ĐBQH Phan Đức Hiếu: Muốn DNNN dẫn dắt tăng trưởng, phải bỏ tư duy tái cơ cấu 'đếm số lượng'

ĐBQH Phan Đức Hiếu: Mục tiêu của tái cơ cấu DNNN không chỉ là sắp xếp, tinh gọn mà phải tạo ra những doanh nghiệp có năng lực dẫn dắt các ngành, lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế.

Chia sẻ tại Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng" do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 21/7, ông Phan Đức Hiếu, ĐBQH khóa XVI, Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội cho rằng, trước hết cần thống nhất lại cách hiểu về tái cơ cấu DNNN.

Theo ông, mục tiêu của quá trình này không chỉ là sắp xếp, tinh gọn doanh nghiệp mà phải tạo ra những doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt hơn, sức cạnh tranh cao hơn và đủ khả năng dẫn dắt các ngành, lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, ĐBQH Phan Đức Hiếu đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, cần xử lý dứt điểm các tồn đọng về tài chính, nghĩa vụ pháp lý và đất đai - những "điểm nghẽn" kéo dài nhiều năm đang cản trở tiến trình cổ phần hóa, chuyển giao và tái cơ cấu DNNN.

Nhiều doanh nghiệp vẫn tồn tại tình trạng vốn điều lệ mới chỉ được ghi nhận trên giấy tờ nhưng chưa được cấp đủ vốn thực tế; phương án sử dụng đất chưa hoàn thiện; nhiều tài sản, dự án chưa thể xác định đầy đủ giá trị để thực hiện chuyển giao hoặc cổ phần hóa.

Ông đề nghị Bộ Tài chính rà soát toàn diện các vướng mắc, phân loại theo thẩm quyền để trình Quốc hội, Chính phủ hoặc các bộ, ngành ban hành cơ chế xử lý phù hợp, thậm chí nghiên cứu một nghị quyết chuyên đề nhằm tháo gỡ dứt điểm các tồn đọng này.

Thứ hai, nâng cao chất lượng quản trị DNNN theo thông lệ quốc tế. Theo ĐBQH Phan Đức Hiếu, Việt Nam không nên áp dụng nguyên mẫu các nguyên tắc quản trị của OECD mà cần lựa chọn những nội dung phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng nhóm doanh nghiệp và từng lĩnh vực.

Sau khi lựa chọn được các nguyên tắc phù hợp, cần tiếp tục thể chế hóa vào hệ thống pháp luật, nhất là các quy định về quản trị hiện đại, tuyển dụng lãnh đạo chuyên nghiệp và thành viên hội đồng quản trị độc lập để tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho doanh nghiệp áp dụng hiệu quả các chuẩn mực tiên tiến.

Thứ ba, chuyển mạnh từ phương thức sắp xếp, thoái vốn theo tư duy hành chính sang cơ chế thị trường.

Theo ĐBQH Phan Đức Hiếu, việc bán vốn không thể thực hiện theo kế hoạch cứng mà phải căn cứ vào tín hiệu thị trường, bởi nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn đến triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp thay vì giá trị tài sản hiện có.

Trên cơ sở đó, ông đề xuất sớm nâng cấp Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) thành một quỹ đầu tư nhà nước chuyên nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 79, được trao quyền chủ động hơn trong quản lý danh mục đầu tư, mua bán và tái cơ cấu vốn theo nguyên tắc thị trường, thay vì phụ thuộc nhiều vào các thủ tục hành chính.

Bên cạnh các giải pháp về tái cơ cấu, ĐBQH Phan Đức Hiếu cũng nhấn mạnh vai trò của Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68) trong việc tạo lập cơ chế phân cấp, phân quyền rõ ràng cho DNNN.

Một trong những băn khoăn lớn nhất khi xây dựng luật là làm rõ bản chất của việc "xin ý kiến". Trước đây, quy định chưa phân định rõ việc xin ý kiến chỉ mang tính tham khảo hay là căn cứ để quyết định, dẫn đến không xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Tinh thần xuyên suốt của Luật số 68 là xác định rõ vai trò của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Theo đó, cơ quan này chỉ thực hiện hai chức năng là thẩm định và phê duyệt đối với các nội dung thuộc thẩm quyền. Sau khi được phê duyệt, doanh nghiệp sẽ là đơn vị ban hành quyết định và chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Đối với các nội dung đã được phân cấp, phân quyền, doanh nghiệp được quyền tự quyết định, tự chịu trách nhiệm; sau đó chỉ cần thông báo cho cơ quan đại diện chủ sở hữu để phục vụ công tác theo dõi, giám sát, thay vì phải xin ý kiến trước như trước đây.

"Nếu trong quá trình thực hiện thấy phạm vi phân cấp, phân quyền vẫn chưa đủ để doanh nghiệp chủ động triển khai nhiệm vụ thì hoàn toàn có thể tiếp tục rà soát, mở rộng. Quan trọng là các văn bản hướng dẫn thi hành phải bám sát đúng tinh thần của Luật số 68, không làm thu hẹp quyền tự chủ mà luật đã trao cho doanh nghiệp", ĐBQH Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.

Diệu Phương