Xuất khẩu nông sản Hà Nội: Chất lượng - sinh thái - con đường hội nhập bền vững

Xuất khẩu nông sản - đặc biệt các sản phẩm chất lượng cao không còn là câu chuyện tăng kim ngạch đơn thuần, mà trở thành biểu tượng của nông nghiệp bền vững, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô và cả nước.

Hà Nội đang hình thành nền nông nghiệp xanh, chất lượng cao. Ảnh: Phong Đỗ

Nông nghiệp xanh, tuần hoàn

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là sự kiện chính trị trọng đại, xác lập tầm nhìn quốc gia mới cho giai đoạn phát triển 2026-2030 và tầm nhìn đến 2045. Trong dự thảo các văn kiện Đại hội XIV của Đảng phần mục tiêu xây dựng, phát triển đất nước trong giai đoạn mới tiếp tục nhấn mạnh: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng xanh, sinh thái, tuần hoàn, theo chuỗi giá trị, có hiệu quả; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong nông nghiệp; phát triển các vùng sản xuất hàng hóa lớn, chất lượng và giá trị gia tăng cao, gắn với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu sản phẩm; phát triển các hình thức tổ chức và liên kết sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp và nông thôn; mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản, xây dựng các chuỗi sản xuất, liên kết tiêu thụ sản phẩm...

Việc đặt kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thân thiện môi trường vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển là bước đi xác định nhiệm vụ bảo vệ môi trường không phải chỉ là yêu cầu phụ trợ, mà là thành phần trọng yếu của phát triển bền vững. Đây chính là khuôn khổ lý luận - chính sách để hiểu đúng mục tiêu phát triển nông nghiệp Thủ đô trong thời kỳ mới, sản xuất vì chất lượng, vì môi trường và vì giá trị gia tăng trong chuỗi toàn cầu.

Với Hà Nội, dù là địa phương đô thị hóa cao, nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng nông sản của cả nước. Nông nghiệp thành phố đã trải qua bước chuyển căn bản: Từ sản xuất “theo truyền thống” hướng tới mở rộng quy mô, sang mô hình năng suất - chất lượng - bền vững gắn với an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Theo Sở Nông nghiệp & Môi trường Hà Nội, năm 2025, giá trị sản xuất đạt 44.235 tỷ đồng (giá so sánh) và 70.397 tỷ đồng (giá hiện hành). Trong cơ cấu, nông nghiệp chiếm trên 91%, khẳng định vai trò trụ đỡ của khu vực nông thôn trong nền kinh tế đô thị.

Về xuất khẩu, Hà Nội ghi dấu ấn nổi bật: Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2025 đạt hơn 2 tỷ USD, trong đó nhóm nông sản, thực phẩm đạt khoảng 1,385 tỷ USD. Đây không đơn thuần là con số kim ngạch, mà minh chứng cho sự dịch chuyển mạnh mẽ sang sản xuất sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đạt tiêu chuẩn quốc tế, có thương hiệu.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Xuân Đại, sự bứt phá này bắt nguồn từ việc Hà Nội chú trọng phát triển giống chất lượng cao, ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm và xây dựng chuỗi cung ứng truy xuất được nguồn gốc. Việc tăng diện tích giống lúa chất lượng cao và nếp, mở rộng sản xuất rau an toàn, cây ăn quả có giá trị cao… cho thấy, Hà Nội đặt chất lượng sản phẩm làm trọng tâm, phù hợp yêu cầu chiến lược theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Kinh tế nông nghiệp Hà Nội có sự chuyển dịch trong những năm qua. Ảnh: Thu Hiền

Chất lượng sản phẩm là động lực hội nhập

Xuất khẩu nông sản không còn là cuộc đua về số lượng, mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng, quy trình sản xuất và giá trị gia tăng. Hà Nội đã triển khai Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) , xây dựng thương hiệu sản phẩm bản địa, phát triển các vùng sản xuất gắn với công nghệ cao và thực hành nông nghiệp tốt. Điều này cho phép nông sản của Thủ đô tiếp cận tiêu chuẩn khắt khe của thị trường khó tính trên thế giới về an toàn, chất lượng và minh bạch nguồn gốc.

Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng đặt yêu cầu cao về tiêu chuẩn, bảo vệ môi trường và trách nhiệm sản xuất, nông sản Hà Nội theo đuổi chiến lược giá trị nhiều hơn khối lượng, tăng khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư vào khâu chế biến sâu, gắn với công nghệ, thiết kế bao bì và thương hiệu.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan từng chỉ rõ, nông nghiệp Hà Nội không chỉ đơn thuần làsản xuất, cung ứng hay “điểm xuất khẩu”, mà trở thành điểm hội tụ các chuỗi giá trị toàn cầu cho nông sản Việt Nam - nơi hàng hóa không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn cao, mà còn “biết kể câu chuyện của mình” câu chuyện về sinh thái, chất lượng, an toàn và phát triển bền vững.

Một trong những yếu tố khác biệt của nông nghiệp Hà Nội là mối liên hệ giữa sản xuất nông nghiệp và không gian đô thị sinh thái. Trong chiến lược phát triển, Hà Nội không tách nông nghiệp ra khỏi đô thị xanh mà đặt nông nghiệp vào trung tâm của mô hình “đô thị sinh thái”.

Đô thị sinh thái không chỉ là những công viên cây xanh hay không gian mặt nước, mà còn là vùng sản xuất nông nghiệp thân thiện môi trường, nơi nông dân sản xuất theo phương thức an toàn, giảm phát thải, gắn chặt với không gian sống, giao thông xanh và dịch vụ xanh. Không gian này không chỉ cung cấp thực phẩm an toàn cho nội thị mà trở thành nơi kết nối dịch vụ - du lịch nông nghiệp - trải nghiệm, mở ra không gian tiêu dùng mới và quảng bá sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao.

Việc xây dựng thành công “vành đai xanh” quanh đô thị, phát triển các vùng sản xuất hàng hóa lớn theo mô hình nông nghiệp công nghệ cao và an toàn, góp phần tạo điều kiện để nông sản Hà Nội không chỉ thỏa mãn nhu cầu nội địa, mà còn nâng cao sức cạnh tranh ở thị trường quốc tế trong xu hướng tiêu dùng bền vững và sinh thái.

Trong bối cảnh hội nhập, đặc biệt là bước sang chặng đường mới, Đảng, Chính phủ đã đặt ra những yêu cầu rất rõ về chuyển dịch mô hình kinh tế, trong đó có nông nghiệp. Thủ đô Hà Nội đang đứng trước cơ hội và trách nhiệm lớn trong việc thể hiện quyết tâm này.

Nông nghiệp Hà Nội ngày một khẳng định vị thế. Ảnh: Phúc Thịnh

Để thực sự hiện thực hóa mục tiêu này, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng và xây dựng thương hiệu quốc tế cho nông sản. Chính sách ưu tiên cho nghiên cứu - đào tạo - đổi mới sáng tạo phải đi liền với trách nhiệm giảm phát thải, tăng chuẩn sinh thái và phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.

Các chuyên gia kinh tế và nông nghiệp cho rằng, chất lượng sản phẩm và sinh thái không phải là kết quả của những nỗ lực riêng lẻ. Chúng đòi hỏi sự kết nối hữu cơ giữa người sản xuất, doanh nghiệp chế biến, nhà phân phối và thị trường xuất khẩu. Hà Nội cần thúc đẩy mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ nông sản theo chuỗi giá trị, rộng mở không chỉ trong nước mà cả thị trường ASEAN, châu Âu và các đối tác chiến lược khác.

Trên nền tảng định hướng chiến lược của các báo cáo chính trị Đại hội Đảng lần thứ XIV nhấn mạnh, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững, Hà Nội đang thực hiện hành trình chuyển đổi sâu sắc: Từ sản lượng sang chất lượng, sản xuất đơn thuần sang nông nghiệp sinh thái gắn với đô thị xanh và chuỗi giá trị toàn cầu. Đây không chỉ là yêu cầu chính sách mà là đòi hỏi tất yếu của thời đại - nơi thương hiệu nông sản là biểu tượng của chất lượng, trách nhiệm và tầm nhìn dài hạn.

Với lợi thế vị trí, nguồn lực khoa học, kỹ thuật và thị trường rộng mở, Hà Nội có thể trở thành điểm nhấn trong bản đồ xuất khẩu nông sản chất lượng cao, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển bền vững của cả nước theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng.

Đỗ Minh