Thủ tướng Anh thăm Trung Quốc: Chuyển dịch trật tự trong một thế giới Anglo - Saxon rạn nứt

Cố Thủ tướng Anh Winston Churchill đã viết bộ trường thiên 4 tập “Lịch sử các dân tộc nói tiếng Anh” đúng vào thời điểm một kỷ nguyên mới của lịch sử thế giới đang hình thành: quân đồng minh chiến thắng phát xít Đức, Liên Hợp Quốc, cùng các thể chế Bretton Woods ra đời. Tất cả đều báo hiệu vai trò lãnh đạo tiếp tục của thế giới Anglo - Saxon trong trật tự toàn cầu, với ngọn đuốc quyền lực được chuyển giao tương đối êm thấm từ Anh sang Mỹ. Nhưng 80 năm sau Thế chiến II, thế giới một lần nữa đang tự tái cấu trúc, và nước Anh sẽ đứng ở đâu trong trật tự mới ấy vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ.

Thủ tướng Anh Keir Starmer trong cuộc gặp song phương với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G20 ở Brazil vào ngày 18/11/2024. Ảnh: Stefan Rousseau - WPA Pool/Getty Images

Những dịch chuyển đáng chú ý

Chính vì vậy, chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Keir Starmer, dự kiến diễn ra từ ngày 29 đến 31/1, có ý nghĩa mang tính lịch sử. Đây sẽ là chuyến công du đầu tiên của một thủ tướng Anh tới Trung Quốc kể từ thời của bà Theresa May năm 2018, trong bối cảnh liên kết truyền thống của thế giới Anglo - Saxon (các quốc gia nói tiếng Anh) đang rạn nứt ngay trước mắt.

Thủ tướng Canada Mark Carney đã nói điều đó một cách thẳng thắn tại Davos tuần trước: trật tự quốc tế dựa trên luật lệ chỉ là một “ảo ảnh”. “Chúng ta đang ở giữa một sự đứt gãy, chứ không phải một quá trình chuyển tiếp”, ông cảnh báo. Các cường quốc giờ đây sử dụng “hội nhập kinh tế như vũ khí, thuế quan làm đòn bẩy và hạ tầng tài chính như công cụ cưỡng ép”.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc, ông Donald Trump tái đắc cử Tổng thống Mỹ cùng những chính sách của ông, khiến việc quay lại trật tự cũ gần như là điều không tưởng.

Trong bối cảnh đó, các cường quốc tầm trung đang làm gì? Thủ tướng Mark Carney đã tới Trung Quốc chỉ một tuần trước chuyến thăm của người đồng cấp Anh và đạt được một thỏa thuận mang tính bước ngoặt: Canada sẽ cho phép nhập khẩu 49.000 xe điện Trung Quốc với mức thuế giảm mạnh, trong khi Bắc Kinh hạ thuế đối với hạt cải dầu của Canada xuống khoảng 15%. Một “quan hệ đối tác chiến lược” mới bao trùm năng lượng, nông nghiệp và công nghệ sạch cũng được công bố. Đáng chú ý nhất, Thủ tướng Mark Carney còn cho rằng Trung Quốc đã trở thành một đối tác “dễ dự đoán hơn” so với Washington.

Ngay trước đó, Thủ tướng Ireland Micheál Martin cũng đã tới Bắc Kinh - chuyến thăm đầu tiên của một lãnh đạo Ireland kể từ năm 2012. Một quốc gia chỉ 5 triệu dân đã được đón tiếp trọng thị tại đất nước 1,4 tỷ dân: ông Martin lần lượt gặp Chủ tịch Tập Cận Bình, Thủ tướng Lý Cường và Chủ tịch Nhân đại Triệu Lạc Tế. Hai bên thảo luận hợp tác về trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo. Với Trung Quốc, Ireland là “cánh cửa” dẫn vào Liên minh châu Âu, đặc biệt khi Dublin sẽ đảm nhiệm chức Chủ tịch luân phiên EU vào cuối năm nay.

Từ góc nhìn Bắc Kinh, Canada là cầu nối với thế giới nói tiếng Anh; Ireland là cây cầu sang châu Âu. Còn Thủ tướng Keir Starmer có cả hai lợi thế ấy. Anh vẫn được xem là cái nôi của dự án Anglo - Saxon, và ở tầng sâu xã hội, nhiều người Trung Quốc vẫn dành cho nước Anh sự tôn trọng và tò mò đặc biệt.

Nước Anh đứng ở đâu?

Thông qua chuyến thăm này, Thủ tướng Keir Starmer có cơ hội trở thành một phần của sự dịch chuyển mang tính lịch sử: tận dụng chủ quyền vừa được tái khẳng định của nước Anh để đóng vai trò trung gian giữa các siêu cường, cho thấy London vẫn là một quốc gia nghiêm túc, có khả năng đưa ra những quyết định vì lợi ích dài hạn của chính mình.

Đối với Bắc Kinh, các cuộc gặp với ông Keir Starmer mang đến cơ hội tuyệt vời để xích lại gần hơn một đồng minh quan trọng khác của Mỹ sau chuyến thăm của Thủ tướng Canada Mark Carney tới thủ đô Trung Quốc hồi đầu tháng này, trong đó hai nước đã gác lại mối quan hệ lạnh nhạt trước đây.

Liên quan đến Trung Quốc, ông Keir Starmer đã vấp phải những cáo buộc quen thuộc từ phe Bảo thủ rằng ông đang “cúi mình” trước Bắc Kinh trong nhiều vấn đề. Tuy nhiên, Thủ tướng Keir Starmer, người tuần trước đã phê duyệt việc xây dựng một “Đại sứ quán khổng lồ” mới của Trung Quốc đối diện Tháp London, đã khẳng định rõ mong muốn chấm dứt cái mà ông gọi là “kỷ băng hà” trong quan hệ Anh - Trung dưới các chính phủ Bảo thủ trước đây. “Chúng ta đã có thời kỳ hoàng kim trong quan hệ Anh - Trung dưới thời David Cameron và George Osborne, rồi sau đó chuyển sang một kỷ băng hà”, ông Keir Starmer phát biểu. “Kết quả là trong khi các đồng minh của chúng ta đã phát triển cách tiếp cận tinh vi hơn, thì Vương quốc Anh lại trở thành kẻ đứng ngoài cuộc”, ông nói, đồng thời lưu ý rằng các nhà lãnh đạo Pháp và Đức đã nhiều lần thăm Bắc Kinh kể từ năm 2018. Ông cũng cho biết Tổng thống Trump dự kiến sẽ thăm Trung Quốc vào tháng 4/2026.

“Trong nhiều năm, câu chuyện vẫn là Trung Quốc sẽ trở thành một cường quốc. Giờ thì họ đã thực sự đạt tới vị thế đó”, ông nói. “Và Vương quốc Anh cần một chính sách đối với Trung Quốc phản ánh đúng thực tế này”. Nước Anh không thể đứng ngoài cuộc.

Không gian hợp tác rộng lớn

Một tín hiệu cho thấy dấu hiệu niềm tin đang gia tăng từ cả hai phía, các quan chức Anh cho biết Thủ tướng Starmer sẽ hợp tác với Trung Quốc nhằm xử lý các băng nhóm liên quan đến hoạt động buôn người trái phép vào Anh, đồng thời tìm kiếm những lĩnh vực hợp tác tài chính mới. Về phần mình, Trung Quốc mong muốn được tiếp cận rộng hơn vào thị trường Anh, bất chấp những cảnh báo từ chính quyền Mỹ rằng các khoản đầu tư như vậy, bao gồm kế hoạch xây dựng một nhà máy tua-bin gió tại Scotland có thể gây ra rủi ro an ninh.

Thủ tướng Starmer sẽ đi cùng các bộ trưởng, trong đó có Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves - người đã giám sát việc tái khởi động cơ chế “đối thoại kinh tế và tài chính” Anh - Trung nhằm mở rộng hợp tác giữa hai nước. Cuộc họp gần đây nhất của diễn đàn này diễn ra cách đây một năm, với việc công bố một số thỏa thuận chi tiết và khá đặc biệt. Trung Quốc đã cấp các giấy phép thương mại mới và phân bổ hạn ngạch cho các công ty Anh như HSBC và Schroders.

Anh kỳ vọng Trung Quốc sẽ sớm phê duyệt kế hoạch cải tạo Đại sứ quán Anh tại Bắc Kinh, sau khi các vướng mắc về quy hoạch đối với dự án đại sứ quán Trung Quốc tại khu thành phố London đã được giải quyết.

Có lẽ khi hậu thế viết tiếp câu chuyện về tương lai của các dân tộc nói tiếng Anh, họ sẽ nhận ra rằng sắc đỏ của Đảng Cộng hòa Mỹ dưới thời Trump và sắc đỏ của hệ thống chính trị Trung Quốc đã tạo ra những biến đổi sâu sắc, không chỉ với nước Anh, mà với toàn bộ liên minh Five Eyes (Ngũ Nhãn - gồm Australia, Canada, New Zealand, Anh, Mỹ).

Cố Thủ tướng Churchill từng chứng kiến khoảnh khắc ngọn đuốc quyền lực được chuyển từ London sang Washington trong không gian Anglo - Saxon sau khi Thế chiến II kết thúc. Giờ đây, Thủ tướng Keir Starmer phải chèo lái nước Anh trong một kỷ nguyên mà ngọn đuốc ấy soi chiếu một bức tranh toàn cầu bị chia cắt sâu sắc, và quyết định xem liệu nước Anh còn đủ bản lĩnh để vừa nhìn về phương Đông, vừa hướng sang phương Tây, thay vì chỉ khép mình nhìn vào bên trong.

Quốc Đạt