Xây dựng thói quen xanh để bảo vệ môi trường

Thay đổi cách đi lại, tiêu dùng và ứng xử với môi trường

Những ngày chỉ số chất lượng không khí ở mức kém hoặc xấu không còn là hiện tượng hiếm gặp tại nhiều đô thị lớn, trong đó có Hà Nội. Đằng sau những con số cảnh báo là nguy cơ gia tăng các bệnh về hô hấp, tim mạch, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng sống, đặt ra yêu cầu cấp bách trong kiểm soát ô nhiễm không khí.

Để giảm phát thải, thành phố Hà Nội đã và đang triển khai nhiều giải pháp như phát triển giao thông công cộng, khuyến khích sử dụng phương tiện sạch, tăng cường kiểm soát khí thải, từng bước xây dựng vùng phát thải thấp và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh.

Thực tế cho thấy, nhiều thành phố đã cải thiện môi trường sống từ chính việc thay đổi thói quen đi lại của người dân và xây dựng văn hóa giao thông thân thiện với môi trường.

Tuổi trẻ phường Hoàn Kiếm diễu hành bằng xe đạp điện nhằm lan tỏa thông điệp về giao thông xanh. Ảnh: H.K

Đại biểu Quốc hội, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, bên cạnh hạ tầng, công nghệ và các quy định quản lý, yếu tố quyết định chính là văn hóa và sự đồng thuận xã hội. Hạ tầng tạo điều kiện, công nghệ cung cấp giải pháp, nhưng con người mới là chủ thể biến chính sách thành hiện thực.

Vùng phát thải thấp không chỉ là một giải pháp kỹ thuật nhằm hạn chế phương tiện gây ô nhiễm, mà còn là quá trình thay đổi cách đi lại, cách tiêu dùng và cách ứng xử với môi trường đô thị. Chính sách chỉ bền vững khi bảo vệ môi trường được chuyển hóa từ yêu cầu bên ngoài thành nhu cầu tự thân, thành ý thức trách nhiệm và chuẩn mực văn hóa của mỗi người dân.

Muốn vậy, chính sách phải công bằng, minh bạch, có lộ trình phù hợp và tạo điều kiện thực tế để người dân thay đổi. Không thể yêu cầu hạn chế phương tiện cá nhân nếu giao thông công cộng chưa thuận tiện, an toàn và có khả năng kết nối. Cũng không nên chỉ dựa vào chế tài mà thiếu tuyên truyền, đối thoại và hỗ trợ những nhóm dễ bị tác động.

“Quan trọng hơn, cần giúp người dân hiểu rằng giảm phát thải không phải là câu chuyện xa xôi, mà trực tiếp bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và tương lai con cháu. Khi sống xanh, đi lại văn minh và có trách nhiệm với môi trường trở thành biểu hiện của người Hà Nội thanh lịch, văn minh, Đề án mới có nền tảng xã hội vững chắc và sức sống lâu dài”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhìn nhận.

Xây dựng văn hóa giao thông xanh

Khi nói đến giao thông xanh, nhiều người thường nghĩ ngay đến xe điện hoặc các phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Nhưng giao thông xanh không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà còn bằng những thói quen tham gia giao thông. Không phải ai cũng có điều kiện thay thế ngay phương tiện cũ bằng xe điện hay sử dụng giao thông công cộng trong mọi hành trình, nhưng bất kỳ ai cũng có thể rèn luyện các thói quen tốt hơn cho môi trường.

Đó có thể là việc lựa chọn xe buýt hoặc đường sắt đô thị đối với những tuyến đường thuận tiện; đi bộ hoặc đi xe đạp khi quãng đường ngắn; chia sẻ phương tiện với đồng nghiệp, người thân. Đó cũng có thể là việc tắt máy xe khi phải dừng chờ lâu, không để xe nổ máy trong lúc đứng đợi, bảo dưỡng phương tiện định kỳ để giảm tiêu hao nhiên liệu và giảm lượng khí thải… Những hành động ấy tưởng như rất nhỏ, nhưng nếu được thực hiện bởi hàng triệu người mỗi ngày sẽ góp phần đáng kể vào việc cải thiện chất lượng không khí.

Một người điều khiển phương tiện không tăng ga đột ngột, không phóng nhanh rồi phanh gấp sẽ giúp tiết kiệm nhiên liệu và giảm phát thải. Một người không dừng, đỗ xe tùy tiện sẽ góp phần hạn chế ùn tắc giao thông, qua đó cũng giảm lượng khí thải phát sinh từ hàng dài phương tiện phải dừng chờ.

Thực tế cho thấy, giảm phát thải không chỉ diễn ra trên đường phố mà còn bắt đầu từ mỗi ngôi nhà. Việc sử dụng điện tiết kiệm, trồng thêm cây xanh, phân loại rác tại nguồn, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần hay lựa chọn các sản phẩm thân thiện với môi trường đều góp phần giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ chất lượng không khí.

Tuổi trẻ phường Hồng Hà dọn đẹp vệ sinh môi trường tại Công viên rừng Phúc Tân. Ảnh: PV

Tại các xã, phường trên địa bàn Thủ đô, đã có hàng loạt các mô hình do các tổ dân phố, đoàn thể và người dân đang thực hiện để xây dựng lối sống thân thiện với môi trường như “Nhà thu gom rác thải nhựa”, “Tuyến đường phụ nữ tự quản”, “Thùng rác thân thiện với môi trường”, “Chai nhựa tái sinh, hành trình tiếp nối”, “Ngày hội thu gom và tái chế”… Hoạt động tổng vệ sinh, thu gom rác thải, xóa bỏ các điểm tập kết rác không đúng quy định, cải tạo cảnh quan tại các khu dân cư cũng được thực hiện thường xuyên.

Xây dựng thói quen xanh - cần kiên trì và đồng bộ

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, để thay đổi thói quen xã hội cần một quá trình lâu dài, kiên trì và đồng bộ. Thói quen xanh không hình thành chỉ bằng lời kêu gọi, mà bằng giáo dục, nêu gương, thực hành thường xuyên và một môi trường xã hội thuận lợi.

Theo ông Bùi Hoài Sơn, gia đình là nơi gieo những hạt giống đầu tiên. Trẻ em học cách tiết kiệm điện, nước, hạn chế đồ nhựa, không xả rác và tôn trọng thiên nhiên từ chính hành động hằng ngày của cha mẹ, ông bà. Nhà trường cần biến giáo dục môi trường thành trải nghiệm cụ thể như phân loại rác, trồng cây, tiết kiệm năng lượng, sử dụng phương tiện công cộng, thay vì chỉ dừng ở những bài học lý thuyết.

Bên cạnh đó, truyền thông cần làm cho lối sống xanh trở nên gần gũi, hấp dẫn và hiện đại; đồng thời hướng dẫn những việc nhỏ, dễ thực hiện, tránh tuyên truyền chung chung hoặc tạo cảm giác sống xanh là sự ép buộc, hy sinh tiện nghi.

“Cộng đồng dân cư, cơ quan, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội phải tạo ra chuẩn mực tích cực, để những hành vi như đi xe buýt, tàu điện, tiết kiệm năng lượng hay giảm rác thải được khuyến khích và trân trọng. Đặc biệt, cán bộ, người có uy tín và người nổi tiếng cần nêu gương bằng hành động thực chất. Khi mỗi lựa chọn xanh được lặp lại, được hỗ trợ và được xã hội ghi nhận, lối sống xanh sẽ dần trở thành một nét đẹp văn hóa của người Hà Nội”, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn.

Khi mỗi người dân coi việc giảm phát thải là một phần trách nhiệm công dân, khi văn hóa giao thông xanh trở thành thói quen ứng xử của cộng đồng, khi mỗi gia đình trở thành một “điểm xanh” trong lòng đô thị, việc giảm phát thải sẽ từng bước trở thành hiện thực. Và đó cũng là nền tảng để xây dựng một Thủ đô văn minh, hiện đại và đáng sống.

Phương Thảo