Văn hóa Điện Biên trong kỷ nguyên mới: Giữ hồn di sản, khơi nguồn sáng tạo

Văn hóa nền tảng tinh thần và động lực phát triển

Điện Biên, nơi vang vọng âm hưởng chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, văn hóa không chỉ là niềm tự hào quá khứ mà đang trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển hôm nay. Điện Biên hội tụ 19 dân tộc anh em, mỗi dân tộc có một kho tàng di sản quý báu được trao truyền, sáng tạo qua bao thế hệ. Từ nghệ thuật xòe Thái, tiếng khèn Mông đến lễ hội hoa ban ngập tràn sắc xuân… đã tạo nên bản sắc riêng biệt của vùng đất này.

Ông Trần Hải Hà, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định: “Những năm qua tỉnh luôn coi văn hóa là nền tảng của phát triển. Rất nhiều chính sách, định hướng lớn của tỉnh về bảo tồn, phát triển văn hóa gắn chủ trương, chính sách với thực tiễn tại tỉnh. Đây là cơ sở định hướng cho ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai”.

Học sinh trải nghiệm nghề dệt truyền thống của dân tộc Lào.

Những năm gần đây, Điện Biên đã ghi dấu nhiều nỗ lực trong công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị văn hóa. Rất nhiều điểm đến, di tích, công trình lịch sử, văn hóa đã được trùng tu, bảo tồn, đầu tư xây dựng. Tiêu biểu như Di tích quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ, Đền thờ liệt sĩ tại chiến trường Điện Biên Phủ, Khu tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp… cho đến Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại đồi E2 khánh thành ngày 31/1/2026 đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho nhân dân, du khách.

Các lễ hội truyền thống như Xên bản, Gầu Tào, lễ mừng cơm mới, nhảy lửa, Tết té nước, Lễ hội Đền Hoàng Công Chất… được quan tâm tổ chức song song với lễ hội văn hóa, du lịch như Lễ hội Hoa Ban, Lễ hội Đua thuyền đuôi én, Lễ hội Hoa anh đào. Những lễ hội đó vừa bảo tồn nét nguyên bản vừa trở thành nguồn tài nguyên quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương mà mũi nhọn là du lịch. Nghệ thuật hát Then, đàn tính, nghệ thuật xòe Thái được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã tích cực đưa di sản văn hóa Điện Biên đi xa hơn, mở rộng đối tượng tiếp cận. Mô hình bản văn hóa, du lịch cộng đồng giúp du khách được “chạm” vào văn hóa bản địa, đồng thời tạo môi trường để di sản được gìn giữ, phát huy.

Văn hóa và du lịch cùng hòa nhịp tạo nên sức bật mới cho Điện Biên. “Chúng tôi không chỉ khôi phục mà còn thổi hồn sáng tạo vào các giá trị truyền thống. Điệu xòe, món ăn, câu hát đều có thể trở thành sản phẩm du lịch mang thương hiệu Điện Biên. Đưa văn hóa trở lại trung tâm của đời sống chính là cách chúng tôi tạo ra những giá trị bền vững cho du lịch. Khi lịch sử, văn hóa được kể bằng câu chuyện du lịch, hình ảnh Điện Biên sẽ sống động trong cảm nhận của du khách” - ông Trần Hải Hà chia sẻ.

Nhờ gắn kết hài hòa giữa di sản và du lịch, du lịch Điện Biên đã tạo dấu ấn, hình thành thương hiệu riêng. Trong năm 2025, tỉnh Điện Biên đón trên 1,45 triệu lượt khách, tổng doanh thu từ hoạt động du lịch đạt hơn 2.645 tỷ đồng.

Biến thách thức thành mạch nguồn sáng tạo

Bên cạnh kết quả đạt được, văn hóa Điện Biên vẫn đối diện không ít khó khăn. Thách thức lớn nhất là nguy cơ thương mại hóa lễ hội, di sản, dẫn đến mai một tính nguyên gốc. Nguồn nhân lực văn hóa còn mỏng, hạ tầng cơ sở hạn chế, công tác chuyển đổi số trong quảng bá di sản vẫn ở giai đoạn khởi đầu. Các nghệ nhân dân gian tuổi ngày càng cao, sự kế cận của lớp trẻ chưa được như mong muốn. Quá trình giao thoa, tiếp biến văn hóa là rất khó tránh khỏi trong điều kiện hội nhập sâu rộng.

Trước thực tế đó, việc hoạch định hướng đi mới là hết sức cần thiết của tỉnh, của ngành và các địa phương. Cùng với việc tích cực tham mưu tỉnh ban hành chính sách, cơ chế bảo tồn, phát triển văn hóa, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang nỗ lực đổi mới tư duy và cách làm. Ngành tập trung phát huy những mặt tích cực đã đạt được, đề ra hướng đi phù hợp với sự vận động của bối cảnh và yêu cầu thực tiễn đặt ra.

Trước hết, cần quan tâm đến yếu tố con người - chủ thể sáng tạo, hưởng thụ văn hóa. “Văn hóa không thể bảo tồn bằng mệnh lệnh hành chính. Phải làm cho người dân thấy họ là chủ thể của văn hóa, là người mang, người giữ, người truyền. Khi đó, văn hóa mới thực sự sống”, ông Trần Hải Hà nhấn mạnh. Ngành tham mưu tỉnh chú trọng đào tạo nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác văn hóa; kịp thời tôn vinh các nghệ nhân dân gian; tuyên truyền nâng cao nhận thức, khuyến khích nhân dân, nhất là học sinh, sinh viên tìm hiểu, thực hành, tham gia vào các hoạt động, sự kiện văn hóa mang tính truyền thống.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục nâng cao đời sống văn hóa cơ sở, xây dựng con người Điện Biên đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh. Tăng cường bảo tồn, tôn tạo di tích lịch sử và di sản văn hóa truyền thống các dân tộc; gắn kết bảo tồn với phát huy, phát triển. Nâng cao chất lượng công tác truyền thông, quảng bá; trong đó đặc biệt chú trọng đến chuyển đổi số và truyền thông sáng tạo; tạo mối quan hệ liên kết, phối hợp chặt chẽ, thực chất giữa ngành với các cơ quan báo chí, truyền thông và KOLs, KOCs, các cá nhân có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Từng bước phát triển công nghiệp văn hóa gắn với sản phẩm du lịch đặc trưng.

Kỷ nguyên vươn mình của quốc gia, dân tộc mở ra những cơ hội và thách thức đan xen. Với Điện Biên, văn hóa chính là “sức mạnh mềm” của lòng dân, của bản sắc và trí tuệ. Từ nét đẹp giàu bản sắc nơi vùng cao, biên giới đến những công trình hiện đại nơi trung tâm đô thị, văn hóa vẫn luôn được giữ gìn, được coi là sợi dây nối liền quá khứ với hiện tại, là động lực để khơi dậy khát vọng Điện Biên vươn lên mạnh mẽ hơn trong hành trình mới.

Bài, ảnh: Hồng Hạnh (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch)