World Cup kết thúc: FIFA ôm tiền, Mỹ ôm hóa đơn 11 tỷ USD

World Cup 2026 mang đến những trận cầu hấp dẫn, bầu không khí lễ hội sôi động và trở thành dịp hiếm hoi kết nối hàng triệu người.

Tuy nhiên, sau khi tiếng còi mãn cuộc vang lên, dư luận bắt đầu nhìn lại bài toán hiệu quả kinh tế của giải đấu, đặc biệt là liệu nước Mỹ có thu được lợi ích tương xứng với khoản chi khổng lồ dành cho công tác đăng cai, theo CNN.

Thông thường, giá trị của một sự kiện thể thao lớn được đánh giá bằng các chỉ số kinh tế. Nếu lợi ích tạo ra vượt chi phí tổ chức, giải đấu được xem là khoản đầu tư xứng đáng. Ngược lại, khi doanh thu và tác động kinh tế không đủ bù đắp chi phí, việc đăng cai sẽ bị coi là một thương vụ thua lỗ.

Những con số chưa đạt kỳ vọng

Các sự kiện thể thao tầm cỡ như World Cup hay Olympic thường tiêu tốn hàng chục tỷ USD, phần lớn đến từ ngân sách công. Vì vậy, ban tổ chức luôn đưa ra những báo cáo nhằm chứng minh hiệu quả kinh tế của việc đăng cai.

Trong báo cáo công bố tháng 3/2025, FIFA ước tính World Cup 2026 tiêu tốn khoảng 13,9 tỷ USD, trong đó riêng Mỹ chi khoảng 11,1 tỷ USD. Đổi lại, giải đấu được kỳ vọng tạo ra 80,1 tỷ USD giá trị kinh tế trên toàn cầu, riêng Mỹ hưởng lợi khoảng 30,5 tỷ USD và có thêm khoảng 185.000 việc làm toàn thời gian.

Tuy nhiên, các dữ liệu thực tế chưa phản ánh rõ mức tăng trưởng như những dự báo này.

Theo Văn phòng Du lịch và Lữ hành Quốc gia Mỹ, lượng khách quốc tế đến nước này trong tháng 6 chỉ tăng 0,2% so với cùng kỳ năm trước. Khách từ châu Phi tăng 13,8%, Nam Mỹ tăng 4,7%, nhưng lượng khách đến từ châu Âu giảm 1,2% và từ châu Á giảm tới 5,6%.

Báo cáo lạm phát cũng cho thấy tác động của World Cup khá hạn chế. Giá khách sạn giảm 2,8%, giá vé máy bay hầu như không thay đổi, trong khi giá dịch vụ giải trí chỉ tăng nhẹ 0,5%.

Thị trường lao động cũng không ghi nhận tín hiệu bùng nổ. Trong tháng 6, ngành giải trí và khách sạn mất khoảng 61.000 việc làm, mức giảm lớn đến mức nhiều chuyên gia cho rằng số liệu có thể sẽ được điều chỉnh. Ngành bán lẻ cũng mất gần 5.000 việc làm.

Doanh số bán lẻ trên toàn nước Mỹ chỉ tăng 0,2% trong tháng 6, thấp hơn dự báo và giảm đáng kể so với mức tăng 1% của tháng trước. Chi tiêu tại nhà hàng và quán bar cũng chỉ nhích 0,1%.

Sau gần một tháng diễn ra, World Cup 2026 vẫn chưa để lại dấu ấn rõ nét trên bức tranh kinh tế Mỹ. Ảnh: Denny Medley/Reuters.

Ở quy mô địa phương, bức tranh khả quan hơn đôi chút. Theo công ty dịch vụ tài chính Fiserv, doanh thu của các doanh nghiệp nhỏ tại các thành phố đăng cai tăng 4,1%, cao hơn mức tăng 1,8% ở các thành phố không tổ chức World Cup.

Boston là địa phương hưởng lợi nhiều nhất khi doanh thu doanh nghiệp nhỏ tăng 7,6%. Tuy nhiên, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cho biết phần lớn mức tăng này đến từ doanh số bán bia, trong bối cảnh lượng lớn cổ động viên Scotland đổ về thành phố. Các khách sạn tại Boston ban đầu ghi nhận tỷ lệ đặt phòng thấp hơn kỳ vọng và chỉ phục hồi sau khi giảm giá.

Theo Joe Brusuelas, chuyên gia kinh tế của hãng tư vấn và kiểm toán RSM (Mỹ), World Cup diễn ra đúng thời điểm căng thẳng Iran khiến giá cả leo thang và nhu cầu tiêu dùng suy yếu. Những yếu tố trái chiều này có thể đã triệt tiêu tác động tích cực mà giải đấu mang lại. Từ đó, ông cho rằng tác động kinh tế của World Cup năm nay không đạt như kỳ vọng.

World Cup 2026 trở thành bài toán khó đo lường

Ngay cả việc xác định chính xác World Cup năm nay đóng góp bao nhiêu cho nền kinh tế Mỹ cũng là một bài toán phức tạp.

Một phần chi tiêu của người dân có thể chỉ chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác thay vì tạo ra giá trị mới. Trong khi đó, các yếu tố như ùn tắc giao thông, gián đoạn công việc hay năng suất lao động giảm vì người dân dành thời gian xem bóng đá cũng rất khó quy đổi thành chi phí kinh tế.

FIFA cũng cho rằng World Cup 2026 gần như không phát sinh chi phí xây dựng sân vận động vì Mỹ, Canada và Mexico đều tận dụng cơ sở hạ tầng sẵn có. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lưu ý rằng phần lớn các sân vận động này trước đây cũng được xây dựng bằng tiền thuế của người dân. Vì vậy, việc coi chi phí hạ tầng bằng 0 vẫn là vấn đề gây tranh cãi.

Michael Edwards, Giáo sư ngành Quản lý thể thao tại Đại học Bang North Carolina (Mỹ), cho rằng rất khó xác định chính xác lợi ích kinh tế mà các sự kiện như World Cup mang lại.

"Có quá nhiều biến số và quá nhiều yếu tố gây nhiễu trong dữ liệu. Vì vậy rất khó để tách riêng tác động thực sự của giải đấu", ông nói.

Việc đánh giá tác động kinh tế của World Cup 2026 vẫn còn gây nhiều tranh cãi vì thiếu một thước đo rõ ràng. Ảnh: Gary A. Vasquez/Imagn Images.

FIFA trở thành mắt xích cuối

Nếu có một bên chắc chắn thắng lớn sau World Cup, đó là FIFA. Theo Bloomberg Intelligence, tổ chức này có thể thu khoảng 9 tỷ USD từ bán vé. Con số này chưa bao gồm khoảng 1,1 tỷ USD tiền bản quyền truyền hình tại Mỹ từ Fox và Telemundo.

Các chủ sở hữu sân vận động cũng hưởng lợi nhờ doanh thu bán vé, trong khi các công ty cá cược được ước tính thu về khoảng 2,25 tỷ USD tiền cược trong suốt giải đấu.

Theo Edwards, phần lớn doanh thu rơi vào tay FIFA, các chủ sở hữu đội bóng và đơn vị khai thác sân vận động, trong khi người đóng thuế lại là bên chịu phần lớn chi phí xây dựng cơ sở hạ tầng.

Dù vậy, World Cup vẫn mang đến những giá trị khó có thể quy đổi thành tiền.

Các quán bar thể thao đông kín khách trong giai đoạn vốn là mùa thấp điểm. Giải đấu khơi dậy niềm yêu thích bóng đá, kết nối gia đình, bạn bè và cả những người xa lạ thông qua một niềm đam mê chung.

Theo khảo sát của Gallup (Mỹ), bóng đá hiện đã trở thành môn thể thao chuyên nghiệp được yêu thích thứ tư tại Mỹ, chỉ sau bóng bầu dục, bóng chày và bóng rổ, đồng thời vượt qua đua xe và khúc côn cầu. Nhiều chuyên gia tin rằng World Cup 2026 có thể tạo cú hích mới cho bóng đá trẻ và giải MLS, tương tự hiệu ứng sau kỳ World Cup 1994.

Đối với Edwards, đây mới là giá trị lớn nhất của một sự kiện thể thao toàn cầu.

"Xét về tài chính, rất ít bằng chứng cho thấy các sự kiện này có thể tự bù đắp chi phí. Nhưng giá trị của chúng không chỉ nằm ở tiền bạc. Điều cần bàn là những lợi ích thực sự mà chúng mang lại, thay vì chỉ nhìn vào các con số kinh tế", ông kết luận.

Tâm Đan