Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi công nghiệp xanh, tăng cường hợp tác quốc tế

Trao đổi với Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, bà Lê Thị Thanh Thảo, Đại diện quốc gia UNIDO tại Việt Nam, cho biết thông qua hợp tác này, Việt Nam không chỉ cụ thể hóa các mục tiêu phát triển công nghiệp bao trùm và bền vững mà còn thể hiện vai trò chủ động hơn trong chuỗi giá trị và các cơ chế hợp tác kinh tế quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương và Tổng Giám đốc UNIDO ông Gerd Müller tại lễ ký kết văn kiện Chương trình Hợp tác quốc gia 2025-2028. Ảnh: UNIDO

Chương trình hợp tác quốc gia Việt Nam – UNIDO vừa được công bố mới đây phản ánh vị thế của Việt Nam trong xu hướng chuyển đổi công nghiệp xanh toàn cầu như thế nào?

Chương trình này phản ánh Việt Nam, một trong những nền kinh tế công nghiệp hóa nhanh, định hướng xuất khẩu mạnh tại Đông Nam Á, đang đối mặt với yêu cầu cấp thiết phải tách tăng trưởng khỏi phát thải. Sản xuất công nghiệp đóng vai trò trung tâm trong tăng trưởng kinh tế, song cũng tiêu tốn nhiều năng lượng và phát thải lớn, khiến quá trình giảm carbon trở thành ưu tiên phát triển chiến lược.

Chương trình đặt công nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn làm trọng tâm, gắn với mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Cách tiếp cận hướng tới chuyển đổi công bằng, kết hợp giữa hành động khí hậu, tạo việc làm, nâng cấp doanh nghiệp nhỏ và vừa, và thúc đẩy bao trùm xã hội.

Công nghệ xanh được xem là công cụ giúp Việt Nam rút ngắn quá trình phát triển, thay vì là rào cản. Việc kết nối ưu tiên quốc gia với các sáng kiến và tiêu chuẩn quốc tế cũng cho thấy Việt Nam ngày càng chủ động hơn trong tiến trình chuyển đổi bền vững toàn cầu.

Theo bà, Việt Nam đang ở vị trí nào trong các cơ chế hợp tác quốc tế về phát triển công nghiệp bền vững?

Bà Lê Thị Thanh Thảo, Đại diện quốc gia UNIDO tại Việt Nam. Ảnh: UNIDO

Việt Nam là một quốc gia tham gia sâu vào các khuôn khổ đa phương về phát triển bền vững, biến đổi khí hậu và chính sách công nghiệp. Các hiệp định thương mại thế hệ mới như EVFTA, CPTPP hay RCEP đều đặt tiêu chuẩn cao về chuỗi cung ứng có trách nhiệm và giảm phát thải, khiến yếu tố bền vững trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.

Ở giai đoạn hiện nay, Việt Nam đang chuyển từ vai trò nhận hỗ trợ phát triển truyền thống sang hợp tác mang tính đối tác chiến lược. Nguồn tài trợ song phương có xu hướng giảm, trong khi hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế, quỹ khí hậu và các công cụ tài chính hỗn hợp gia tăng.

Song song, Việt Nam cũng đẩy mạnh hợp tác Nam – Nam hợp tác ba bên, vừa học hỏi vừa chia sẻ kinh nghiệm với các quốc gia có điều kiện tương đồng. Điều này phản ánh vị thế ngày càng tự tin của Việt Nam trong mạng lưới hợp tác công nghiệp bền vững toàn cầu.

UNIDO đang đóng vai trò gì trong quá trình chuyển đổi này của Việt Nam?

UNIDO đóng vai trò xúc tác và định hướng, chuyển hóa các mục tiêu công nghiệp xanh toàn cầu thành hành động cụ thể ở cấp quốc gia. Với hơn 40 năm hợp tác và hơn 170 dự án tại Việt Nam, UNIDO được ghi nhận là đối tác tin cậy trong thúc đẩy phát triển công nghiệp bền vững và bao trùm.

Trong chương trình mới, UNIDO kết hợp tư vấn chính sách, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối tài chính. Các tiêu chuẩn, công nghệ và phương pháp quốc tế được điều chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam, đặc biệt hướng tới doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các dự án thí điểm giúp giảm rủi ro khi áp dụng công nghệ sạch, đồng thời thu hút đầu tư tư nhân. UNIDO cũng hỗ trợ nâng cao năng lực hoạch định chính sách, hệ thống dữ liệu và đánh giá, đồng thời kết nối các bộ, địa phương, doanh nghiệp và đối tác phát triển để đảm bảo việc triển khai đồng bộ.

Những mô hình quốc tế nào được áp dụng trong Chương trình này và điều chỉnh cho phù hợp với Việt Nam?

Chương trình đưa vào các mô hình đã được kiểm chứng như khu công nghiệp sinh thái, hệ thống quản lý năng lượng, kinh tế tuần hoàn và lộ trình giảm phát thải sâu trong các ngành khó cắt giảm như xi măng, thép và hóa chất.

Ngoài ra, các thực tiễn tốt về chuỗi cung ứng bền vững cũng được thúc đẩy, phù hợp với các quy định mới trên thế giới như cơ chế điều chỉnh carbon (CBAM) hay yêu cầu thẩm định doanh nghiệp (HREDD, CSDDD).

Việc áp dụng được thực hiện theo từng giai đoạn, thông qua các dự án thí điểm trước khi nhân rộng. Các công cụ và tiêu chuẩn được “nội địa hóa” theo khung pháp lý, năng lực thể chế và ưu tiên ngành của Việt Nam, nhằm đảm bảo tính khả thi và bền vững lâu dài.

Chương trình hỗ trợ Việt Nam thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 như thế nào?

Chương trình cụ thể hóa các cam kết khí hậu vào thực tiễn trong lĩnh vực công nghiệp – một trong những lĩnh vực phát thải lớn nhất của quốc gia. Các giải pháp bao gồm triển khai công nghệ phát thải thấp, nâng cao hiệu quả năng lượng và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Ở cấp chính sách, chương trình hỗ trợ xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và theo dõi phát thải, giúp Việt Nam đáp ứng nghĩa vụ quốc tế và nâng cao chất lượng hoạch định chính sách.

Các chiến lược công nghiệp được gắn với cam kết quốc gia về khí hậu và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đồng thời, chương trình cũng bổ sung cho các sáng kiến chuyển dịch năng lượng (JETP) bằng cách mở rộng giảm phát thải sang lĩnh vực sản xuất và chuỗi giá trị.

Tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xanh giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng vị thế ra sao?

Việc tham gia chuỗi giá trị xanh giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng khắt khe, đặc biệt tại các thị trường lớn như Liên minh châu Âu.

Quá trình chuyển đổi xanh cũng giúp nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và gia công đơn giản. Các yếu tố như chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ tiêu chuẩn giúp doanh nghiệp tiếp cận phân khúc thị trường cao cấp hơn.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây là cơ hội để chuyển từ vai trò cung ứng cấp thấp lên vị trí có giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất toàn cầu, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Xin trân trọng cảm ơn bà!

Đỗ Hương