Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng: Phải triển khai đồng bộ các điểm nối quyết định hiệu quả toàn hệ thống

 Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Ngày 12/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Một tuyến đường sắt hiện đại chưa đồng nghĩa với một hành lang vận tải hiện đại

Phát biểu thảo luận, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) chia sẻ quan điểm, một tuyến đường sắt hiện đại chưa đồng nghĩa với một hành lang vận tải hiện đại; hiệu quả cuối cùng đo bằng khả năng đưa hàng từ cửa khẩu và khu công nghiệp tới cảng biển với ít khâu trung chuyển nhất.

 Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn phát biểu thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Khoản 2 Điều 1 cho thấy cấu hình năng lực trên hành lang không đồng nhất, có đoạn đường đôi, đoạn đường đơn, tốc độ thiết kế cũng khác nhau. Đại biểu ghi nhận Bộ Xây dựng đã tiếp thu, sửa đổi khoản 3 Điều 2 về sức kéo; cho rằng, việc xác định rõ mốc chuyển đổi là một bước tiếp thu tích cực. Vấn đề còn lại không nằm ở loại sức kéo mà ở năng lực kết nối cảng.

Đại biểu phân tích, nếu tuyến chính có năng lực cao nhưng nút thắt nằm ở đoạn cuối vào cảng thì hiệu quả của hàng km phía trước cũng giảm. Do đó, đại biểu đề nghị làm rõ năng lực tiếp nhận, giải tỏa hàng hóa của các tuyến nhánh kết nối Lạch Huyện, Đình Vũ và Nam Đồ Sơn, bảo đảm năng lực của đoạn cuối vào cảng tương thích với năng lực tuyến chính, không hình thành điểm nghẽn trong toàn hành lang vận tải.

Theo đại biểu, báo cáo giải trình cũng tiếp thu theo hướng giao Chính phủ quyết định thời điểm triển khai đầu tư tuyến nhánh nối khu bến Nam Đồ Sơn. Đại biểu bày tỏ sự tán thành, nhưng đề nghị khi thể hiện vào Nghị quyết cần kèm nguyên tắc bảo đảm các tuyến nhánh kết nối cảng được đưa vào khai thác đồng bộ với tuyến chính.

 Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Bên cạnh đó, về căn cứ của phương án đường đôi, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm sự thống nhất giữa các giả định và phương pháp dự báo nhu cầu vận tải của từng đoạn tuyến, nhất là khi các ngưỡng năng lực và thời điểm mãn tải là căn cứ trực tiếp quyết định quy mô đầu tư. Đồng thời, đề nghị so sánh chi phí vòng đời của hai phương án, không chỉ chi phí đầu tư ban đầu.

Phải triển khai đồng bộ các điểm nối quyết định hiệu quả toàn hệ thống

Phát biểu thảo luận, đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) cho rằng, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có vai trò hành lang kết nối cửa khẩu quốc tế, vùng Thủ đô với hệ thống cảng biển, hỗ trợ giảm chi phí logistics, tăng năng lực thông quan, phát triển thương mại xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng.

 Đại biểu Tạ Thị Yên phát biểu thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Vì vậy, cùng với tuyến chính, phải triển khai đồng bộ các điểm nối quyết định hiệu quả toàn hệ thống: nút giao đường kết nối đối với Vành đai 5, cửa khẩu, ga liên vận, cảng cạn, trung tâm logistics và cảng biển đối với tuyến đường sắt.

Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ xác định rõ các điểm kết nối trọng yếu, trách nhiệm đầu tư và tiến độ hoàn thành đồng bộ. Riêng đối với tuyến đường sắt, cần quan tâm ngay từ đầu tính tương thích về tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ liên vận quốc tế. Đồng thời gắn đầu tư với chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực để từng bước nâng cao năng lực làm chủ công nghệ đường sắt của Việt Nam.

  Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Ngoài ra, đại biểu Tạ Thị Yên cũng cho rằng, Quốc hội không nên quy định quá cụ thể (những thông số kỹ thuật còn phải tối ưu trong quá trình khảo sát, thiết kế) nhưng phải giữ quyền quyết định đối với những nội dung làm thay đổi bản chất, chủ trương đầu tư, mục tiêu, phạm vi quy mô cơ bản, tổng mức đầu tư và cơ cấu nguồn lực. Những điều chỉnh kỹ thuật trong các giới hạn đó nên giao Chính phủ chủ động quyết định, gắn với trách nhiệm giải trình, báo cáo và giám sát.

Vì sao phải thay đổi, điều chỉnh chủ trương đầu tư?

Phát biểu giải trình, làm rõ vấn đề các đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự án này mới được thông qua chủ trương đầu tư hơn một năm nhưng phải thay đổi, điều chỉnh chủ trương đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu giải trình, làm rõ vấn đề các đại biểu Quốc hội quan tâm (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nêu rõ, tại Tờ trình 444 ngày 24/7/2026, Chính phủ đã làm rõ nguyên nhân tại sao phải điều chỉnh chủ trương đầu tư, trong đó có nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan. Cụ thể như, việc thực hiện chủ trương của Đảng về tăng trưởng hai con số; chủ trương sáp nhập địa giới hành chính; thay đổi quy hoạch quốc gia dẫn đến thay đổi lớn quy mô...

Trong đó, Bộ trưởng chỉ rõ nguyên nhân chủ quan là do các vấn đề như: tư vấn trong nước, chủ đầu tư, cơ quan thẩm định chưa đủ kinh nghiệm, đặc biệt trong bối cảnh dự án có quy mô lớn, công nghệ mới, lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam dẫn đến việc nghiên cứu, tính toán chưa lường hết các yếu tố phát sinh.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng dẫn chứng ví dụ, nguyên nhân tăng tổng mức đầu tư, nguyên nhân khách quan là vì phải bổ sung một đoạn tuyến khoảng 8km (chi phí khoảng 21.605 tỉ đồng); các kinh phí đầu tư (đoạn đường đôi từ Hà Nội đi Hải Phòng hơn 20.000 tỉ đồng); cơ chế chính sách cho giải phóng mặt bằng theo đơn giá mới (khoảng 34.000 tỉ đồng); điều chỉnh tỷ giá, mua sắm các phương tiện, vật liệu….

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, sẽ tiếp thu các ý kiến phát biểu của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận; đồng thời khẳng định sẽ giải trình đầy đủ trước khi trình Quốc hội xem xét...

Minh Khôi