Mô hình rau VietGAP ứng dụng công nghệ số: Bước đi mới của nông nghiệp ở xã Đà Bắc

Mô hình được triển khai trên quy mô 1,5ha, gồm 15 nhà màng, nhà lưới kết hợp sản xuất rau ngoài trời, một trạm quan trắc thời tiết IOT ngoài trời cùng hệ thống tưới, châm phân thông minh và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.

Các hạng mục này tạo nền tảng cho việc giám sát môi trường sản xuất, thu thập dữ liệu khí hậu và từng bước tự động hóa các khâu then chốt trong quy trình sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP.

Theo đồng chí Đào Tiến Quyết - Chủ tịch UBND xã Đà Bắc, địa phương có khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu tác động của địa hình đồi núi và hồ Hòa Bình; nhiệt độ trung bình năm 22-24°C, độ ẩm cao (80-85%), lượng mưa phân bố không đều, thường xảy ra thiếu nước cục bộ cho sản xuất. Các đợt mưa lớn ngắn ngày xen kẽ nắng nóng kéo dài khiến độ ẩm đất biến động mạnh, gây khó khăn trong xác định chế độ tưới nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm.

Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang chuyển từ canh tác truyền thống sang nông nghiệp an toàn, công nghệ cao, phần lớn hộ dân vẫn tưới thủ công, châm phân theo cảm tính, thiếu công cụ giám sát và tự động hóa.

Thực trạng này dẫn đến lãng phí nước, phân bón, tăng chi phí, ảnh hưởng môi trường đất; tưới không đồng đều làm cây sinh trưởng kém ổn định, năng suất thấp. Đồng thời, việc thiếu dữ liệu về thời tiết, độ ẩm đất, sâu bệnh khiến sản xuất khó kiểm soát dư lượng hóa chất, phản ứng chậm trước các rủi ro, làm giảm chất lượng và uy tín sản phẩm rau địa phương.

Người lao động tại HTX Nông nghiệp dịch vụ - cung ứng thực phẩm Đà Bắc, xã Đà Bắc sử dụng điện thoại thông minh để điều khiển hệ thống tưới tự động.

Xuất phát từ thực tế đó, mô hình ứng dụng đồng bộ công nghệ số trong sản xuất rau quả an toàn theo VietGAP được xây dựng nhằm khắc phục những hạn chế về điều kiện nước tưới và tác động bất lợi của khí hậu. Hợp tác xã Nông nghiệp dịch vụ - cung ứng thực phẩm Đà Bắc đã quy hoạch khu sản xuất rau công nghệ cao với tổng diện tích khoảng 1,5 ha, trong đó có 2.700m2 nhà màng trồng rau công nghệ cao, diện tích còn lại là khu sản xuất ngoài trời, đáp ứng yêu cầu triển khai hệ thống tưới và châm phân tự động.

Trong quá trình thực hiện, hợp tác xã áp dụng đồng bộ công nghệ số trên các loại rau màu, củ, quả như dưa lưới, ớt chuông, rau cải. Chỉ số ETo được tính toán từ dữ liệu khí hậu thu thập trực tiếp tại ruộng thông qua hệ thống quan trắc tự động, bao gồm nhiệt độ, độ ẩm không khí, lượng mưa và các yếu tố khí hậu đặc trưng của địa phương.

Việc sử dụng dữ liệu tại chỗ giúp phản ánh chính xác điều kiện vi khí hậu của từng khu sản xuất, hạn chế sai lệch khi áp dụng các giá trị trung bình khu vực. Từ giá trị ETo, kết hợp với đặc tính sinh trưởng của từng loại rau và từng giai đoạn phát triển, mô hình xác định nhu cầu nước tưới thực tế theo nguyên tắc tưới đúng lúc, đúng lượng.

Cách tiếp cận này đánh dấu sự chuyển dịch căn bản từ tưới theo kinh nghiệm sang tưới dựa trên dữ liệu, tạo nền tảng cho tự động hóa và số hóa khâu tưới trong sản xuất rau VietGAP.

Đánh giá bước đầu cho thấy hệ thống tưới và châm phân tự động giúp giảm từ 20-30% lượng nước tưới, giảm từ 15%-25% lượng phân bón so với phương pháp thủ công trước đây. Việc cung cấp nước và dinh dưỡng đúng thời điểm, đúng liều lượng góp phần giảm rửa trôi phân bón và nguy cơ phát sinh sâu bệnh.

Mô hình còn giúp giảm từ 40%-50% công lao động cho các khâu tưới và bón phân, đồng thời giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật từ 10%-20%. Tổng hợp các yếu tố cho thấy chi phí sản xuất trên đơn vị diện tích giảm khoảng 15%-25%, trong khi năng suất và chất lượng rau tăng từ 10%-15%, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người sản xuất.

Theo đồng chí Nguyễn Hồng Yến - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, mô hình đạt được các mục tiêu đề ra, phù hợp với định hướng chuyển đổi số trong nông nghiệp. Hiệu quả kỹ thuật và kinh tế bước đầu cho thấy mô hình có tính khả thi cao và hoàn toàn có thể nhân rộng tại các vùng sản xuất rau tập trung, đặc biệt ở những địa bàn có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng tương đồng với xã Đà Bắc.

Hệ thống IOT quan trắc, dự báo và cảnh báo phục vụ canh tác rau tại HTX Nông nghiệp dịch vụ - cung ứng thực phẩm Đà Bắc.

Từ góc độ chính quyền cơ sở, đồng chí Đào Tiến Quyết khẳng định mô hình là giải pháp then chốt nhằm phát huy tiềm năng nông nghiệp của xã sau sáp nhập, góp phần hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao giá trị trên đơn vị diện tích và sức cạnh tranh của nông sản.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, mô hình còn mang ý nghĩa môi trường và xã hội rõ nét khi giảm sử dụng nước tưới, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, hướng tới sản xuất xanh, bền vững; đồng thời là điểm trình diễn công nghệ, giúp người dân và cán bộ cơ sở thay đổi nhận thức, thúc đẩy chuyển đổi số nông nghiệp.

Mạnh Hùng