Một HTX ở Thái Nguyên bắt tay liên kết, hình thành 'hệ sinh thái' bạc tỷ

Thực tiễn cho thấy, chỉ khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được ứng dụng một cách bài bản, gắn với nhu cầu thị trường và lợi thế bản địa, khu vực kinh tế hợp tác mới thực sự phát huy vai trò dẫn dắt, tạo sinh kế bền vững cho người dân nông thôn.

Liên kết để thành công

HTX Yến Dương (xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên) là minh chứng sinh động cho việc mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất, thành công sẽ đến. Thành lập từ tháng 6/2018, trong điều kiện còn nhiều khó khăn của một xã vùng cao, HTX Yến Dương khởi đầu với quy mô khiêm tốn.

Dẫu vậy, các thành viên sáng lập của HTX mang trong mình khát vọng tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng liên kết, nâng cao giá trị nông sản và tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương. Đến nay, HTX đã có 20 thành viên chính thức, liên kết với hơn 500 hộ nông dân, tạo việc làm thường xuyên cho gần 10 lao động và hàng chục lao động thời vụ.

Việc bắt tay liên kết với doanh nghiệp, HTX trong và ngoài địa bàn giúp HTX Yến Dương nâng cao nội lực, sức cạnh tranh.

Điểm đáng chú ý là HTX không phát triển đơn lẻ mà chủ động kết nối với 14 tổ hợp tác, nhóm hộ sản xuất và 4 HTX lân cận, hình thành mạng lưới sản xuất, tiêu thụ tương đối chặt chẽ.

Từ đó, nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của địa phương như bí thơm, miến dong, gạo nếp Tài từng bước được chuẩn hóa, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường rộng hơn. Hiện nay, HTX có 4 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 4 sao, khẳng định vị thế trong nhóm sản phẩm nông nghiệp chủ lực của địa phương.

Không chỉ là câu chuyện kinh tế, HTX Yến Dương còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Xuất thân từ gia đình nghèo, Giám đốc HTX Ma Thị Ninh đã biến khó khăn thành động lực, kiên trì theo đuổi con đường làm nông nghiệp bài bản, ứng dụng khoa học kỹ thuật.

Khi HTX phát triển, chị không chỉ ổn định cuộc sống gia đình mà còn cùng chính quyền địa phương tham gia xóa nhà tạm, hỗ trợ các hộ đồng bào dân tộc thiểu số từng bước thoát nghèo, vươn lên làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương.

“Chìa khóa” nâng tầm nông sản

Điểm khác biệt làm nên thành công của HTX Yến Dương chính là tư duy lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm nền tảng phát triển. HTX xác định rõ trong điều kiện nguồn lực đất đai và lao động có hạn, chỉ có tăng hàm lượng công nghệ, giảm chi phí đầu vào và nâng cao chất lượng sản phẩm mới tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

Theo đó, HTX đã mạnh dạn đầu tư áp dụng nhật ký điện tử, phần mềm quản lý mùa vụ cho các cây trồng chủ lực như nếp Tài, bí thơm, dong riềng. Hệ thống bản đồ GIS quản lý vùng trồng được xây dựng, tích hợp dữ liệu về diện tích, thổ nhưỡng, khí hậu, phục vụ truy xuất nguồn gốc và chỉ dẫn địa lý. Công nghệ QR được áp dụng đồng bộ trên bao bì sản phẩm, giúp minh bạch hóa quy trình sản xuất, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường và người tiêu dùng.

Nhờ ứng dụng công nghệ, hiệu quả sản xuất được nâng lên rõ rệt. Sản lượng bí thơm đạt 500 – 700 tấn/năm, miến dong 55 – 70 tấn, gạo nếp Tài 30 – 50 tấn. Doanh thu của HTX tăng trưởng đều từ 10 – 20% mỗi năm, trong khi mức tiêu hao vật tư nông nghiệp, năng lượng và chi phí trung gian được kiểm soát chặt chẽ hơn, góp phần giảm giá thành sản phẩm.

Sản phẩm của HTX sẽ được thị trường biết đến nhiều hơn nếu chú trọng xây dựng thương hiệu và sở hữu trí tuệ.

Một trong những điểm nhấn trong hoạt động của HTX Yến Dương là sự kết hợp hài hòa giữa đổi mới công nghệ và bảo tồn giống cây trồng bản địa. Tiêu biểu là việc HTX tham gia đề tài “Phục tráng và phát triển một số giống lúa nếp đặc sản, có giá trị cao tại Bắc Kạn”.

Từ nguồn hạt giống quý hiếm, HTX đã cùng các đơn vị khoa học phục tráng thành công 160 kg hạt giống nếp Tài siêu nguyên chủng, sản xuất hơn 1 tấn giống nguyên chủng và hoàn thiện quy trình canh tác, bảo quản.

Kết quả không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng lúa nếp mà còn tạo tiền đề xây dựng thương hiệu “Nếp Tài Ba Bể”, được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận Nhãn hiệu tập thể. Đây là minh chứng rõ nét cho vai trò của khoa học công nghệ trong việc gia tăng giá trị nông sản, bảo tồn tài nguyên di truyền và phát triển kinh tế vùng miền.

Hình thành liên kết chuỗi giá trị

Song song với đó, mô hình trồng lê VH6 theo hướng hữu cơ tại Tổ hợp tác Nà Pài do HTX liên kết triển khai đã mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp vùng cao. Giống lê được canh tác hoàn toàn không hóa chất, chất lượng vượt trội, giá bán từ 30.000 – 50.000 đồng/kg, mang lại thu nhập 320 – 400 triệu đồng/ha/năm.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất nông nghiệp, HTX còn hỗ trợ bao bì, mẫu mã, chú trọng về sở hữu trí tuệ, định hướng phát triển du lịch trải nghiệm, góp phần đa dạng hóa sinh kế cho người dân.

Thực tiễn từ HTX Yến Dương cho thấy, khoa học công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong tổng thể liên kết chuỗi giá trị. HTX không chỉ tổ chức sản xuất mà còn chú trọng khâu chế biến, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường.

Các sản phẩm như miến dong, nếp Tài, trà bí thơm từng bước được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn OCOP, hữu cơ PGS, TCVN và đang chuyển đổi sang tiêu chuẩn JAS của Nhật Bản, nền tảng quan trọng để mở rộng thị trường xuất khẩu.

Thông qua liên kết với doanh nghiệp, HTX từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín, giảm phụ thuộc vào thương lái, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản. Đây cũng là hướng đi phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế tập thể theo chiều sâu, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập.

Từ câu chuyện của HTX Yến Dương có thể khẳng định ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không phải là “đặc quyền” của các doanh nghiệp lớn, mà hoàn toàn khả thi đối với khu vực kinh tế hợp tác nếu có định hướng đúng và sự hỗ trợ kịp thời.

Việc truyền thông, phổ biến các mô hình HTX ứng dụng công nghệ hiệu quả như Yến Dương có ý nghĩa quan trọng trong việc thay đổi tư duy sản xuất, thúc đẩy chuyển giao khoa học kỹ thuật, nâng cao năng lực quản trị cho các HTX khác.

HTX Yến Dương cũng là minh chứng rõ ràng rằng giảm nghèo bền vững, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của nông nghiệp chỉ có thể đạt được khi gắn kết chặt chẽ giữa tinh thần cộng đồng, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nam Phong