Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn: 'Đòn bẩy' thiết yếu kiến tạo Thủ đô phát triển bền vững

Hà Nội đứng trước cơ hội lớn để bứt phá

Nhiều thập kỷ qua, nền kinh tế nước ta nói chung và Thủ đô nói riêng chủ yếu vận hành theo mô hình tuyến tính: "Khai thác tài nguyên - Sản xuất - Tiêu dùng - Thải bỏ". Phương thức này đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử trong việc đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, song đến nay đã bộc lộ nhiều hạn chế. Đơn cử như sự cạn kiệt của tài nguyên thiên nhiên, khối lượng rác thải khổng lồ đổ về các bãi chôn lấp, cùng những hệ lụy nhãn tiền từ biến đổi khí hậu đang tạo ra sức ép nghẹt thở lên hệ sinh thái đô thị.

Bước sang năm 2026, khi Hà Nội đang quy tụ hơn 8,5 triệu nhân khẩu với hàng chục khu, cụm công nghiệp hoạt động ngày đêm, việc tiếp tục phát triển kinh tế theo lối mòn cũ là điều không thể. Định hướng chuyển dịch sang kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn chính là lối thoát duy nhất, mở ra một chu trình khép kín, biến đầu ra của ngành này thành nguồn nguyên vật liệu đầu vào của ngành khác hoặc tuần hoàn trong cùng một doanh nghiệp.

Trên địa bàn thành phố Hà Nội xuất hiện nhiều mô hình trang trại sinh thái áp dụng triệt để nguyên tắc "không phát thải". Ảnh: PV

Kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp tận dụng tối đa giá trị tài nguyên và năng lượng, gia tăng giá trị cho doanh nghiệp, giảm chi phí xử lý chất thải, mà còn mở ra những lĩnh vực mới, các công nghệ, thiết bị, sản phẩm mới thân thiện với môi trường.

Quan trọng hơn, kinh tế tuần hoàn thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế, cải thiện năng suất lao động, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Thời gian qua, thành phố Hà Nội đã đẩy mạnh phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và bước đầu đã khẳng định hiệu quả. Nhiều hộ dân đã chủ động áp dụng các mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững như trồng lúa kết hợp nuôi cua, cá; chăn nuôi bò; chăn nuôi gà lông màu thương phẩm theo tiêu chuẩn VietGAP.

Các mô hình này được triển khai tại nhiều địa bàn ngoại thành như Ba Vì, Thạch Thất, Ứng Hòa, Mỹ Đức, Sóc Sơn, Phúc Thọ và Chương Mỹ, góp phần nâng cao giá trị sản xuất và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Nhiều hộ dân đã chủ động áp dụng các mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững. Ảnh: PV

Xây dựng "vành đai xanh" kiên cố bảo vệ vùng lõi nội đô

Phát triển kinh tế tuần hoàn được Hà Nội xác định là một trong những ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030 cũng xác định rõ phát triển kinh tế tuần hoàn là một trong những quyết sách chiến lược nhằm thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của bệ phóng chính sách, thời gian qua, Hà Nội đã cụ thể hóa các chủ trương lớn của Bộ Chính trị vào từng quy hoạch, kế hoạch hành động. Luật Thủ đô (sửa đổi) đi vào thực tiễn đã trao cho thành phố Hà Nội những cơ chế đặc thù vượt trội để thu hút nguồn lực tài chính xanh, ưu tiên không gian cho các dự án công nghệ cao, thân thiện với hệ sinh thái.

Từ khi hoạt động, Nhà máy điện rác Sóc Sơn không chỉ giải quyết vấn đề rác thải sinh hoạt, mà còn biến rác thành nguồn năng lượng tái tạo, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Ảnh: PV

Những nỗ lực kiến tạo ấy đã nhanh chóng đơm hoa kết trái, tạo ra những dấu ấn tiên phong đầy tự hào. Điển hình nhất phải kể đến cuộc cách mạng trong lĩnh vực xử lý chất thải rắn. Thay vì chôn lấp gây lãng phí quỹ đất và ô nhiễm nguồn nước ngầm, Hà Nội đã đưa vào vận hành thành công các nhà máy điện rác quy mô lớn. Hàng ngàn tấn rác sinh hoạt mỗi ngày nay được "tuần hoàn", chuyển hóa thành nguồn năng lượng hòa vào lưới điện quốc gia, vừa giải quyết triệt để điểm nghẽn môi trường, vừa bổ sung nguồn cung năng lượng thiết thực.

Lan tỏa từ công nghiệp, tư duy tuần hoàn cũng đang bám rễ sâu vào khu vực nông nghiệp ngoại thành. Các mô hình trang trại sinh thái tại Đan Phượng, Ba Vì, Chương Mỹ... đang áp dụng triệt để nguyên tắc "không phát thải". Phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, phân bón chăn nuôi được thu gom, xử lý bằng chế phẩm sinh học để tái tạo thành phân bón hữu cơ sinh học, phục vụ ngược lại cho những cánh đồng lúa chất lượng cao hay các vườn cây ăn trái VietGAP. Sự cộng hưởng này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội mà còn dệt nên một "vành đai xanh" kiên cố bảo vệ vùng lõi nội đô.

Chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh: Việc xây dựng và triển khai kế hoạch phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn phải gắn với chiến lược, quy hoạch ngành, lĩnh vực cũng như phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô và Vùng Thủ đô. Theo đó, trong nông nghiệp, ưu tiên phát triển các vùng, cụm sản xuất tập trung quy mô lớn, gắn kết “4 nhà” theo chuỗi giá trị, áp dụng công nghệ cao, hữu cơ, sinh thái, bảo đảm an toàn thực phẩm theo chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, chú trọng phát triển làng nghề, sản phẩm OCOP, các cây, con có lợi thế và biến phụ phẩm thành sản phẩm giá trị cao.

Nhà máy điện rác hoạt động đã mang lại những tác động tích cực phát triển kinh tế xã hội địa phương như tiết kiệm diện tích sử dụng cho việc chôn lấp, hạn chế rủi ro về môi trường phát sinh. Ảnh: PV

Cùng với đó, Hà Nội cần chú trọng xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất và áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc, nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm, phù hợp các chuẩn mực quốc tế. Thành phố cũng cần đầu tư phát triển các “cụm liên kết công - nông nghiệp”, xây dựng cơ sở dữ liệu cung - cầu minh bạch, tiến tới hình thành “sàn giao dịch nông sản” ứng dụng công nghệ số.

Bức tranh kinh tế của Hà Nội trong kỷ nguyên hội nhập đang được điểm xuyết bởi những gam màu tươi sáng của tư duy sinh thái và sự tuần hoàn bền vững. Việc kiên định với định hướng tăng trưởng xanh không đơn thuần là cách chúng ta thực hiện cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, mà sâu xa hơn, đó là lời cam kết trách nhiệm với chính tương lai của các thế hệ sau này.

Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn chính là chiếc chìa khóa vạn năng, là "đòn bẩy" thép để Thủ đô gỡ bỏ những nút thắt của mô hình tăng trưởng cũ. Khi các nhà máy nhả ít khói hơn, khi rác thải được hồi sinh thành tài nguyên và khi những tuyến xe buýt điện, tàu điện êm ái thay thế dòng xe cộ ồn ào... chúng ta đang thực sự chạm tay vào khát vọng về một Hà Nội thanh bình, phồn vinh. Đó sẽ là một đô thị không chỉ giàu có về của cải vật chất, mà còn là một không gian sống an toàn, trong lành, xứng danh là Thủ đô của lương tri, phẩm giá và niềm tự hào của cả dân tộc.

Ngân Hà