Nghiên cứu hoàn thiện thể chế phát triển hệ thống giáo dục

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: Mạnh Xuân)

Hội thảo đã thu hút sự quan tâm và tham gia của hơn 80 đại biểu là lãnh đạo một số cơ quan đơn vị quản lý Nhà nước của các ban, bộ, ngành, các nhà khoa học, nhà sư phạm, nhà quản lý giáo dục, giáo viên, giảng viên…

Phát biểu tại hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh, Viện trưởng Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh việc hoàn thiện pháp luật để tháo gỡ điểm nghẽn; phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực; đổi mới cơ chế tài chính; đẩy mạnh tự chủ đi cùng kiểm tra, giám sát hiệu quả; xây dựng chiến lược dữ liệu và nền tảng giáo dục quốc gia ứng dụng AI có kiểm soát; đồng thời có chính sách đặc thù, vượt trội cho đội ngũ nhà giáo.

Nghị quyết đang đặt ra một logic rất hiện đại: Từ một nền giáo dục được quản lý chủ yếu bằng mệnh lệnh hành chính cần chuyển sang một nền giáo dục được dẫn dắt bằng thể chế kiến tạo và phát triển, quản trị theo kết quả và trách nhiệm giải trình trên nền dữ liệu.

Vì vậy, tại hội thảo, các đại biểu, nhà quản lý, nhà khoa học phân tích, thảo luận việc nhận diện vấn đề và đề xuất được những định hướng và giải pháp có giá trị cho quá trình hoàn thiện thể chế cho giáo dục Việt Nam trong giai đoạn tới: từ thể chế pháp luật, thể chế quản trị, thể chế tài chính, thể chế dữ liệu, đến thể chế phát triển đội ngũ.

Nguyên Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Hữu Độ chia sẻ tại hội thảo. (Ảnh: Mạnh Xuân)

Tại hội thảo, đông đảo các nhà quản lý, nhà khoa học đã phân tích, thảo luận, đóng góp ý kiến những vấn đề lí luận, thực tiễn cũng như kinh nghiệm quốc tế về hoàn thiện thể chế phát triển hệ thống giáo dục, tạo động lực phát triển nhanh và bền vững đất nước trong điều kiện mới.

Tiến sĩ Trịnh Thị Anh Hoa, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu chính sách Giáo dục cho rằng, vai trò của thể chế đối với phát triển hệ thống giáo dục được thể hiện rõ trên các lĩnh vực: Kiến tạo nền tảng; Quản lý và kiểm soát; vận hành và phát triển. Tuy nhiên, thực tế hiện nay còn nhiều điểm nghẽn trong thể chế giáo dục. Vì vậy, để hoàn thiện thể chế cần hoàn thiện khung pháp lý, tạo hành lang thông suốt cho xã hội hóa; mọi chính sách mới phải có ma trận rủi ro và đo lường tác động trước, sau khi ban hành; áp dụng khuôn khổ mở, cho phép thử nghiệm mô hình giáo dục, công nghệ mới trước khi nhân rộng. Cùng với đó cần kiến tạo bộ máy quản trị hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu; đồng thời nâng cao năng lực của các chủ thể.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Như Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, Nghị quyết số 71-NQ/TW và Luật Nhà giáo 2025 chính là những cú hích lịch sử nhằm tháo gỡ triệt để các nút thắt thể chế đang tồn tại. Vì vậy, cần khẩn trương ban hành văn bản hướng dẫn Luật Nhà giáo 2025; triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa giáo dục (2026-2035); đẩy mạnh truyền thông; bảo đảm chi ngân sách cho giáo dục luôn đạt tối thiểu 20% tổng chi Ngân sách Nhà nước.

Nhà khoa học trình bày tại hội thảo. (Ảnh: Mạnh Xuân)

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hảo, Phó Giám đốc Trung tâm nghiên cứu nguồn nhân lực thì đề nghị cần đổi mới tư duy lãnh đạo quản lý; khuyến khích khu vực tư tham gia vào phát triển giáo dục; chú trọng chuyển đổi số và sử dụng AI trong giáo dục. Trong khi đó, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Công Phong, nguyên Viện trưởng Khoa học giáo dục Việt Nam cho rằng nghiên cứu mô hình quản trị giáo dục quốc gia cần phân biệt quản trị ngành và quản lý ngành; xây dựng mô hình quản trị hệ thống giáo dục quốc gia dựa trên dữ liệu (trong bối cảnh chuyển đổi số)…

Nguyên thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Hữu Độ cho rằng hiện nay các văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục khá đầy đủ nhưng không mạnh vì còn chồng chéo, thiếu đồng bộ, nặng về quản lý và kiểm soát, chưa tạo nhiều động lực cho sáng tạo phát triển nên cần xử lý vấn đề này quyết liệt hơn. Cùng với đó, cần nghiên cứu có được hệ thống văn bản, các quy định phân cấp, phân quyền phù hợp trong bối cảnh mới khi chuyển từ chính quyền địa phương ba cấp thành chính quyền địa phương hai cấp nhằm đáp ứng yêu cầu mới cho phát triển giáo dục.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Huy Hoàng kết luận tại hội thảo. (Ảnh: Mạnh Xuân)

Kết luận tại hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Huy Hoàng, Phó Viện trưởng Khoa học Giáo dục Việt Nam khẳng định các ý kiến trao đổi, thảo luận cởi mở, thẳng thắn tại hội thảo đã thống nhất quan niệm về thể chế và hoàn thiện thể chế phát triển hệ thống giáo dục; đồng thời khẳng định cần thiết và yêu cầu hoàn thiện thể chế trong điều kiện mới, việc hoàn thiện thể chế phát triển hệ thống giáo dục trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Đáng chú ý, cần phát hiện những điểm nghẽn trong hệ thống giáo dục và những giải pháp mang tính đột phá để hướng tới một hệ thống thể chế đồng bộ, hiện đại và kiến tạo, nhằm thực hiện thành công các nhiệm vụ và giải pháp được nêu trong Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đóng góp thiết thực, có giá trị vào quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo Việt Nam…

Mạnh Xuân