Trái Đất sắp đón El Nino 'mạnh nhất trong lịch sử'?

Người dân TP.HCM trong cái nóng vượt ngưỡng 38 độ C. Ảnh: Hoài Bảo.

Các chuyên gia khí hậu cảnh báo rằng thế giới có thể đang tiến gần tới hiện tượng "siêu El Nino", làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan và đẩy nhiệt độ toàn cầu lên mức kỷ lục. Những tín hiệu từ Thái Bình Dương cho thấy El Nino có khả năng cao sẽ hình thành vào mùa hè này và thậm chí có thể đạt cường độ đặc biệt mạnh.

Theo các nhà khí tượng học, những biến động đang diễn ra trong hệ thống đại dương - khí quyển là cơ sở quan trọng để dự báo xu hướng thời tiết toàn cầu trong năm tới. Nếu El Nino phát triển mạnh, năm 2027 có thể trở thành một trong những năm nóng nhất từng được ghi nhận, đồng thời kéo theo hàng loạt tác động tiêu cực như mưa bão dữ dội, lũ lụt hoặc hạn hán nghiêm trọng, tùy theo từng khu vực trên thế giới.

El Nino là gì và hình thành như thế nào?

Theo The Guardian, đại dương và khí quyển có mối liên hệ chặt chẽ, vì vậy các nhà khoa học luôn theo dõi nhiệt độ bề mặt biển để dự đoán những biến động thời tiết toàn cầu. El Nino là hiện tượng đặc trưng bởi sự ấm lên bất thường của vùng nước bề mặt ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới.

Những vết nứt chạy dọc lòng sông Gan ở Nam Xương, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc vào tháng 2/2022. Ảnh: Reuters.

El Nino là một trong ba trạng thái của hệ thống dao động phương nam El Nino (ENSO), bên cạnh La Nina và trạng thái trung tính. Trong khi El Nino xảy ra khi nhiệt độ bề mặt biển cao hơn mức trung bình, La Nina lại được xác định khi nhiệt độ thấp hơn mức trung bình. Trạng thái trung tính xuất hiện khi không có sự chi phối của hai hiện tượng này.

Theo Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ, ENSO thường hình thành vào mùa xuân ở bán cầu bắc và lặp lại theo chu kỳ từ 3-7 năm. Sự thay đổi nhiệt độ bề mặt biển trong các giai đoạn El Nino và La Nina có thể dao động từ 1°C đến 3°C, đủ để gây ra những biến động lớn về lượng mưa, nhiệt độ và tần suất các thảm họa khí hậu trên toàn cầu.

Trong những năm El Nino, các tín phong vốn đẩy nước ấm về phía tây Thái Bình Dương sẽ suy yếu hoặc đổi hướng, khiến nước ấm tích tụ ở khu vực trung tâm và phía đông đại dương này. Khi nhiệt độ bề mặt biển tăng ít nhất 0,5°C so với mức trung bình, hiện tượng El Nino có thể xuất hiện. Sự thay đổi này có thể làm biến đổi hoàn toàn các mô hình thời tiết và thường khiến nhiệt độ toàn cầu tăng lên mức cao mới.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng mỗi sự kiện El Nino đều mang tính riêng biệt về cường độ và hệ quả. Tuy nhiên, việc dự báo ENSO đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các quốc gia chuẩn bị trước những rủi ro từ thời tiết cực đoan, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang khiến Trái Đất ngày càng ấm lên.

Theo Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ, các điều kiện hiện nay đang chuyển từ La Nina sang trạng thái trung tính. Các mô hình dự báo cho thấy có tới 62% khả năng El Nino sẽ hình thành vào mùa hè và kéo dài ít nhất đến cuối năm, làm gia tăng mối lo ngại về một giai đoạn thời tiết khắc nghiệt trên phạm vi toàn cầu.

Vì sao các nhà khoa học lo ngại về "siêu El Nino"?

Thuật ngữ “siêu El Nino” được sử dụng để chỉ những sự kiện có cường độ đặc biệt mạnh, thường được xác định khi nhiệt độ bề mặt biển tăng ít nhất 2°C so với mức trung bình. Đây là hiện tượng hiếm gặp, chỉ xảy ra vài lần kể từ năm 1950 và chỉ một lần nhiệt độ vượt quá 2,5°C.

TP.HCM trong những ngày nắng nóng vào đầu tháng 4. Ảnh: Hoài Bảo.

Theo các nhà khoa học của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), khoảng 25% khả năng một siêu El Nino sẽ hình thành vào mùa thu hoặc mùa đông tới. Tuy nhiên, các dự báo vào mùa xuân thường gặp nhiều khó khăn do “rào cản khả năng dự báo mùa xuân” - giai đoạn mà sự chuyển đổi tự nhiên của hệ thống khí hậu khiến các mô hình dự báo dễ thay đổi.

Tiến sĩ Paul Roundy, giáo sư khoa học khí quyển và môi trường tại Đại học New York State (Mỹ), nhận định rằng có khả năng sẽ có sự kiện El Nino mạnh nhất trong 140 năm.

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Andy Hazelton từ Đại học Miami (Mỹ), cho biết tất cả các mô hình và quan sát hiện nay đều đang chỉ ra khả năng xuất hiện một El Nino rất mạnh với những tác động đáng kể đến khí hậu toàn cầu.

Mặc dù các mô hình dự báo cho thấy khả năng cao về sự hình thành của El Nino, các chuyên gia lưu ý rằng xu hướng ấm lên toàn cầu có thể khiến cường độ của các sự kiện này trông lớn hơn so với thực tế.

Dù còn nhiều yếu tố chưa chắc chắn, các tổ chức khí tượng quốc tế vẫn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị sớm. Bà Celeste Saulo, Tổng thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), cho biết sự kiện El Nino gần nhất trong giai đoạn 2023-2024 là một trong 5 sự kiện mạnh nhất từng được ghi nhận và đã góp phần vào mức nhiệt độ toàn cầu kỷ lục trong năm 2024.

Theo bà Saulo, các dự báo theo mùa về El Nino và La Nina đóng vai trò thiết yếu trong việc giảm thiểu thiệt hại kinh tế và hỗ trợ công tác lập kế hoạch cho các lĩnh vực nhạy cảm với khí hậu như nông nghiệp, y tế, năng lượng và quản lý tài nguyên nước.

Đồng thời, đây cũng là nguồn thông tin quan trọng giúp các tổ chức nhân đạo và cơ quan quản lý rủi ro thiên tai triển khai các biện pháp ứng phó kịp thời, qua đó bảo vệ tính mạng và sinh kế của người dân.

Tú Anh