AI định hình logistics Việt Nam 2026

PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) phát biểu khai mạc diễn đàn. Ảnh: Ngọc Quỳnh/Bnews/TTXVN

Với thông điệp trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại toàn bộ năng lực cạnh tranh cốt lõi của ngành logistics, ngày 9/5, tại Hà Nội, Diễn đàn Công nghệ Logistics 2026 (VALOMA LogTech Forum) với chủ đề “AI định hình tương lai Logistics” đã chính thức diễn ra và trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng doanh nghiệp cùng các nhà hoạch định chính sách. Sự kiện do Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) tổ chức.

Phát biểu khai mạc tại diễn đàn, PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA), đã đưa ra một góc nhìn, công nghệ đang tái định hình toàn bộ chuỗi cung ứng, đưa logistics từ vai trò 'hậu cần' trở thành ngành dịch vụ nền tảng của nền kinh tế số và kinh tế xanh. Có một sự thật mà ngành này đang phải đối mặt, đó là AI sẽ không thay thế con người trong ngành logistics, nhưng những doanh nghiệp biết ứng dụng AI hiệu quả chắc chắn sẽ vượt xa những doanh nghiệp chậm đổi mới.

Ngành logistics từ lâu vẫn thường bị đóng khung trong hình ảnh của một ngành dịch vụ "hậu cần". Thế nhưng, dưới áp lực giao hàng siêu tốc của kỷ nguyên thương mại điện tử và sự đứt gãy liên tục của chuỗi cung ứng toàn cầu, bức tranh ấy đang bị phá vỡ. Thông điệp từ Diễn đàn VALOMA 2026 đã khẳng định rõ, sức mạnh của một doanh nghiệp logistics giờ đây không được đo bằng diện tích kho bãi hay quy mô đội xe, mà bằng tốc độ xử lý dữ liệu và khả năng dự báo chính xác theo thời gian thực.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Ngọc Quỳnh/Bnews/TTXVN

Thực tế toàn cầu đã chứng minh sức mạnh của AI. Theo các báo cáo tại diễn đàn, việc ứng dụng công nghệ này có thể giúp tối ưu tới 15% chi phí vận hành, giảm 35% lượng hàng tồn kho và nâng cao 65% chất lượng dịch vụ.

Cùng chung nhận định, PGS.TS. Nguyễn Bình Minh, Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số (Đại học Bách khoa Hà Nội), nhấn mạnh, rằng áp lực chuyển đổi hiện nay đã dịch chuyển từ trạng thái "nên làm" sang "phải làm". AI không còn là một lựa chọn mang tính tham khảo, mà đã trở thành hạ tầng cạnh tranh cốt lõi. Thống kê cho thấy, nếu không kịp thời đưa AI vào bộ máy vận hành, hơn 70% doanh nghiệp sẽ đối mặt với nguy cơ bị gián đoạn hoạt động trước những cú sốc của thị trường trong 5 năm tới.

Tiềm năng to lớn là vậy, song thực tế triển khai tại thị trường Việt Nam cho thấy, phần lớn các doanh nghiệp nội địa mới chỉ chạm đến bước số hóa quy trình cơ bản; số lượng tổ chức đủ năng lực dùng AI để phân tích dữ liệu sâu, hỗ trợ ra quyết định tự động hay dự báo thị trường vẫn chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Chỉ ra căn nguyên của sự ngập ngừng này dưới góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), chỉ ra những rào cản hiện hữu, thời gian qua, một số doanh nghiệp logistics tiên phong của Việt Nam đã đưa AI vào tối ưu lộ trình giao hàng hay quản lý kho tự động bằng thị giác máy tính. Tuy nhiên, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế trên diện rộng vẫn còn rất lớn. Rào cản lớn nhất không hẳn là nguồn vốn, mà nằm ở sự thiếu đồng bộ của hạ tầng kỹ thuật và cơn khát nguồn nhân lực chất lượng cao – những người vừa am hiểu công nghệ AI, vừa thấu hiểu những rủi ro đặc thù của nghiệp vụ logistics.

Ông Nguyễn Tiến Đồng, Giám đốc Kỹ thuật AI tại Tập đoàn CMC, cho rằng nút thắt lớn nhất nằm ở bài toán dữ liệu. Phần lớn doanh nghiệp hiện nay vẫn vận hành theo mô hình tuyến tính. Dữ liệu dù đã được số hóa nhưng lại nằm rải rác, phân mảnh ở từng phòng ban; các hệ thống phần mềm quản trị độc lập chưa được kết nối đồng bộ. Khi dữ liệu bị 'cô lập', mọi thuật toán AI đều trở nên vô dụng. Chính vì vậy, doanh nghiệp cần phải giải quyết triệt để bài toán làm sạch và liên thông dữ liệu.

Đại diện cho khối doanh nghiệp trực tiếp "tham chiến" trên thị trường, ông Nguyễn Anh Dũng, Quản lý dự án công nghệ của J&T Express Việt Nam chia sẻ những bài học từng trải nghiệm, bên cạnh dòng chảy vật lý của hàng hóa, "dòng chảy dữ liệu" mới là thứ quyết định thành bại. Khi quy mô thị trường bùng nổ hàng triệu đơn mỗi ngày, việc vận hành dựa vào sức người và kinh nghiệm cá nhân đã chạm tới giới hạn đỏ. "Lúc này, AI không còn là một xu hướng xa vời; nó là công cụ làm việc thường ngày, là giải pháp bắt buộc để chúng tôi tự động hóa quy trình, tối ưu hóa từng chuyến xe và bảo vệ biên lợi nhuận trước sự cạnh tranh khốc liệt", ông Nguyễn Anh Dũng bày tỏ.

Trước những thách thức đặt ra, giải pháp nào sẽ giúp các doanh nghiệp logistics Việt Nam, đặc biệt là khối vừa và nhỏ vượt qua mà không bị ngợp? PGS.TS Nguyễn Bình Minh, Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, nên bắt đầu bằng những bài toán nhỏ nhưng có khả năng đo lường hiệu quả rõ ràng. Thay vì vội vã đầu tư ồ ạt vào các hệ thống AI đắt đỏ, doanh nghiệp cần dồn lực cho khâu số hóa và chuẩn hóa dữ liệu hiện có. Một nguồn dữ liệu đầu vào (input) "sạch" và tin cậy là điều kiện tiên quyết để AI phát huy tác dụng. Kế tiếp, ứng dụng AI vào những điểm chạm mang lại hiệu quả ngay lập tức (có thể đo lường bằng KPI trong 90 ngày) như: tối ưu hóa lộ trình xe để giảm chi phí nhiên liệu, hay tự động hóa khâu phân loại tại trung tâm khai thác.

Chiến lược phát triển kinh tế vĩ mô đã đặt ra mục tiêu đưa tỷ trọng chi phí logistics xuống còn 10-12% GDP vào năm 2035. Tuy nhiên, mục tiêu này sẽ khó khăn thiếu sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và công nghệ số. AI và sự chiếm lĩnh của công nghệ, sẽ góp phần định hình lại toàn bộ cấu trúc ngành logistics toàn cầu. Để không bị "bỏ lại phía sau", các doanh nghiệp Việt Nam cần bước ra khỏi vùng an toàn của kinh nghiệm thủ công, chủ động khai thác sức mạnh của luồng dữ liệu.

Ngọc Quỳnh/Bnews/vnanet.vn