Điểm nghẽn cổ phần hóa kéo dài hơn một thập kỷ cần sớm tháo gỡ

Tại Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng" do Báo Tiền Phong tổ chức sáng 21/7, vấn đề chậm cổ phần hóa tiếp tục được chỉ ra là một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất của quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước.

Ông Nguyễn Ngọc Anh, đại diện Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp (Bộ Công Thương), cho biết yêu cầu phải hoàn tất xử lý tài chính và phê duyệt phương án sử dụng đất trước khi cổ phần hóa đang trở thành rào cản lớn đối với nhiều doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Ngọc Anh - đại diện Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp, Bộ Công Thương.

Theo ông Nguyễn Ngọc Anh, trường hợp Tổng Công ty Giấy Việt Nam là ví dụ điển hình. Quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp này đã được triển khai từ năm 2015 nhưng đến nay vẫn chưa thể hoàn tất do vướng mắc liên quan đến Dự án bột giấy Phương Nam cùng nhiều tồn tại về tài chính.

"Đến năm 2025 mới có nghị quyết của Quốc hội và năm 2026 Chính phủ mới ban hành nghị quyết để tiếp tục xử lý các tồn tại. Điều đó cho thấy những bất cập về thể chế đã kéo dài trong nhiều năm", ông Ngọc Anh nhấn mạnh.

Ngoài khó khăn về tài chính, đại diện Bộ Công Thương cho biết việc xây dựng và phê duyệt phương án sử dụng đất giữa doanh nghiệp, cơ quan đại diện chủ sở hữu và chính quyền địa phương vẫn thiếu sự phối hợp đồng bộ. Nhiều địa phương đến nay chưa hoàn thành việc phê duyệt phương án sử dụng đất, khiến tiến độ cổ phần hóa tiếp tục bị kéo dài.

Theo ông Nguyễn Ngọc Anh, hiện Bộ Công Thương chỉ còn quản lý một số doanh nghiệp quy mô nhỏ, song phần lớn đều gặp khó khăn về tài chính hoặc hoạt động sản xuất, kinh doanh kém hiệu quả. Trong khi đó, với vai trò là cơ quan quản lý ngành, Bộ không có đầy đủ công cụ để trực tiếp xử lý, hỗ trợ hoặc tái cơ cấu các doanh nghiệp này.

Đại diện Bộ Công Thương đánh giá, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về hình thành tổ chức đầu tư, quản lý vốn Nhà nước theo hướng chuyên nghiệp là bước đi phù hợp với thông lệ quốc tế và các chuẩn mực quản trị của OECD, khi tách bạch chức năng quản lý Nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu vốn.

Tuy nhiên, để quá trình chuyển giao doanh nghiệp diễn ra thuận lợi, ông cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, đồng thời đẩy nhanh việc chuyển giao doanh nghiệp sang mô hình quản lý vốn chuyên nghiệp. Bộ Công Thương cũng mong muốn tăng cường phối hợp với SCIC nhằm chuẩn hóa công tác quản trị, thúc đẩy cơ cấu lại và nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp Nhà nước còn lại.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển cho biết, hiện cả nước có 695 doanh nghiệp Nhà nước do 45 bộ, ngành và địa phương làm đại diện chủ sở hữu vốn, trong đó có 497 doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước và 198 doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ từ 51% đến dưới 100% vốn điều lệ. Đến năm 2025, tổng tài sản của khu vực này đạt khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu khoảng 2,02 triệu tỷ đồng.

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, doanh nghiệp Nhà nước thời gian qua đã có nhiều đóng góp quan trọng cho nền kinh tế, giữ vai trò dẫn dắt ở nhiều lĩnh vực, đóng góp lớn cho ngân sách và tạo việc làm. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với nguồn lực đang nắm giữ.

Đáng chú ý, tiến độ cơ cấu lại, cổ phần hóa và thoái vốn giai đoạn 2021-2025 còn chậm, trong khi một số doanh nghiệp vẫn thua lỗ, năng suất lao động, năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh còn hạn chế.

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị đã đặt ra tư duy mới trong tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước, yêu cầu các doanh nghiệp không chỉ sắp xếp lại bộ máy mà còn phải đổi mới mô hình quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động để thực sự giữ vai trò dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Các ý kiến tại hội thảo đều cho rằng, muốn hoàn thành mục tiêu này, việc tháo gỡ những "nút thắt" kéo dài nhiều năm trong cổ phần hóa, đặc biệt là các vướng mắc về xử lý tài chính, đất đai và hoàn thiện thể chế, là yêu cầu cấp thiết để quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước được đẩy nhanh trong giai đoạn tới.

Thúy Hằng