Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung 4 luật thuộc lĩnh vực Công Thương

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ người tiêu dùng. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí với phạm vi sửa đổi như Chính phủ trình, tập trung xử lý các vấn đề đã được nhận diện rõ, có căn cứ thực tiễn và đồng thuận cao. Các vấn đề còn nhiều ý kiến khác nhau sẽ tiếp tục nghiên cứu trong quá trình rà soát toàn diện các Luật có liên quan.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định về hạn chế quyền, xác lập nghĩa vụ, xử lý vi phạm và điều khoản chuyển tiếp; bảo đảm thống nhất với Bộ luật Dân sự, pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp, thương mại điện tử, dữ liệu, hải quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đặc biệt, việc phân cấp, phân quyền phải gắn liền với trách nhiệm giải trình, công tác kiểm tra, giám sát và bảo đảm nguồn lực thực hiện; đẩy mạnh hơn nữa việc số hóa thủ tục hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và hoàn thiện đồng bộ các văn bản quy định chi tiết.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu rõ, với quy định liên quan tới độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại, Uỷ ban cơ bản tán thành nguyên tắc phải có căn cứ tại luật quản lý ngành, lĩnh vực và danh mục hàng hóa, dịch vụ độc quyền phải được công khai. Riêng lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đề nghị làm rõ quy định về thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an là quy định ngoại lệ hay chỉ cụ thể hóa phạm vi đã được luật xác định. Bên cạnh đó, cần làm rõ cơ chế lựa chọn chủ thể thực hiện, kiểm soát giá, chất lượng và nghĩa vụ cung ứng trong trường hợp hoạt động độc quyền được giao cho doanh nghiệp thực hiện.

Về hạn mức khuyến mại, mức giảm giá tối đa, Uỷ ban đề nghị làm rõ nguyên tắc, tiêu chí và giới hạn điều chỉnh, bảo đảm tính ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo; bổ sung quy định phù hợp với giao dịch trên nền tảng số (nơi nhiều hình thức ưu đãi có thể áp dụng đồng thời); phân định rõ với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc cạnh tranh không lành mạnh để tránh xử lý trùng lặp.

Về bãi bỏ các quy định về hợp đồng và toàn bộ Chương VII về chế tài, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh đây là thay đổi lớn về mặt chế định, không thuần túy là kỹ thuật loại bỏ quy định trùng lặp. Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung bảng đối chiếu quy định bị bãi bỏ với quy định thay thế, đánh giá tác động đầy đủ; nghiên cứu giữ lại quy định đặc thù cần thiết và hoàn thiện điều khoản chuyển tiếp đối với hợp đồng, tranh chấp, thời hiệu. Có ý kiến đề nghị giữ quy định này của Luật Thương mại; nghiên cứu kỹ lưỡng, rà soát tổng thể tại lần sửa đổi toàn diện Luật Thương mại vào năm 2028 theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp toàn thể tại Hội trường chiều 20/10. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Về sửa đổi, bổ sung Luật Cạnh tranh, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính nhận định Luật Cạnh tranh có tính chất đặc thù, vừa là "luật nội dung" vừa là "luật hình thức" quy định về quy trình tố tụng của thiết chế hành chính "bán tư pháp". Các tiêu chí trong Luật mang tính khái quát cao, làm cơ sở để Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đánh giá thông tin, chứng cứ và ra quyết định theo từng vụ việc riêng biệt. Cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu cách thiết kế quy định về xác định thị trường liên quan, thị phần, thị phần kết hợp, sức mạnh thị trường đáng kể hợp lý, thể hiện đặc thù của nền kinh tế số, bảo đảm tính rõ ràng, khả thi, khắc phục triệt để bất cập do thể chế. Làm rõ nội hàm, tiêu chí giữa "nhóm doanh nghiệp liên kết" và "nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường", hoàn thiện dự thảo Nghị định kèm theo.

Về hành vi cấm và cạnh tranh không lành mạnh, đề nghị rà soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, độc quyền bị cấm trên cả thị trường truyền thống lẫn thị trường đa diện, nền tảng số, tránh can thiệp sâu vào quyền tự do kinh doanh. Đánh giá hành vi theo hướng "hành vi - hậu quả", chỉ xử lý khi gây ra hoặc có khả năng gây thiệt hại ở mức "đáng kể". Hoàn thiện quy định cấm cạnh tranh không lành mạnh theo hướng khái quát, chọn lọc dấu hiệu đặc trưng.

Nghiên cứu phương án quy định các hình thức tập trung kinh tế phù hợp, bao quát 02 hình thức tập trung kinh tế khác đang quy định tại dự thảo Nghị định.

Do dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) cũng dự kiến trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026), Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo các dự án luật phối hợp chặt chẽ để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ về quan điểm chính sách và nguyên tắc áp dụng khi xử phạt vi phạm hành chính.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý ngoại thương, liên quan tới khu vực hải quan riêng và tái nhập khẩu, Uỷ ban đề nghị quy định khái quát về cơ quan có thẩm quyền thành lập hoặc công nhận khu vực hải quan riêng. Đối với hàng hóa cấm xuất/nhập khẩu được nhập khẩu trở lại Việt Nam, cần làm rõ khả năng tiêu thụ trong nước và cơ chế kiểm soát chất lượng.

Đối với nội dung phân quyền và các quy định kỹ thuật, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành phân quyền cho UBND cấp tỉnh cấp giấy phép trong một số trường hợp ngoại lệ, nhưng đề nghị đánh giá kỹ nguồn lực, năng lực chuyên môn của địa phương, đồng thời giữ vai trò hướng dẫn, kiểm tra của Trung ương. Xác định rõ giới hạn tạm nhập hàng hóa "để sử dụng vì mục đích khác" và làm rõ quy định về thay đổi tuyến đường quá cảnh (chỉ thông báo hay phải được chấp thuận).

Về sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tán thành tăng quyền chủ động cho người tiêu dùng khi lựa chọn mục đích, phạm vi thu thập thông tin. Uỷ ban đề nghị bảo đảm thống nhất với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân (tách biệt dữ liệu thực hiện hợp đồng với dữ liệu quảng cáo/cá nhân hóa; quyền rút lại sự đồng ý; xử lý dữ liệu của người chưa thành niên, người dễ bị tổn thương).

Liên quan tới hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung, đề nghị làm rõ cơ quan ban hành Danh mục, cơ chế phối hợp, thời hạn chuyển tiếp và định lượng hóa các tiêu chí nhằm bảo đảm rõ ràng, khả thi.

Đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, cơ quan tiếp nhận chính, cơ chế chuyển hồ sơ, nguyên tắc không giải quyết trùng lặp và thẩm quyền xử lý tranh chấp trên nền tảng số.

Việt Hằng