Tránh đầu tư dàn trải, cần tính đến hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở không gian phát triển

ĐBQH cho rằng, việc xây dựng mỗi tuyến vành đai phải tính đến hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở không gian phát triển

Bảo đảm với tầm nhìn dài hạn

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có vai trò rất quan trọng gắn kết nối vùng, kết nối giữa các đường vành đai, đặc biệt là trong bối cảnh Vành đai 4 đang triển khai. Chính phủ đã rà soát và đánh giá kỹ lưỡng quá trình nghiên cứu, lập đề xuất chủ trương đầu tư dự án.

Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội nằm trong chương trình hành động của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, đó là tạo đột phá phát triển về kết cấu hạ tầng giao thông. Theo quy hoạch mạng lưới giao thông vùng thủ đô Hà Nội đã được thông qua, dự án Vành đai 5 được tổ chức dưới mô hình là các trục hướng tâm kết nối với các đường vành đai.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu Phiên thảo luận

Về quy mô đầu tư bảo đảm với tầm nhìn dài hạn, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Bộ đã báo cáo theo nhu cầu vận tải từ nay đến năm 2050 có liên kết đến 5 phương thức vận tải và kết quả là toàn tuyến tạm thời xây dựng với quy mô 6 làn xe cao tốc chính, hai bên có hai làn song hành. Như vậy, khi xây dựng xong tuyến đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có tổng cộng 10 làn xe.

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, ĐBQH Tạ Thị Yên (Điện Biên) nhấn mạnh, đây là dự án hạ tầng chiến lược, có quy mô rất lớn và tác động vượt ra ngoài phạm vi các địa phương có tuyến đi qua. Tuy nhiên, điều Quốc hội cần quan tâm không chỉ là xây được công trình, mà là làm thế nào để công trình tạo ra hiệu quả phát triển tương xứng với nguồn lực quốc gia bỏ ra. Nếu chỉ nhìn đây là một tuyến vành đai dài khoảng 349 km thì chưa đầy đủ.

Các ĐBQH thảo luận tại Hội trường

Theo ĐBQH Tạ Thị Yên, việc đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 cần tiếp cận như những hành lang phát triển, không chỉ là những tuyến giao thông. Giá trị lớn nhất của tuyến nằm ở khả năng kết nối các cao tốc hướng tâm, phân luồng giao thông từ xa, kết nối các trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không và mở thêm không gian phát triển. Hiệu quả của tuyến cần được nhìn từ khả năng mở rộng cơ hội tiếp cận Vùng Thủ đô và các đầu mối kinh tế lớn cho khu vực trung du, miền núi phía Bắc và các địa bàn phía Tây. Vì vậy, khi xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, ngoài lưu lượng và khả năng cân đối vốn, cần tính đến hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở không gian phát triển. Tiến độ dự án phải được đặt trên nền tảng khả năng cân đối nguồn lực và hiệu quả cả vòng đời dự án.

Có đầu mối chịu trách nhiệm và mốc tiến độ rõ ràng

Toàn tuyến xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội dài khoảng 349 km, nhưng giai đoạn 2026 - 2030 mới ưu tiên khoảng 116 km. Theo ĐBQH Tạ Thị Yên, trong điều kiện nguồn lực có hạn, không nên dàn đều vốn theo địa giới hành chính hoặc chiều dài tuyến. Chúng ta cần ưu tiên đoạn có thể khai thác độc lập, tạo ngay hiệu quả mạng lưới, mở hành lang phát triển mới và đã sẵn sàng về mặt bằng, nguồn vốn. Công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị nguồn vật liệu cũng cần đi trước một bước, có đầu mối chịu trách nhiệm và mốc tiến độ rõ ràng.

Tại điểm b khoản 5 Điều 2 dự kiến ngân sách trung ương bố trí cho dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030 là khoảng 59.700 tỷ đồng, trong khi sơ bộ tổng mức đầu tư phần tuyến chính khoảng 215.192 tỷ đồng. Góp ý nội dung này, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP Hải Phòng) đề nghị bổ sung tại điểm b khoản 5 Điều 2 nguyên tắc ưu tiên vốn theo đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập, đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng và xây lắp, tránh dàn trải nguồn lực. Mặt khác, Báo cáo giải trình cho thấy Ban soạn thảo đã tiếp thu theo hướng Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư khi không làm tăng tổng mức đầu tư, còn trường hợp làm tăng thì báo cáo Quốc hội. Nội dung này là xác đáng, nhất là khi tỷ suất nội hoàn của Dự án chỉ khoảng 10,84%, biên hiệu quả không lớn nên đề nghị thể hiện ngay vào khoản 1 Điều 3 của dự thảo.

Toàn cảnh Phiên thảo luận

Bên cạnh đó, Báo cáo giải trình khẳng định kiên quyết không thu hồi đất khi chưa xác định được nguồn vốn, tránh để đất hoang hóa, ảnh hưởng đến đời sống người dân. Song ĐBQH Lý Thị Lan (Tuyên Quang) cho rằng, nội dung này chưa được thể hiện rõ trong dự thảo Nghị quyết. Vì vậy, cần quy định rõ việc thu hồi đất phải gắn với tiến độ đầu tư và khả năng bố trí vốn của từng dự án thành phần; không thu hồi đất đối với những đoạn chưa quyết định đầu tư, chưa xác định được nguồn vốn, tránh ảnh hưởng kéo dài đến quyền, lợi ích và đời sống của người dân.

Từ Dự án Vành đai 5, Chính phủ đề xuất 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án, trong đó 8/10 chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án trước đây. Điều này cho thấy phần lớn các cơ chế đang đề xuất không còn là vấn đề riêng của Vành đai 5, mà phản ánh những vướng mắc có tính phổ biến trong quá trình đầu tư các dự án hạ tầng giao thông lớn, nhất là về giải phóng mặt bằng, đất đai, rừng, vật liệu, bãi đổ thải, điều chỉnh quy hoạch, phân cấp thẩm quyền và huy động nguồn lực. Khi một cơ chế đã phải áp dụng lặp lại ở nhiều dự án và đã được thực tiễn kiểm nghiệm thì cần đặt vấn đề chuyển từ “cơ chế đặc thù” sang “chính sách chung”. Nếu mỗi dự án phải trình Quốc hội một nghị quyết riêng để xin lại những cơ chế cơ bản giống nhau thì vừa kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư, vừa làm phân tán hệ thống pháp luật và có thể tạo ra sự khác nhau giữa các dự án có tính chất tương đồng - ĐBQH Lý Thị Lan phân tích.

Trong quá trình hoàn thiện chính sách, ĐBQH Lý Thị Lan cho rằng, giá trị lớn hơn từ việc Quốc hội xem xét 10 nhóm cơ chế, chính sách cho Vành đai 5 không chỉ là tháo gỡ cho một dự án cụ thể, mà còn là cơ sở thực tiễn để tổng kết, chuẩn hóa và luật hóa những chính sách đã được kiểm nghiệm, qua đó tạo hành lang pháp lý thống nhất, ổn định cho phát triển hệ thống hạ tầng giao thông quốc gia, nhất là các tuyến liên vùng, miền núi và biên giới trong giai đoạn tới.

Hương Giang