Phú Thọ phát huy sức mạnh văn hóa thành nguồn lực nội sinh phát triển kinh tế - xã hội

Quan điểm xuyên suốt được xác định rõ: Văn hóa là “nền tảng – mục tiêu – động lực” của phát triển, đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội và trở thành khâu đột phá chiến lược của tỉnh giai đoạn 2025 – 2030.

Những cựu sinh viên Lớp Sử khóa 13 (1968 - 1972) Đại học Tổng hợp Hà Nội (cũ) sau gần 50 năm ra trường trở lại vãn cảnh, tìm hiểu, viết về đền Hùng và văn hóa Phú Thọ. Tác giả bài viết Vũ Xuân Bân đứng ngoài cùng bên trái hàng sau (kỷ niệm trước cổng lên đền Hùng).

Di sản cội nguồn – bệ phóng cho phát triển bền vững

Nhắc tới Phú Thọ là nhắc tới không gian văn hóa cội nguồn, nơi hội tụ những giá trị thiêng liêng của dân tộc. Hai di sản được UNESCO ghi danh là Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan Phú Thọ không chỉ khẳng định vị thế đặc biệt của vùng đất Tổ trên bản đồ văn hóa thế giới mà còn mở ra dư địa lớn để phát triển du lịch tâm linh, công nghiệp văn hóa và dịch vụ sáng tạo.

Tính đến tháng 7/2025, tỉnh có 2.778 di tích, trong đó 979 di tích được xếp hạng (6 di tích quốc gia đặc biệt, 176 di tích quốc gia, 797 di tích cấp tỉnh), 6 bảo vật quốc gia và gần 2.000 di sản văn hóa phi vật thể. Giai đoạn 2021 – 2025, hơn 1.100 tỷ đồng đã được đầu tư để tu bổ gần 250 di tích, bảo tồn hơn 40 di sản phi vật thể. Những con số ấy cho thấy quyết tâm mạnh mẽ trong việc bảo tồn giá trị truyền thống.

Hai ảnh trên: Lễ hội trâu rơm, bò rạ đặc trưng của cư dân lúa nước ở xã Vĩnh Hưng, tỉnh Phú Thọ diễn ra sáng 20/2/2026 (mùng 4 Tết) thu hút du khách tới xem. Ảnh: Bằng Kều.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của Phú Thọ không dừng lại ở bảo tồn thuần túy, mà gắn chặt bảo tồn với phát triển. Lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương, Tây Thiên, khai hạ dân tộc Mường… được tổ chức trang trọng, đổi mới nội dung và hình thức; hoạt động biểu diễn văn hóa, nghệ thuật phong phú với hàng trăm buổi biểu diễn; các hồ sơ di sản tiếp tục được hoàn thiện, trong đó có việc trình UNESCO hồ sơ Mo Mường vào danh sách cần bảo vệ khẩn cấp. Văn hóa vì thế trở thành nhịp cầu kết nối truyền thống với hiện đại, tạo dòng chảy liên tục trong đời sống cộng đồng.

Sau hợp nhất ba tỉnh thành tỉnh Phú Thọ mới, địa phương đứng trước cơ hội hình thành mô hình phát triển đa trung tâm. Trong bối cảnh đó, việc lấy văn hóa làm nền tảng càng có ý nghĩa chiến lược: vừa giữ gìn bản sắc đa dạng của các dân tộc, vừa kiến tạo không gian phát triển mới. Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 – 2030 đã xác định rõ phương châm “Đoàn kết – Dân chủ – Kỷ cương – Đột phá – Phát triển”, nhấn mạnh phát huy truyền thống văn hóa vùng đất Tổ, tiên phong đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số.

Câu lạc bộ hát Soọng cô thôn Trung Mầu, xã Bình Tuyền, Phú Thọ thường xuyên luyện tập, góp phần gìn giữ văn hóa của đồng bào dân tộc Sán Dìu. Ảnh: Kim Ly

Có thể thấy, di sản ở Phú Thọ không chỉ là ký ức của quá khứ mà là tài sản sống, có khả năng sinh lợi nếu được quản trị hiệu quả. Du lịch gắn với di sản đang được định hướng trở thành ngành kinh tế quan trọng, phấn đấu đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số. Việc hình thành các công trình điểm nhấn như Tháp Hùng Vương, phát triển Phú Thọ thành trung tâm tổ chức sự kiện quốc gia và quốc tế là những bước đi nhằm nâng tầm giá trị văn hóa thành thương hiệu phát triển.

Con người Phú Thọ – trung tâm của chiến lược nội sinh

Nếu di sản là “vốn quý”, thì con người chính là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Dự thảo Đề án phát triển văn hóa, con người tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2025 – 2035 xác định mục tiêu xây dựng con người Phú Thọ nhân ái, đoàn kết, trách nhiệm, sáng tạo, giàu ý chí vươn lên – đáp ứng yêu cầu của thời đại và Cách mạng công nghiệp 4.0.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được triển khai sâu rộng, gắn với xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Tỷ lệ gia đình văn hóa năm 2025 ước đạt 88,2% – con số cho thấy sự lan tỏa của chuẩn mực ứng xử văn minh trong cộng đồng. Nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội được duy trì; môi trường văn hóa lành mạnh được củng cố; thông tin tuyên truyền được tăng cường, góp phần tạo đồng thuận xã hội.

Đáng chú ý, tỉnh không chỉ chú trọng “phần hồn” mà còn quan tâm xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao, đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút nguồn lực công – tư và quốc tế. 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm và 6 nhóm giải pháp chủ yếu được đề ra, từ tăng tỷ lệ đầu tư công cho văn hóa theo hướng trọng tâm, trọng điểm đến ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và quảng bá di sản. Việc số hóa di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu, đẩy mạnh truyền thông đối ngoại sẽ giúp Phú Thọ tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng trong và ngoài nước.

Ở tầm nhìn dài hạn, phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch, dịch vụ sáng tạo được xác định là hướng đi chiến lược. Điều này phù hợp với xu thế toàn cầu, khi giá trị gia tăng ngày càng đến từ tri thức, sáng tạo và bản sắc văn hóa. Nếu làm tốt, Phú Thọ không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là trung tâm trải nghiệm văn hóa, giáo dục truyền thống và tổ chức sự kiện quy mô lớn.

Trong bối cảnh năm 2026 và những năm tiếp theo dự báo còn nhiều khó khăn, thách thức – từ biến động kinh tế thế giới đến yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy – việc kiên định lấy văn hóa và con người làm nền tảng sẽ giúp tỉnh giữ vững ổn định, tạo sức bật phát triển. Văn hóa góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, nuôi dưỡng niềm tin, khơi dậy khát vọng vươn lên; đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, kinh doanh và đổi mới sáng tạo.

Từ thực tiễn cho thấy, khi văn hóa được đặt đúng vị trí, những giá trị tưởng như “phi vật chất” lại tạo nên sức mạnh vật chất bền vững. Di sản được bảo tồn tốt sẽ thu hút du lịch; môi trường văn hóa lành mạnh sẽ hấp dẫn nguồn nhân lực chất lượng cao; con người có bản lĩnh và khát vọng sẽ tạo ra sản phẩm, dịch vụ mang bản sắc riêng.

Phú Thọ đang từng bước khẳng định vị thế “Trung tâm văn hóa của cả nước về cội nguồn dân tộc Việt Nam”, từng bước hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Hành trình ấy không chỉ nhằm tôn vinh quá khứ mà còn hướng tới tương lai – nơi văn hóa trở thành động lực đổi mới sáng tạo, công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, và con người Phú Thọ trở thành chủ thể của phát triển bền vững. Khi sức mạnh văn hóa được đánh thức và chuyển hóa thành nguồn lực nội sinh, vùng đất Tổ sẽ có thêm nền tảng vững chắc để cùng cả nước tự tin tiến bước trong kỷ nguyên mới.

V.X.B - N.T.D

Vũ Xuân Bân - Nguyễn Tiến Dũng