Trao quyền thực chất để doanh nghiệp nhà nước dẫn dắt tăng trưởng

Toàn cảnh Tọa đàm "Làm gì để doanh nghiệp nhà nước thực sự dẫn dắt tăng trưởng?”.

Đây là nhận định của các chuyên gia tại Tọa đàm "Làm gì để DNNN thực sự dẫn dắt tăng trưởng?” do Báo Nhân Dân tổ chức ngày 31/7 khi bàn về những giải pháp để DNNN bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao và xây dựng những doanh nghiệp có sức cạnh tranh trong khu vực và toàn cầu, yêu cầu đổi mới cơ chế quản trị DNNN ngày càng trở nên cấp thiết.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), tinh thần xuyên suốt của khung pháp lý mới đó là phân định rõ chức năng quản lý nhà nước với chức năng chủ sở hữu, đồng thời mở rộng tối đa quyền tự chủ cho doanh nghiệp.

Thay vì phải xin ý kiến cơ quan chủ sở hữu đối với nhiều quyết định sản xuất, kinh doanh, DNNN sẽ được chủ động quyết định chiến lược phát triển, dự án đầu tư, tổ chức bộ máy và chính sách tiền lương theo quy định. Cơ quan đại diện chủ sở hữu cũng sẽ chuyển từ cách quản lý thiên về kiểm soát quy trình sang giám sát theo mục tiêu chiến lược và kết quả đầu ra.

Theo bà Thủy, việc chuyển từ cơ chế "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp có thể phản ứng nhanh trước biến động của thị trường, tận dụng cơ hội đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đồng tình với quan điểm này, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, điều DNNN đang thiếu không phải là nguồn lực mà là một môi trường thể chế đủ thông thoáng để phát huy năng lực.

Ông chỉ ra thực tế nhiều quyết định đầu tư phải mất nhiều năm để hoàn tất quy trình xin ý kiến, điều chỉnh và phê duyệt. Khi dự án được triển khai thì cơ hội thị trường đã qua, khiến doanh nghiệp đánh mất lợi thế cạnh tranh.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, để DNNN thực sự trở thành lực lượng tiên phong, cần chấp nhận rủi ro trong hoạt động đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ.

Việc trao quyền không chỉ dừng ở quyền quyết định dự án mà còn phải bao gồm quyền lựa chọn phương thức thực hiện, huy động nguồn lực, thu hút nhân sự chất lượng cao và được hưởng thành quả từ kết quả hoạt động để tiếp tục tái đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh.

Ông kỳ vọng cơ chế quản trị mới sẽ vận hành theo nguyên tắc thị trường, trong đó quyền hạn của người quản lý luôn đi kèm trách nhiệm giải trình minh bạch.

TS. Nguyễn Đình Cung: Để DNNN thực sự trở thành lực lượng tiên phong, cần chấp nhận rủi ro trong hoạt động đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ.

Đổi mới cơ chế đánh giá để bảo vệ người dám làm

Ở góc độ quản trị rủi ro, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách (Đại học VinUni) cho rằng, một trong những nguyên nhân khiến lãnh đạo DNNN còn tâm lý e ngại là cơ chế đánh giá chưa phân biệt rõ giữa rủi ro thị trường và hành vi cố ý làm sai.

Theo ông, nếu mọi khoản đầu tư không thành công đều có nguy cơ bị xem xét như một sai phạm thì lựa chọn an toàn nhất của người quản lý là không triển khai các dự án mới.

Vì vậy, việc xây dựng cơ chế đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể của cả danh mục đầu tư thay vì chỉ nhìn vào từng dự án riêng lẻ là yêu cầu cần thiết. Đây cũng là cách nhiều doanh nghiệp và quỹ đầu tư trên thế giới đang áp dụng để khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Bà Nguyễn Thu Thủy cho biết, pháp luật hiện đã từng bước tách riêng các khoản đầu tư phục vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo hoặc thực hiện nhiệm vụ chính trị để áp dụng cơ chế đánh giá phù hợp, không tính chung vào hiệu quả kinh doanh thông thường. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp có thêm dư địa để triển khai các dự án dài hạn, chấp nhận rủi ro hợp lý trong quá trình đổi mới.

Theo các chuyên gia, mục tiêu cuối cùng của việc trao quyền không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của từng DNNN mà còn hướng tới xây dựng những "leading firm" - các doanh nghiệp "đầu đàn" có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị và tạo động lực cho toàn bộ nền kinh tế.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Tú Anh cho rằng, DNNN hiện sở hữu nhiều lợi thế về quy mô vốn, hạ tầng và dữ liệu. Nếu được trao quyền đầy đủ, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể chuyển từ tư duy "phòng thủ" sang tư duy "tấn công", chủ động cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế.

Các chuyên gia thống nhất rằng, để DNNN thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, điều quan trọng nhất là xây dựng một cơ chế quản trị hiện đại, trong đó quyền tự chủ được mở rộng thực chất, trách nhiệm được xác định rõ ràng và người dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm được bảo vệ. Khi đó, DNNN sẽ không chỉ hoàn thành vai trò ổn định kinh tế vĩ mô mà còn trở thành lực lượng dẫn dắt quá trình phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Diệu Đan