Tôm hùm hướng đến ngành hàng xuất khẩu chiến lược

Ngành tôm hùm cần mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường có giá trị cao. Ảnh: Hạ Lan

Số liệu thống kê mới nhất của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), 6 tháng đầu năm, xuất khẩu tôm hùm đạt khoảng 585 triệu USD, tăng 44,3% so với cùng kỳ năm trước. Quy mô này tương đương 10,1% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản và gần 25% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam. VASEP nhận định, tôm tiếp tục là nhóm sản phẩm xuất khẩu lớn nhất của ngành thủy sản, đóng góp 40,7% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Trong cơ cấu sản phẩm, tôm thẻ chân trắng đạt khoảng 3,17 tỷ USD, chiếm hơn hai phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu tôm; tôm sú đạt khoảng 663 triệu USD; tôm hùm đạt 817 triệu USD, tăng hơn gấp đôi so với năm 2024 và lần đầu tiên chiếm 17,6% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm.

Về khía cạnh thị trường, từ vị trí thứ ba trong cơ cấu xuất khẩu, tôm hùm đã vượt qua tôm sú để trở thành mặt hàng có giá trị xuất khẩu lớn thứ hai, chỉ đứng sau tôm thẻ chân trắng. Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Chỉ sau 6 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu tôm hùm đã đạt 585 triệu USD, tương đương gần 72% kết quả của cả năm 2025. Trong năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tôm hùm đạt khoảng 858 triệu USD... Kết quả này cho thấy, dư địa để đưa tôm hùm trở thành một ngành hàng thủy sản chiến lược là rất rõ.

Theo giới chuyên gia, đây là thời điểm thích hợp để ngành tôm hùm nhìn lại những hạn chế tồn tại nhiều năm qua, đặc biệt là sự phụ thuộc quá lớn vào một thị trường xuất khẩu. Thực tế cho thấy, khi gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu tôm hùm phụ thuộc vào Trung Quốc, bất kỳ thay đổi nào về chính sách nhập khẩu cũng có thể tác động mạnh đến người nuôi, doanh nghiệp (DN) và toàn bộ chuỗi giá trị ngành hàng. Do đó, yêu cầu đa dạng hóa thị trường xuất khẩu trở nên cấp thiết. Bên cạnh Trung Quốc, ngành tôm hùm cần mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường có giá trị cao như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và Liên minh châu Âu thông qua nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, đầu tư công nghệ bảo quản và phát triển các sản phẩm chế biến sâu.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là hoàn thiện hệ thống quản lý vùng nuôi, cấp mã số cơ sở nuôi, tăng cường truy xuất nguồn gốc và kiểm soát khai thác theo hướng bền vững. Đây không chỉ là yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu mà còn là điều kiện để nâng cao sức cạnh tranh và tính minh bạch của ngành tôm hùm Việt Nam. Về dài hạn, chỉ khi làm chủ công nghệ giống, xây dựng chuỗi sản xuất minh bạch, bền vững và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, ngành tôm hùm Việt Nam mới có thể phát triển ổn định và chủ động trước những biến động của thương mại toàn cầu.

VASEP cũng cho rằng, để có thể trở thành ngành hàng tỷ USD mới của Việt Nam, sản phẩm tôm hùm cần được tiếp cận như một ngành hàng thủy sản giá trị cao, có chiến lược phát triển riêng, thay vì chỉ là một nhóm sản phẩm tăng trưởng ngắn hạn.

Theo ông Trần Đình Luân - Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hiện cả nước có 1.910 cơ sở sản xuất và ương dưỡng giống, cung ứng khoảng 167,58 tỷ con giống tôm hùm mỗi năm, đáp ứng phần lớn nhu cầu sản xuất. Tuy nhiên, chất lượng con giống giữa các cơ sở vẫn chưa đồng đều, ngành tôm vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu. Bên cạnh đó, công tác truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và chứng nhận an toàn dịch bệnh còn bộc lộ nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu.

N.Anh