Du lịch lễ hội: Động lực kinh tế đi cùng sứ mệnh bảo tồn di sản

Lễ hội là dịp thu hút đông người dân, du khách tham dự. Ảnh ST

Giàu tiềm năng phát triển du lịch lễ hội

Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc là sự kiện văn hóa truyền thống có ý nghĩa đặc biệt quan trọng của TP. Hải Phòng, thu hút đông đảo người dân và du khách tham dự. Điểm nhấn năm nay là việc Thành phố nâng cấp 3 tour du lịch gắn với lễ hội, trong bối cảnh quần thể di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc vừa được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới.

Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Thành Trung, Thành phố sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức tổ chức lễ hội theo hướng trang trọng, bài bản, chuyên nghiệp, tương xứng với giá trị đặc biệt của di sản. “Điều đáng mừng là các tour di sản cùng chuỗi hoạt động trong khuôn khổ lễ hội ngày càng thu hút đông đảo du khách, để lại ấn tượng tốt đẹp, kể cả với khách quốc tế” - ông Trung cho biết.

Câu chuyện phát huy giá trị di sản phục vụ phát triển du lịch tại Hải Phòng cũng là định hướng chung của ngành văn hóa nhằm gia tăng giá trị kinh tế từ các di sản văn hóa. Thực tế cho thấy, nhiều lễ hội lớn đã thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm, mang lại nguồn thu hàng nghìn tỷ đồng như Lễ hội Đền Hùng (Phú Thọ), lễ hội chùa Hương (TP. Hà Nội), lễ hội Kỳ Cùng - Tả Phủ (Lạng Sơn)…

Theo bà Lê Thị Thu Hiền - Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Việt Nam hiện có hơn 8.000 lễ hội, phần lớn diễn ra vào dịp đầu xuân năm mới. Hệ thống lễ hội phong phú cùng mạng lưới di tích đồ sộ tạo nên lợi thế nổi trội cho phát triển du lịch văn hóa nói chung và du lịch lễ hội nói riêng. “Những di sản được công nhận, đặc biệt là di sản được ghi danh ở cấp độ quốc tế, không chỉ tạo động lực để cộng đồng gìn giữ giá trị truyền thống mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch, góp phần nâng cao đời sống người dân địa phương” - bà Hiền nhấn mạnh.

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu cho biết, trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 và Chiến lược phát triển sản phẩm du lịch Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, du lịch văn hóa được xác định là dòng sản phẩm quan trọng hàng đầu. Trong đó, du lịch lễ hội là một sản phẩm tiềm năng, hứa hẹn mang lại kết quả tích cực nếu được khai thác đúng hướng.

Là địa phương phát huy hiệu quả các hoạt động lễ hội gắn với phát triển du lịch, ông Trần Song Tùng - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình cho biết, sau sáp nhập đã mở ra không gian phát triển mới cho du lịch di sản, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Các lễ hội truyền thống được chú trọng tổ chức, kết hợp với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững. “Việc tổ chức các lễ hội truyền thống, đặc biệt là những lễ hội lớn dịp đầu Xuân, góp phần quan trọng thúc đẩy du lịch địa phương” - ông Tùng khẳng định.

Để lễ hội trở thành động lực kích cầu du lịch…

Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định du lịch văn hóa là một trong 13 ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm; trong đó, lễ hội được xem là sản phẩm bổ trợ nổi bật, nâng cao trải nghiệm cho du khách quốc tế khi đến Việt Nam.

Dù chưa có thống kê chính thức, song có thể thấy du lịch lễ hội đang ngày càng đóng góp lớn vào tăng trưởng lượng khách và doanh thu dịch vụ - du lịch. Đây cũng là sản phẩm độc đáo giúp Việt Nam tạo dấu ấn trên bản đồ du lịch quốc tế.

Theo lãnh đạo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, với số lượng lễ hội truyền thống phong phú, bản sắc được gìn giữ tương đối nguyên vẹn cùng các hoạt động phụ trợ ngày càng đa dạng, du lịch lễ hội có sức hấp dẫn đặc biệt. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, cần tăng cường kết nối giữa các điểm đến, hình thành các tour du lịch văn hóa đặc sắc như cách làm của một số địa phương: Hải Phòng, Hà Nội, Ninh Bình…, cũng như sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp lữ hành.

Bên cạnh những kết quả tích cực, các chuyên gia cũng lưu ý nguy cơ thương mại hóa lễ hội khi nhu cầu du lịch tăng cao. Thực tế đã có địa phương điều chỉnh cấu trúc, nội dung lễ hội để phù hợp với chương trình du lịch, vô tình làm phai nhạt giá trị truyền thống.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, lãnh đạo Sở VH,TT&DL tỉnh Ninh Bình cho biết, để phát huy hiệu quả giá trị lễ hội cho phát triển du lịch, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và cộng đồng doanh nghiệp. Công tác tổ chức phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, đặc biệt là kiên quyết ngăn chặn biểu hiện biến tướng, làm sai lệch giá trị truyền thống. “Đây là yếu tố then chốt, bởi du lịch lễ hội chỉ có thể phát triển bền vững khi các giá trị truyền thống được giữ vững, môi trường văn hóa được đảm bảo lành mạnh” - lãnh đạo Sở nhấn mạnh.

Trước đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định về quản lý và tổ chức lễ hội; Bộ VH,TT&DL cũng xây dựng “Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống”, đặt ra các yêu cầu cụ thể đối với công tác quản lý, tổ chức.

PGS,TS. Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, bên cạnh hành lang pháp lý, chính quyền địa phương cần tăng cường quản lý, giám sát việc tổ chức lễ hội; đồng thời xây dựng quy định, hướng dẫn phù hợp với đặc thù từng địa phương. Mục tiêu là vừa thu hút du khách, vừa bảo đảm gìn giữ bản sắc, tránh chạy theo lợi ích ngắn hạn.

Có thể thấy, bảo tồn lễ hội truyền thống gắn với khai thác du lịch là xu thế tất yếu, song cũng là hành trình dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, cộng đồng và doanh nghiệp. Phát triển du lịch không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo động lực để văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, “sống” trong đời sống đương đại và lan tỏa bền vững./.

N.LỘC