Vì sao Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan cùng cử quan chức an ninh tới Iran?

Từ trái sang: Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tại lễ ký hiệp định phòng thủ giữa ba nước ở thành phố Mecca ngày 7/8/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Ngày 26/10, truyền thông Iran đưa tin các quan chức an ninh cấp cao Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan có kế hoạch hội đàm với lãnh đạo Iran tại Tehran, trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng do các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào Saudi Arabia và nguy cơ giao tranh giữa Iran, Mỹ và Israel tái diễn.

Theo hãng thông tấn WANA, phái đoàn cũng dự kiến gặp Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei. Các cuộc gặp cho thấy tầm quan trọng của những cuộc tham vấn an ninh giữa Tehran với ba nước tham gia Hiệp ước Mecca.

Phái đoàn gồm Bộ trưởng Quốc phòng Saudi Arabia, Hoàng tử Khalid bin Salman; Tham mưu trưởng Lục quân Pakistan, Thống chế Asim Munir; và người đứng đầu Tổ chức Tình báo Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ Ibrahim Kalin.

Cuộc gặp cấp cao về quân sự và tình báo diễn ra khi các cuộc khủng hoảng khu vực ngày càng đan xen, đặt ra câu hỏi liệu những nước tham gia đang tìm cách giải quyết các thách thức an ninh cụ thể hay ngăn căng thẳng leo thang thành một cuộc đối đầu rộng lớn hơn.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết sáng kiến tổ chức cuộc gặp xuất phát từ ông Asim Munir, và Tehran đồng ý đón phái đoàn sau khi xem xét đề xuất. Các quan chức Saudi Arabia mô tả những cuộc hội đàm là một phần trong các nỗ lực đang được triển khai nhằm giảm căng thẳng, khuyến khích đối thoại và thúc đẩy giải pháp ngoại giao.

Không chỉ là một cuộc gặp ngoại giao thông thường

Sự hiện diện đồng thời của Bộ trưởng Quốc phòng Saudi Arabia, Tư lệnh Lục quân Pakistan và Giám đốc tình báo Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy các cuộc tham vấn với Iran tập trung vào những vấn đề an ninh quan trọng. Tuy nhiên, chỉ riêng thành phần phái đoàn không đủ để xác định mục tiêu cuối cùng của chuyến thăm.

Xung đột Yemen là một vấn đề có thể giữ vị trí nổi bật trong hội đàm. Những cuộc tấn công ngày càng gia tăng của phong trào Ansar Allah (Houthi) ở Yemen nhằm vào Saudi Arabia đã làm gia tăng lo ngại an ninh tại Riyadh. Đồng thời, căng thẳng giữa Tehran và Washington, cùng khả năng tái diễn giao tranh trực tiếp, cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ leo thang trên phạm vi khu vực rộng lớn hơn.

Trong bối cảnh đó, tham vấn với Iran có thể tạo cơ hội để Saudi Arabia và các bên tham gia khác tìm hiểu những cách thức kiềm chế khủng hoảng, ngăn leo thang thêm. Không thể loại trừ khả năng xuất hiện những đề xuất giảm căng thẳng, dù chưa có chi tiết chính thức nào về các đề xuất như vậy được công bố.

Yemen và nỗi lo về một cuộc khủng hoảng khu vực rộng lớn hơn

Những tính toán an ninh của Saudi Arabia gắn chặt với diễn biến tại Yemen. Các cuộc tấn công vào lãnh thổ Saudi Arabia đặt ra những mối đe dọa an ninh trực tiếp, đồng thời có thể ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng trọng yếu và sự ổn định của khu vực rộng lớn hơn. Vì vậy, đối thoại với Tehran có thể là một phần trong nỗ lực quản lý khủng hoảng của Riyadh, đặc biệt nếu mục tiêu là ngăn hình thành thêm các mặt trận và hạn chế tổn phí an ninh, kinh tế của việc tiếp tục đối đầu.

Ở phạm vi rộng hơn, khả năng giao tranh giữa Iran, Mỹ và Israel tái diễn cũng đang định hình những tính toán trong khu vực. Một cuộc chiến mới có thể gây ra những hệ quả vượt xa các bên trực tiếp tham gia, tạo thêm sức ép lên an ninh, thương mại và ổn định kinh tế khu vực.

Ngay cả khi Yemen hoặc việc phối hợp an ninh rộng hơn là trọng tâm chính của cuộc gặp, các nỗ lực giảm căng thẳng trên toàn khu vực cũng có thể được đưa ra thảo luận. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ thông tin để kết luận cuộc gặp có mục tiêu cụ thể là làm trung gian giữa Tehran và Washington.

“An ninh nội sinh”: Tehran nhấn mạnh hợp tác khu vực

Ông Baghaei mô tả hợp tác an ninh giữa các nước trong khu vực là cách tiếp cận Iran đã chủ trương trong nhiều thập niên.

Ông nói: “Việc các nước trong khu vực theo đuổi hợp tác an ninh dựa trên tương tác và an ninh nội sinh là một diễn biến tích cực”.

Ông cũng nhấn mạnh: “An ninh và ổn định lâu dài trong khu vực chỉ có thể đạt được thông qua hợp tác giữa các nước trong khu vực”.

Những phát biểu này phản ánh khuôn khổ mà Tehran muốn thúc đẩy trong các cuộc thảo luận: xây dựng các cơ chế an ninh do những nước trong khu vực dẫn dắt, thay vì chủ yếu dựa vào các cường quốc bên ngoài. Tuy nhiên, để biến cách tiếp cận đó thành một khuôn khổ thực tiễn, cần có sự nhất trí giữa những nước có chung một số lợi ích nhưng cũng có các ưu tiên và mối quan ngại an ninh khác nhau.

Đối với Iran, việc đón các quan chức cấp cao của ba nước tạo cơ hội thúc đẩy tầm nhìn của mình về an ninh khu vực. Đối với Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, những cuộc tham vấn là cơ hội thảo luận các mối đe dọa hiện tại và tìm hiểu cách ngăn leo thang thêm.

Cuộc gặp Tehran có thể dẫn tới một khuôn khổ an ninh khu vực lâu dài?

Ý nghĩa của cuộc gặp vượt ra ngoài sự hiện diện của các quan chức cấp cao hay việc tổ chức một cuộc họp bốn nước. Câu hỏi cốt lõi là liệu hội đàm có thể tạo ra những thỏa thuận cụ thể về quản lý khủng hoảng, thiết lập các kênh liên lạc thường xuyên và giảm nguy cơ tính toán sai lầm trong những giai đoạn căng thẳng gia tăng hay không.

Dù có chung lợi ích về ổn định khu vực, nhưng các nước tham gia không nhất thiết có những đánh giá giống nhau về các mối đe dọa mà họ đối mặt hoặc cách tốt nhất để ứng phó. Vì vậy, việc xây dựng một khuôn khổ an ninh lâu dài sẽ phụ thuộc vào mức độ họ có thể nhất trí về các mục tiêu chung và chuyển đối thoại thành những biện pháp thực tiễn.

Cuộc gặp tại Tehran cho thấy đối thoại an ninh vẫn được các nước trong khu vực coi là một lựa chọn quan trọng giữa lúc căng thẳng Trung Đông gia tăng. Đối với Saudi Arabia và các đối tác, việc tiếp xúc với Iran có thể góp phần kiểm soát những nguy cơ trước mắt, đặc biệt liên quan đến Yemen và khả năng xung đột lan rộng. Trong khi đó, Tehran có cơ hội thúc đẩy quan điểm xây dựng cơ chế an ninh do các nước khu vực dẫn dắt. Tuy nhiên, triển vọng hình thành một khuôn khổ hợp tác lâu dài sẽ phụ thuộc vào mức độ đồng thuận giữa các bên, kết quả hội đàm và khả năng chuyển những cam kết ngoại giao thành biện pháp cụ thể.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc