Xây dựng nền quản trị hiện đại từ vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Những kết quả bước đầu khẳng định hướng đi đúng của chủ trương đổi mới tổ chức chính quyền địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện mô hình để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Cán bộ hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính tại xã Sóc Sơn (thành phố Hà Nội). Ảnh Phạm Hùng

Tạo chuyển biến trong tổ chức bộ máy, quản trị địa phương

Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương là một trong những nội dung trọng tâm của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế thì yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả ngày càng trở nên cấp thiết.

Tham luận tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp" mới đây, TS Vũ Chiến Thắng, Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho biết, từ ngày 1-7-2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức được vận hành thống nhất trên phạm vi cả nước. Đây không chỉ là việc kết thúc hoạt động của cấp huyện hay sắp xếp lại đơn vị hành chính mà là quá trình tái cấu trúc phương thức quản trị địa phương theo hướng tinh gọn, hiện đại và trực tiếp hơn.

Sau một năm triển khai, mô hình mới cơ bản vận hành ổn định trên phạm vi cả nước, bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước, giải quyết TTHC và cung ứng dịch vụ công không bị gián đoạn. Đây được đánh giá là cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả.

Một trong những kết quả nổi bật là việc tái cấu trúc tổ chức bộ máy hành chính. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, cả nước còn 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu, giảm 66,91% số đơn vị hành chính cấp xã so với trước khi sắp xếp. Việc giảm đầu mối trung gian và chấm dứt hoạt động của cấp huyện góp phần tinh gọn bộ máy, giảm chồng chéo chức năng, rút ngắn quy trình xử lý công việc, đồng thời nâng cao tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Cùng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và cấp xã cũng được kiện toàn để đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình mới. Đến nay, cả nước đã thành lập 467 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và 10.066 phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã, bảo đảm thực hiện đầy đủ chức năng quản lý nhà nước trong điều kiện không còn cấp huyện. Việc tổ chức lại bộ máy không chỉ giúp giảm tầng nấc trung gian mà còn tạo điều kiện để chính quyền địa phương vận hành linh hoạt hơn, phù hợp với yêu cầu đổi mới quản trị.

Theo TS Vũ Chiến Thắng, một chuyển biến quan trọng khác là quá trình phân cấp, phân quyền tiếp tục được đẩy mạnh. Chỉ trong ba tháng, từ ngày 1-6 đến 31-8-2025, các cơ quan có thẩm quyền đã ban hành 181 văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền. Trên cơ sở đó, 2.541 nhiệm vụ, thẩm quyền được phân cấp hoặc điều chỉnh giữa các cấp chính quyền; trong đó có 949 nhiệm vụ được Trung ương phân cấp cho địa phương và 1.164 nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện được chuyển giao cho cấp tỉnh hoặc cấp xã. Việc phân định lại thẩm quyền không chỉ tạo cơ sở pháp lý cho mô hình mới mà còn giúp địa phương chủ động hơn trong giải quyết công việc, từng bước hình thành cơ chế quản lý theo hướng rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và tăng cường trách nhiệm giải trình.

Người dân xã Minh Châu (thành phố Hà Nội) quét mã Qr tìm hiểu thông tin dịch vụ hành chính công. Ảnh: Quang Thái

Tiếp tục hoàn thiện để mô hình vận hành hiệu quả

Cùng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thì CCHC và chuyển đổi số đã trở thành động lực quan trọng giúp mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả hơn. Theo TS Vũ Chiến Thắng, việc tái cấu trúc quy trình giải quyết TTHC, mở rộng thực hiện TTHC không phụ thuộc địa giới hành chính và phát triển mạng lưới Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã đã góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Đến tháng 5-2026, có 33 trong tổng số 34 địa phương đã thành lập và đưa vào hoạt động 3.189 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã; riêng thành phố Hà Nội tổ chức Trung tâm Phục vụ hành chính công theo mô hình một cấp. Cùng với đó, Cổng Dịch vụ công quốc gia đã kết nối với hệ thống thông tin giải quyết TTHC của toàn bộ 34 địa phương; cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư tiếp tục được khai thác thông qua nền tảng định danh điện tử VNeID phục vụ giải quyết TTHC và quản lý nhà nước. Nhiều địa phương cũng chủ động triển khai các mô hình như trợ lý ảo hỗ trợ cán bộ, công chức, trạm công dân số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong cung cấp dịch vụ công. Những kết quả này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính công khai, minh bạch và tạo tiền đề xây dựng nền hành chính hiện đại.

Những chuyển biến trong tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cũng được phản ánh qua các chỉ số đánh giá. Năm 2025, Chỉ số CCHC (PAR Index) trung bình của các tỉnh, thành phố đạt 89,96%, tăng 1,59% so với năm 2024 và là mức cao nhất từ trước đến nay. Chỉ số hài lòng về sự phục vụ hành chính (SIPAS) tiếp tục duy trì ở mức tích cực với tỷ lệ hài lòng chung trên 83%, cho thấy chất lượng quản trị và cung ứng dịch vụ công từng bước được cải thiện sau khi triển khai mô hình mới.

Tuy nhiên, theo TS Vũ Chiến Thắng, thực tiễn triển khai cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để mô hình vận hành thông suốt và phát huy đầy đủ hiệu quả. Một trong những yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện thể chế và cơ chế vận hành đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cùng với đó là yêu cầu hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và phối hợp liên ngành trong điều kiện không còn cấp hành chính trung gian.

Để tiếp tục hoàn thiện mô hình, TS Vũ Chiến Thắng cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trọng tâm là tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát; hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Đồng thời, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng số, xây dựng chính quyền số, phát triển quản trị dựa trên dữ liệu; bảo đảm đầy đủ các điều kiện về tài chính, nhân lực và cơ sở vật chất, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình, phát huy sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng, thực thi và giám sát chính sách…

Theo TS Vũ Chiến Thắng, hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là yêu cầu tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn là quá trình đổi mới phương thức quản trị theo hướng hiện đại, số hóa, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Khi được hoàn thiện đồng bộ về thể chế, tổ chức bộ máy, nguồn lực và phương thức quản trị, mô hình sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị địa phương, xây dựng nền hành chính hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Nguyên Bảo