Logistics thích ứng cú sốc địa chính trị

Robot và AI giúp quy trình nhanh và chính xác hơn.

Gián đoạn lan rộng toàn cầu

Căng thẳng tại khu vực Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb đã khiến nhiều tàu hàng bị tấn công, buộc các hãng vận tải lớn phải hạn chế hoặc tránh hoàn toàn tuyến kênh đào Suez. Tuyến này chiếm khoảng 12-15% thương mại hàng hải toàn cầu, đồng thời nằm trong hành lang vận tải Biển Đỏ - Suez, nơi xử lý tỷ trọng lớn lưu lượng container quốc tế, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng nhanh chóng tạo ra hiệu ứng lan rộng. Việc chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi) khiến hành trình vận tải kéo dài thêm từ 10-20 ngày, kéo theo chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và vận hành gia tăng đáng kể.

Hệ quả không chỉ dừng lại ở vận tải biển mà còn lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp buộc phải duy trì mức tồn kho cao hơn để phòng ngừa rủi ro giao hàng chậm, kéo theo chi phí lưu trữ và quản lý tăng lên. Giá cước container trên các tuyến Á - Âu đã tăng mạnh so với trước khủng hoảng, trong một số giai đoạn tiệm cận mức cao của thời Covid-19.

Trong bối cảnh đó, nhu cầu tối ưu hóa vận hành trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Theo Báo cáo Nghiên cứu Thị trường Tự động hóa Logistics 2026 do Công ty nghiên cứu thị trường Research and Markets thực hiện, quy mô thị trường này dự kiến đạt 90,78 tỷ USD trong năm 2026 và tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới.

Các chuyên gia nhận định, khác với trước đây khi động lực chủ yếu đến từ thương mại điện tử, làn sóng đầu tư hiện nay được thúc đẩy mạnh bởi nhu cầu ứng phó với gián đoạn chuỗi cung ứng do địa chính trị.

Nhận định về xu hướng này, bà Judah Levine – Trưởng bộ phận nghiên cứu của nền tảng vận tải số Freightos (Mỹ), cho biết việc các hãng tàu đồng loạt tránh tuyến Biển Đỏ đã tạo ra một cú sốc chuỗi cung ứng toàn cầu tương tự giai đoạn đại dịch, nhưng mang tính kéo dài và khó dự đoán hơn, đồng thời làm gia tăng áp lực chi phí và buộc doanh nghiệp phải nhanh chóng thích ứng với các kịch bản gián đoạn.

Đáng chú ý, các nghiên cứu gần đây cho thấy tự động hóa không chỉ giúp tăng hiệu suất mà còn trực tiếp cải thiện khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Theo báo cáo của Công ty tư vấn toàn cầu McKinsey, các doanh nghiệp đầu tư mạnh vào số hóa và tự động hóa logistics có thể cải thiện hiệu suất từ 10-20% trong ngắn hạn và từ 20-40% trong vài năm. Đồng thời, mức độ gián đoạn chuỗi cung ứng có thể được giảm đáng kể nhờ khả năng theo dõi và điều phối theo thời gian thực.

Sự thay đổi này cũng phản ánh rõ trong cách doanh nghiệp tiếp cận công nghệ. Tạp chí chuyên ngành Inbound Logistics (Mỹ) cho biết việc sử dụng robot tự hành trong kho có thể giúp giảm hơn một nửa thời gian di chuyển không cần thiết, qua đó tăng tốc xử lý hàng hóa trong bối cảnh nhu cầu biến động.

Tuy nhiên, mức độ ứng dụng vẫn chưa đồng đều. Phân tích được dẫn lại bởi chuyên trang công nghệ doanh nghiệp ITPro (Anh) cho thấy chỉ khoảng 32% doanh nghiệp tại Anh triển khai AI trong năm qua, trong khi 55% thừa nhận đang gặp bất lợi cạnh tranh vì chậm áp dụng công nghệ.

Tự động hóa để thích nghi

Trước áp lực ngày càng lớn từ chi phí và rủi ro, nhiều doanh nghiệp đang chuyển từ mục tiêu tối ưu chi phí sang ưu tiên khả năng thích ứng. Trong quá trình này, tự động hóa và AI đóng vai trò trung tâm khi cho phép hệ thống logistics vận hành linh hoạt hơn trong điều kiện bất ổn.

AI hiện được sử dụng để phân tích dữ liệu theo thời gian thực, từ đó dự báo nhu cầu, điều chỉnh tồn kho và đề xuất các tuyến vận tải thay thế khi xảy ra gián đoạn. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể chuyển từ trạng thái phản ứng bị động sang chủ động ứng phó, giảm thiểu tác động tiêu cực từ các biến động địa chính trị.

Bên cạnh đó, tự động hóa trong kho bãi giúp xử lý khối lượng hàng hóa lớn hơn với tốc độ cao hơn, đồng thời giảm phụ thuộc vào lao động. Khi thời gian vận chuyển kéo dài khiến lượng hàng tồn tăng lên, vai trò của các hệ thống robot và phân loại tự động càng trở nên quan trọng trong việc duy trì hiệu suất vận hành.

Nhiều tập đoàn lớn đã tăng tốc đầu tư vào lĩnh vực này. Tập đoàn logistics thuê ngoài GXO Logistics (Mỹ) đã triển khai hơn 20.000 robot và phát triển nền tảng dữ liệu GXO IQ tại hơn 1.200 cơ sở trên toàn cầu nhằm tối ưu lập kế hoạch và vận hành. Tổng Giám đốc điều hành Patrick Kelleher cho biết, tự động hóa có thể giúp mở rộng biên lợi nhuận khoảng 200 điểm cơ bản trong năm 2026. Trong khi đó, Tập đoàn thương mại điện tử Amazon (Mỹ) đã ứng dụng hàng trăm nghìn robot cùng AI để tối ưu vị trí lưu trữ, dự báo nhu cầu và điều phối giao hàng, qua đó rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm chi phí

Ở lĩnh vực môi giới vận tải, AI cũng đang làm thay đổi cách cạnh tranh. Ông Dave Bozeman – Tổng giám đốc điều hành Tập đoàn môi giới vận tải C.H. Robinson (Mỹ), nhận định rằng các nền tảng AI mới có thể giúp tăng khối lượng vận tải từ 300-400% mà không cần tăng nhân sự, qua đó tạo áp lực lớn lên các doanh nghiệp chậm chuyển đổi. Đồng thời, mô hình thuê robot theo dịch vụ đang được nhiều doanh nghiệp lựa chọn nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu và tăng tính linh hoạt khi triển khai công nghệ.

Chiến sự tại Trung Đông đang làm lộ rõ những điểm yếu của chuỗi cung ứng toàn cầu và buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách vận hành. Trong bối cảnh đó, tự động hóa trở thành điều kiện cần để duy trì ổn định và năng lực cạnh tranh.

Hồng Nhung