất; chủ động các giải pháp điều hành phù hợp để hạn chế biến động bất thường của giá năng lượng trong nước; đồng thời rà soát các phương án bảo đảm nguồn cung xăng dầu, nguyên vật liệu và vật tư thiết yếu phục vụ sản xuất.

Thứ hai, sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng, cơ cấu nợ, giảm lãi suất, cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp cũng như đẩy nhanh hoàn thuế. Đặc biệt, cần ưu tiên đối với các ngành chịu tác động mạnh, các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu, nông nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ ba, tăng cường các khâu trao đổi thông tin, chia sẻ dự báo, cảnh báo sớm nhằm nâng cao khả năng thích ứng với tình hình thế giới nhiều biến động từ cả hai phía công - tư (gồm: thông tin, dự báo và cảnh báo sớm về tình hình thị trường năng lượng, vận tải quốc tế, chi phí logistics, tuyến hàng hải, chuỗi cung ứng theo ngành hàng và các rủi ro địa chính trị có liên quan). Điều này sẽ giúp đa dạng hóa nguồn cung, tìm kiếm tuyến vận tải thay thế, mở rộng thị trường mới và giảm phụ thuộc vào một số khu vực, tuyến cung ứng.

Thứ tư, đẩy mạnh thực chất việc cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và bảo đảm thực thi thống nhất để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. “Trong bối cảnh doanh nghiệp đang chịu tác động từ bên ngoài, việc giảm bớt gánh nặng thủ tục và tăng tính ổn định, nhất quán trong thực thi chính sách trong nước là rất cần thiết, nhất là các thủ tục liên quan đến nhập khẩu, hoàn thuế, tiếp cận vốn”, Ban IV nêu rõ.

Thứ năm, thực thi quyết liệt Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là yêu cầu cấp thiết để tiết kiệm chi phí, tăng năng suất lao động, bảo đảm an toàn, an ninh kinh tế, công nghệ quốc gia.

Thứ sáu, Ban IV nhận định "trong nguy có cơ", khi chuỗi cung ứng lương thực thế giới có nguy cơ lớn xảy ra khủng hoảng do xung đột giữa Mỹ - Iran, Việt Nam cần “thực sự phát huy vai trò mạnh mẽ và gia tăng vị thế trong chuỗi cung lương thực toàn cầu”. Chính phủ cần lãnh đạo quyết liệt để biến Việt Nam thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng lương thực.

Thứ bảy, cần cảnh giác với rủi ro an ninh mạng. Trong bối cảnh chia rẽ, chiến tranh và nhiều yếu tố bất định của thế giới, một số doanh nghiệp đã đối diện với các cuộc tấn công mạng, gây tổn thất rất lớn khó khắc phục. Do đó, Chính phủ, các bộ liên quan cần quan tâm chỉ đạo, xây dựng các kịch bản giải pháp, bao gồm tăng cường năng lực cho cộng đồng doanh nghiệp.

Minh Châu