Thúc đẩy tiết kiệm năng lượng: Khi ngân hàng hiến kế giải bài toán tiếp cận vốn vay

Áp lực chuyển đổi ngày càng gia tăng

Theo ông Lại Đức Tuấn, Phó Trưởng phòng Phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), các yêu cầu của thị trường quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ quá trình sản xuất, sử dụng đến xử lý, thải bỏ, đang tạo áp lực lớn đối với hoạt động sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam.

Đặc biệt, từ năm 2026, Liên minh châu Âu (EU) và một số thị trường khác triển khai các quy định liên quan đến hệ thống định giá phát thải carbon, thuế carbon và Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Điều này tác động trực tiếp đến nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như da giày, dệt may, sắt thép và các sản phẩm có cường độ phát thải cao. Đây sẽ là áp lực lớn, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp Việt Nam trong việc chuyển đổi công nghệ, sử dụng năng lượng hiệu quả và giảm phát thải để duy trì năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận các thị trường quốc tế.

Nhằm giảm thiểu những tác động từ thay đổi của thị trường và biến động địa chính trị, Bộ Công Thương cùng với các Bộ, ngành, các cơ quan quản lý nhà nước đang triển khai nhiều chương trình, hoạt động trên phạm vi cả nước. Trong đó có Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 – 2030 (VNEEP3).

Các đại biểu tham dự hội nghị nghe chia sẻ về các giải pháp nâng cao hiệu quả tiết kiệm năng lượng tại khu công nghiệp. Ảnh: Trọng Quân

Một trong những dấu ấn quan trọng của Chương trình VNEEP3 là việc Bộ Công Thương xây dựng và phát triển Cộng đồng Hiệu quả năng lượng Việt Nam - nền tảng kết nối mở dành cho các cơ quan quản lý, các đơn vị tư vấn, cung cấp giải pháp công nghệ, các tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia trong lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

“Tiếp nối những kết quả bước đầu đạt được, trong năm 2026, Bộ Công Thương tiếp tục tổ chức chuỗi hội thảo chuyên đề tại nhiều địa phương trên cả nước nhằm thúc đẩy hoạt động của Cộng đồng Hiệu quả năng lượng Việt Nam. Đây là diễn đàn để các bên liên quan tăng cường trao đổi, kết nối, cập nhật các xu hướng công nghệ mới, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa cơ quan quản lý, các đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp giải pháp, qua đó tạo nên một hệ sinh thái sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày càng phát triển và bền vững”, ông Tuấn cho hay.

Chia sẻ tại hội thảo “Chính sách, công nghệ và tài chính thúc đẩy tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp”, do Bộ Công Thương tổ chức ngày 28/8 tại Bắc Ninh, ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ Sử dụng năng lượng Tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA) cho rằng, sử dụng năng lượng tiết kiệm không chỉ là nhu cầu mà là yêu cầu bắt buộc với bất cứ doanh nghiệp nào nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông Hiệp, trước hết, doanh nghiệp cần hiểu rõ các định hướng, quy định, cơ chế hỗ trợ mà mình có thể được hưởng lợi cũng như các yêu cầu mới về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả để chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư và quản lý năng lượng. Thực tế cho thấy, doanh nghiệp luôn có nhu cầu được chia sẻ công nghệ và giải pháp cũng như tiếp cận những công nghệ, mô hình quản lý năng lượng tiên tiến và những kinh nghiệm thực tiễn đã được chứng minh về hiệu quả để việc sản xuất ngày càng tối ưu hơn.

Ông Hà Đăng Sơn, chuyên gia thuộc VECEA chia sẻ về những quy định mới nhất liên quan đến tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp

Tuy nhiên, một trong những rào cản hiện nay là doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ còn gặp nhiều khó khăn trong việc huy động vốn cho các dự án tiết kiệm năng lượng. Vì vậy, cần thúc đẩy các mô hình tài chính xanh, tín dụng xanh, ESCO và các cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp để biến các dự án tiết kiệm năng lượng thành những dự án có khả năng tiếp cận nguồn vốn.

“Mỗi doanh nghiệp có thể là một “điểm sáng” về hiệu quả năng lượng. Khi những kinh nghiệm được chia sẻ và nhân rộng, chúng ta sẽ tạo ra sức lan tỏa lớn hơn rất nhiều so với những hoạt động riêng lẻ. Việc kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức tài chính, đơn vị tư vấn, cung cấp công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp, từ đó hình thành các cơ hội hợp tác, thúc đẩy đầu tư vào các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sẽ góp phần hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững”, đại diện VECEA cho hay.

Khi ngân hàng là cầu nối gỡ vướng cho doanh nghiệp

Chia sẻ tại hội thảo, ông Đỗ Đình Nhu, Phó Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp - Ngân hàng TMCP Bắc Á (BAC A BANK) cho biết, chi phí năng lượng hiện chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong giá thành sản phẩm công nghiệp. Tuy nhiên, 15 - 30% chi phí điện, nhiên liệu có thể tiết giảm được nhờ đầu tư công nghệ phù hợp. Đến nay các doanh nghiệp công nghiệp ngày càng nhìn nhận tiết kiệm năng lượng là khoản đầu tư tạo dòng tiền và lợi thế cạnh tranh dài hạn - không chỉ là chi phí tuân thủ.

“Hiện có gần tổ chức tín dụng đang có dư nợ tín dụng xanh với tổng số tiền 850.000 tỷ đồng, chiếm gần 4,2% tổng dư nợ nền kinh tế. Có khoảng 50 tổ chức tín dụng đang có cho vay với các 'dự án xanh'. Tăng trưởng bình quân dư nợ tín dụng xanh giai đoạn 2017–2025 đạt 23%/năm, cao hơn nhiều tốc độ tăng trưởng tín dụng chung. Tuy nhiên, 65% doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn xanh. Điểm nghẽn hiện không nằm ở việc thiếu nguồn cung tín dụng, mà ở khâu kết nối giữa nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và tiêu chí cấp vốn của ngân hàng”, ông Nhu cho hay.

Doanh nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn vay để triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng

Theo đại diện BAC A BANK, có 3 điểm nghẽn liên quan đến việc các dự án năng lượng vẫn luôn “kén vốn": Do đặc thù dòng tiền của dự án; Suất đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn dài. Việc thiếu hồ sơ kỹ thuật, tài sản bảo đảm hạn chế cũng đang là rào cản lớn. Vấn đề cốt lõi không phải doanh nghiệp thiếu nhu cầu, cũng không phải ngân hàng thiếu vốn mà điểm nghẽn nằm ở khâu chuẩn bị dự án của doanh nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt nhỏ và vừa, thiếu báo cáo kiểm toán năng lượng, đo lường kiểm chứng, hạn chế về tài sản bảo đảm, nhiều hạng mục đầu tư tiết kiệm năng lượng không dễ định giá hoặc không phù hợp với mô hình thế chấp truyền thống cũng là rào cản cho doanh nghiệp tiếp cận được vốn vay. Cùng đó, giá trị kinh tế đến từ chi phí năng lượng tiết kiệm trong tương lai, không tạo doanh thu mới ngay lập tức, khó đánh giá nếu thiếu số liệu tin cậy trong khi vốn đầu tư ban đầu tương đối lớn; thời gian thu hồi vốn kéo dài 5 - 10 năm, có dự án đến 20 năm, khiến các ngân hàng cũng ngần ngại trong việc triển khai cho vay.

Từ kinh nghiệm giải bài toán thiếu vốn cho doanh nghiệp tiết kiệm năng lượng, ông cho biết, ngân hàng đã xây dựng một quy trình tiếp cận thẩm định mới dựa trên việc không chỉ nhìn vào việc doanh nghiệp tiết kiệm được bao nhiêu năng lượng, mà quan trọng hơn là phần tiết kiệm đó có thực sự chuyển hóa thành hiệu quả tài chính và khả năng trả nợ hay không.

Từ năm 2025, ngân hàng đã cập nhật “Hướng dẫn xác định tiêu chí Tín dụng xanh” nội bộ để đồng bộ với khung pháp lý quốc gia - đảm bảo việc xác nhận “tín dụng xanh” có cùng hệ quy chiếu với chuẩn mực chung của các cơ quan quản lý. Hiện phạm vi tài trợ của ngân hàng rất đa dạng, không giới hạn ở dự án quy mô lớn, phù hợp với năng lực của cả doanh nghiệp lớn lẫn doanh nghiệp nhỏ và vừa.

"Điều chúng tôi quan tâm trước hết khi xem xét tài trợ một dự án tiết kiệm năng lượng không phải là quy mô đầu tư lớn hay nhỏ, mà là mức độ hiệu quả, tính khả thi và khả năng tạo ra dòng tiền để doanh nghiệp hoàn trả vốn vay", ông Đỗ Đình Nhu, Phó Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp - Ngân hàng TMCP Bắc Á (BAC A BANK).

Minh Nhật

Trọng Quân