Cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do El Nino từ giữa năm 2026

Nắng nóng gia tăng, lượng mưa thiếu hụt từ đầu năm

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống ENSO đang chuyển từ trạng thái La Nina sang trung tính và nhiều khả năng chuyển sang El Nino từ tháng 6 đến tháng 8/2026 với xác suất 80 – 90%. Sau đó, hiện tượng này có thể tiếp tục phát triển, đạt cường độ từ trung bình đến mạnh vào cuối năm 2026; thậm chí không loại trừ khả năng xuất hiện El Nino rất mạnh (xác suất khoảng 20 – 25%) trong thời kỳ từ tháng 10 đến tháng 12/2026 và có thể kéo dài sang năm 2027.

Các hồ nước phía tây tỉnh Gia Lai cạn trơ đáy không có nước tưới cho cây trồng. Ảnh: TTXVN

Thực tế từ đầu năm 2026 cho thấy các điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm, nắng nóng gia tăng sớm hơn trung bình nhiều năm. Lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến từ 10 - 40% so với trung bình nhiều năm (TBNN) trên phạm vi cả nước; dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông xuống mức thấp nhất trong chuỗi quan trắc cùng kỳ. Đây là dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước ngay từ đầu mùa.

Lượng mưa trên phạm vi cả nước từ tháng 1 đến nửa đầu tháng 4/2026 phổ biến thiếu hụt từ 10–40% so với trung bình nhiều năm; riêng một số khu vực từ Huế đến Quảng Ngãi và cao nguyên, Nam Bộ có nơi cao hơn từ 10 – 40%, cá biệt như Bảo Lộc cao hơn 59% và Ba Tri cao hơn 84%.

Đáng lưu ý, trong tháng 2/2026, tổng lượng mưa trên cả nước phổ biến cao hơn từ 40 – 100% so với trung bình nhiều năm, có nơi trên 100%, tuy nhiên vẫn có những khu vực thiếu hụt từ 10 – 30%, thậm chí 40 – 100% tại một số địa phương như Lai Châu, Điện Biên, Quảng Ninh, Hải Phòng và một số nơi ở Nam Bộ.

Về thủy văn, khu vực Bắc Bộ ghi nhận dòng chảy trên nhiều sông như sông Thao, sông Lô, sông Lục Nam thiếu hụt từ 40 – 70% so với trung bình nhiều năm, trong khi một số sông khác như sông Cầu, sông Đà, sông Hồng lại cao hơn. Khu vực Trung Bộ có sự phân hóa rõ rệt khi nhiều sông có dòng chảy cao hơn trung bình, nhưng khu vực từ Gia Lai đến Lâm Đồng lại thiếu hụt từ 25 – 64%. Tại Nam Bộ, dòng chảy từ thượng lưu sông Mê Công về đồng bằng sông Cửu Long hiện ở mức cao hơn trung bình nhiều năm, xâm nhập mặn thấp hơn trung bình.

Đáng chú ý, dung tích các hồ chứa thủy lợi và thủy điện trên cả nước hiện ở mức khá, nhiều hồ đạt từ 50–95% dung tích thiết kế, cao hơn cùng kỳ những năm gần đây.

Nguy cơ hạn hán, thiếu nước diện rộng

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, trong thời gian tới, nếu El Nino hình thành theo kịch bản dự báo, nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn năm 2025. Lượng mưa có khả năng thiếu hụt ngay trong các tháng mùa khô năm 2026, đặc biệt giai đoạn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, với mức giảm phổ biến 25 - 50%. Đồng thời, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm.

Nguồn nước trên các lưu vực sông có khả năng tiếp tục suy giảm; các hồ chứa lớn, đặc biệt trên hệ thống sông Đà tổng lượng dòng chảy từ tháng 5/2026 đến tháng 7/2026 có khả năng thiếu hụt từ 10-25% so với TBNN, nguy cơ cao xảy ra thiếu hụt nguồn nước do lượng dòng chảy từ ngoài lãnh thổ giảm kết hợp với thiếu hụt mưa trong nước, tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng đến cấp nước hạ du và an ninh năng lượng.

Tại Trung Bộ, nhiều sông từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Trị đến Huế có dòng chảy thấp hơn trung bình từ 15 – 44%. Khu vực từ Đà Nẵng đến Lâm Đồng phổ biến thiếu hụt từ 15 – 40%. Nguy cơ hạn hán cục bộ được cảnh báo tại các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8/2026, đặc biệt tại những khu vực ngoài phạm vi cấp nước của các công trình thủy lợi.

Tại Nam Bộ, tổng lượng dòng chảy từ thượng lưu sông Mê Công về đồng bằng sông Cửu Long từ tháng 5 đến tháng 12/2026 được dự báo thiếu hụt so với trung bình nhiều năm và các mùa lũ gần đây, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026 – 2027.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cảnh báo nguy cơ cao xảy ra hạn hán và xâm nhập mặn, đặc biệt ở khu vực Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026 - 2027, đồng thời tình trạng thiếu nước có thể xảy ra trên phạm vi rộng trong những tháng đầu năm 2027.

Đáng lưu ý, trong các kỳ El Nino, mặc dù tổng lượng mưa giảm, vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa lớn cục bộ, mưa cực đoan trong thời gian ngắn gây lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị. Hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng ít hơn trung bình nhiều năm, song cần đề phòng các cơn bão mạnh, quỹ đạo phức tạp, khó dự báo và gây tác động lớn trong thời gian ngắn.

Theo nhận định, El Nino có thể duy trì đến năm 2027 với xu thế tương tự các năm El Nino mạnh trước đây, khiến nhiệt độ tiếp tục ở mức cao, lượng mưa thiếu hụt, kéo theo nguy cơ thiếu nước trên diện rộng tại Bắc Bộ, Trung Bộ và lưu vực sông Mê Công trong những tháng đầu năm 2027.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng thủy văn, đặc biệt là tình hình ENSO và nguồn nước, nhằm kịp thời cập nhật, ban hành các bản tin dự báo, cảnh báo phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Thu Trang/Báo Tin tức và Dân tộc