Báo cáo thẩm tra đồng thuận sửa đổi, bổ sung 4 luật ngành Công Thương

Tán thành sửa đổi, giữ phạm vi đã đồng thuận cao

Chiều 20/10, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sau phần Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính (Ủy ban) Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung 4 luật này nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật.

Ủy ban nhất trí phạm vi sửa đổi như Chính phủ trình: Tập trung xử lý các vấn đề đã được nhận diện rõ, có căn cứ thực tiễn, đồng thuận cao. Những vấn đề còn nhiều ý kiến khác nhau sẽ tiếp tục được nghiên cứu khi rà soát toàn diện các luật có liên quan.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về hạn chế quyền, xác lập nghĩa vụ, xử lý vi phạm, chuyển tiếp; bảo đảm thống nhất với Bộ luật Dân sự, pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp, thương mại điện tử, dữ liệu, hải quan cùng điều ước quốc tế. Theo Ủy ban, phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình, kiểm tra, giám sát, nguồn lực thực hiện; song song là số hóa thủ tục hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, hoàn thiện đồng bộ văn bản quy định chi tiết.

Bảo đảm tính đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật

Với Luật Thương mại, Báo cáo nêu điểm được nhất là đề xuất bãi bỏ các quy định về hợp đồng cùng toàn bộ Chương VII về chế tài. Báo cáo nhận định đây là "thay đổi về chế định, không chỉ là kỹ thuật loại bỏ quy định trùng lặp".

Ủy ban đề nghị bổ sung bảng đối chiếu quy định bị bãi bỏ với quy định thay thế, đánh giá đầy đủ tác động; nghiên cứu giữ lại quy định đặc thù cần thiết; hoàn thiện điều khoản chuyển tiếp đối với hợp đồng, tranh chấp, thời hiệu. Có ý kiến đề nghị giữ quy định này của Luật Thương mại; nghiên cứu kỹ lưỡng, rà soát tổng thể tại lần sửa đổi toàn diện Luật Thương mại vào năm 2028 theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16.

Các đại biểu tham dự phiên họp.

Về độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại, Ủy ban cơ bản tán thành nguyên tắc phải có căn cứ tại luật quản lý ngành, lĩnh vực; danh mục hàng hóa, dịch vụ độc quyền phải được công khai. Riêng lĩnh vực quốc phòng, an ninh, Ủy ban đề nghị làm rõ thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an là ngoại lệ hay chỉ cụ thể hóa phạm vi đã được luật xác định. Khi hoạt động độc quyền giao cho doanh nghiệp thực hiện, cần làm rõ cơ chế lựa chọn chủ thể, kiểm soát giá, chất lượng, nghĩa vụ cung ứng.

Về hạn mức khuyến mại, mức giảm giá tối đa, Ủy ban đề nghị làm rõ nguyên tắc, tiêu chí, giới hạn điều chỉnh để bảo đảm ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo. Quy định cần phù hợp với giao dịch trên nền tảng số, nơi nhiều hình thức ưu đãi có thể áp dụng cùng lúc; đồng thời phân định rõ với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc cạnh tranh không lành mạnh để tránh xử lý trùng lặp.

Luật Cạnh tranh: Xử lý hành vi phải gắn với hậu quả

Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy Luật Cạnh tranh có tính chất đặc thù, vừa là "luật nội dung" vừa là "luật hình thức". Từ đó, cơ quan thẩm tra đề nghị thiết kế hợp lý các quy định về xác định thị trường liên quan, thị phần, thị phần kết hợp, sức mạnh thị trường đáng kể; thể hiện được tính đặc thù của nền kinh tế số, rõ ràng, khả thi, tránh tạo ra cách hiểu khác nhau. Nội hàm, tiêu chí của "nhóm doanh nghiệp liên kết", "nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường" cần làm rõ hơn. Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thêm dự thảo Nghị định để rõ thêm tính khả thi cho đề xuất sửa đổi.

Với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền bị cấm cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định theo hướng bảo đảm bao quát toàn diện các hành vi trên cả môi trường thị trường truyền thống và thị trường đa diện, nền tảng số, hạn chế tối đa can thiệp vào quyền tự do kinh doanh, cơ chế vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Về các hình thức tập trung kinh tế, Ủy ban đề nghị có phương án phù hợp hơn, làm rõ bản chất hành vi, bao quát được 02 hình thức tập trung kinh tế khác đang được quy định tại dự thảo Nghị định.

Về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh, báo cáo lưu ý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua ngay tại Kỳ họp thứ 2, cùng thời điểm với dự án Luật này. Các cơ quan chủ trì soạn thảo cần phối hợp chặt chẽ để thống nhất quan điểm chính sách, nguyên tắc áp dụng, bảo đảm đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

Phân quyền cấp phép cho tỉnh phải đi cùng nguồn lực

Với Luật Quản lý ngoại thương, Ủy ban cơ bản tán thành phân quyền cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp giấy phép trong một số trường hợp ngoại lệ. Tuy vậy, cần đánh giá đầy đủ nguồn lực, năng lực chuyên môn của địa phương; cơ quan Trung ương tiếp tục thống nhất hướng dẫn nghiệp vụ, cơ sở dữ liệu, kiểm tra, giám sát.

Ủy ban đề nghị quy định khái quát về cơ quan có thẩm quyền thành lập hoặc công nhận khu vực hải quan riêng. Với hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu được nhập khẩu trở lại Việt Nam, cần làm rõ khả năng tiêu thụ trong nước cùng cơ chế kiểm soát tiêu chuẩn, chất lượng. Hình thức tạm nhập hàng hóa "để sử dụng vì mục đích khác" cần xác định rõ giới hạn áp dụng. Với hàng quá cảnh, cần làm rõ việc thay đổi tuyến đường chỉ phải thông báo hay phải được chấp thuận, căn cứ nào để cơ quan hải quan kiểm soát.

Tán thành tăng quyền chủ động của người tiêu dùng

Với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Ủy ban tán thành tăng quyền chủ động của người tiêu dùng khi lựa chọn mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin. Cơ quan thẩm tra đề nghị bảo đảm thống nhất với pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhất là tách biệt dữ liệu cần thiết để thực hiện hợp đồng với dữ liệu dùng cho quảng cáo, cá nhân hóa; quyền rút lại sự đồng ý; trách nhiệm chứng minh đã có sự đồng ý; việc xử lý dữ liệu của người chưa thành niên, người tiêu dùng dễ bị tổn thương.

Về hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, Ủy ban chỉ ra các tiêu chí trong dự thảo còn định tính, trong khi trực tiếp làm phát sinh nghĩa vụ của doanh nghiệp. Cần làm rõ cơ quan chủ trì ban hành Danh mục, cơ chế phối hợp, đánh giá tác động, thời hạn chuyển tiếp; văn bản quy định chi tiết nên theo hướng định lượng hơn.

Về hỗ trợ thương lượng cùng quản lý nhà nước tại địa phương, Ủy ban đề nghị làm rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh với cấp xã, cơ quan tiếp nhận chính, cơ chế chuyển hồ sơ, nguyên tắc không giải quyết trùng lặp, thẩm quyền đối với tranh chấp trên nền tảng số.

Trước đó, cũng trong chiều 20/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, các đại biểu họp tại hội trường, nghe Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Văn Thi