Hoàn thiện Luật Bảo vệ môi trường để huy động nguồn lực phát triển

Tháo gỡ rào cản, khuyến khích đầu tư xanh

Chiều ngày 31/7, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các cơ quan liên quan tổ chức Hội thảo "Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường". Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên dự và phát biểu chỉ đạo tại hội thảo.

Phát biểu khai mạc, Chủ nhiệm Ủy ban Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã tạo ra bước tiến lớn về tư duy, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, sau 5 năm thực hiện, trước những biến chuyển sâu sắc của bối cảnh kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế, việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp thiết để phù hợp với định hướng tại Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Mô hình phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới được xác định rõ: Tăng trưởng ở mức hai con số nhưng phải lấy “bảo vệ môi trường là trung tâm”. Quan điểm xuyên suốt là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần; phát triển kinh tế phải hài hòa với ứng phó biến đổi khí hậu và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050.

Bên cạnh đó, Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV cũng đã thống nhất ban hành Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Do đó, việc sửa đổi luật lần này nhằm thể chế hóa các quan điểm chiến lược của Đảng, đồng thời giải quyết các “điểm nghẽn” pháp lý phát sinh trong thực tiễn.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên dự và phát biểu chỉ đạo tại hội thảo.

Tại hội thảo, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng thông tin, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 78/171 điều, trong đó bổ sung mới 2 điều, tập trung vào 4 nhóm nội dung chính. Điểm đáng chú ý là dự thảo đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh mà không làm phát sinh tổ chức bộ máy hay biên chế mới.

Thảo luận tại hội thảo, các đại biểu và đại diện doanh nghiệp đặc biệt quan tâm đến việc cải cách các công cụ quản lý môi trường nhằm giảm chi phí tuân thủ.

Bà Đỗ Hoàng Anh, Giám đốc đối ngoại Công ty TNHH Nhà máy Bia Heineken Việt Nam, nêu thực tế: Nhiều doanh nghiệp thường xuyên cải tiến kỹ thuật để tối ưu hóa xử lý chất thải và nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường, dù không làm tăng lưu lượng hay tải lượng ô nhiễm. Bà kiến nghị dự thảo Luật cần quy định rõ các trường hợp cải tiến công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả vận hành không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh hoặc cấp lại Giấy phép môi trường, chỉ cần cập nhật thông tin. Điều này phù hợp với chủ trương giảm tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm và khuyến khích doanh nghiệp áp dụng giải pháp sản xuất sạch hơn.

Đồng quan điểm về việc cần có tiêu chuẩn rõ ràng, PGS.TS Lưu Đức Hải, Phó Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam chỉ ra rằng, dù Đảng và Nhà nước đã có định hướng về khu công nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn, nhưng hiện vẫn thiếu các tiêu chuẩn định lượng để xác định và cấp chứng nhận. Ông đề nghị cần sớm có hệ thống tiêu chuẩn cụ thể để các danh hiệu "xanh" gắn liền với các hỗ trợ, ưu tiên trong sản xuất kinh doanh một cách thực chất.

Liên quan đến thị trường carbon, TS. Tống Xuân Chinh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam, đánh giá dự thảo đã bổ sung đầy đủ các quy định về sàn giao dịch và hạn ngạch. Tuy nhiên, ông lưu ý mục tiêu cuối cùng phải là giảm phát thải thực chất, đo đếm được và tránh tính trùng. Việc phân biệt rõ giữa hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon là cần thiết để quản lý hiệu quả tài sản này.

Trong khi đó, đại biểu Quốc hội Nguyễn Quang Huân đề xuất cần có cơ chế hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho doanh nghiệp và người dân trong việc phân loại, xử lý rác thải, đồng thời nghiên cứu giao trách nhiệm thu gom rác về cho địa phương để tối ưu hóa hiệu quả.

Đổi mới tư duy lập pháp, từ quản lý sang kiến tạo

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên yêu cầu cơ quan soạn thảo và các bộ ngành liên quan phải quán triệt sâu sắc tinh thần đổi mới tư duy lập pháp: Chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển; từ tiền kiểm sang hậu kiểm; từ quản lý bằng thủ tục hành chính sang quản trị môi trường hiện đại dựa trên khoa học công nghệ và dữ liệu.

Để hoàn thiện dự thảo Luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 sắp tới, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm:

Một là, thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm mới của Đảng, đặc biệt là Kết luận 75 của Ban Chấp hành Trung ương về bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Việc cắt giảm thủ tục hành chính phải thực chất, tạo thuận lợi cho đầu tư kinh doanh nhưng không được buông lỏng quản lý hay hạ thấp các tiêu chuẩn môi trường.

Hai là, nghiên cứu hoàn thiện các cơ chế chính sách nhằm huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của người dân và doanh nghiệp tham gia vào bảo vệ môi trường. Cần có chính sách hấp dẫn khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào tiêu chuẩn xanh, kinh tế tuần hoàn và tham gia thị trường tín chỉ carbon, qua đó, huy động hiệu quả các nguồn lực cả trong và ngoài nước, cả nhà nước và tư nhân cho chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

Ba là, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Mỗi việc chỉ giao cho một đơn vị chịu trách nhiệm chính để bảo đảm công tác bảo vệ môi trường được thực hiện sát sao ngay từ cơ sở. Đi kèm với đó là thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng trong xây dựng pháp luật theo Quy định 178 của Bộ Chính trị.

Bốn là, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật. Dự thảo cần được rà soát kỹ để tương thích với các luật liên quan như Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Tài nguyên môi trường biển và hải đảo, cũng như các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã ký kết.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng yêu cầu Ủy ban Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cần đề cao tính phản biện trong thẩm tra, dựa trên chứng cứ khoa học và khảo sát thực tiễn tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp để bảo đảm luật khi ban hành có tính khả thi cao, có tầm nhìn dài hạn và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp, tiếp tục làm rõ các vấn đề về thị trường carbon, ứng dụng công nghệ số và phân loại rác thải để hoàn thiện dự án luật trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua vào tháng 10 tới.

Hoàng Hòa