Thiếu lao động giữa mùa đơn hàng: Doanh nghiệp buộc thay đổi cuộc chơi

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận định việc duy trì được đơn hàng cũ và xuất hiện thêm các đơn hàng mới là tín hiệu rất đáng mừng, đòi hỏi các doanh nghiệp phải có quyết sách phù hợp để mở rộng quy mô kịp thời.

"Cuộc đua" tuyển dụng quy mô lớn

Trong bối cảnh đơn hàng dồn dập, nhu cầu tuyển dụng tại khu vực phía Bắc đang tăng vọt với con số ước tính hơn 109.000 người từ nay đến cuối năm. Bắc Ninh trở thành tâm điểm của thị trường lao động khi chiếm tới hơn 86.500 vị trí cần tuyển. Theo sau là các tỉnh Phú Thọ và Thái Nguyên với nhu cầu mỗi địa phương hơn 7.000 lao động. Những khu vực khác như Tuyên Quang hay Ninh Bình cũng cần khoảng 3.000 người, trong khi Lạng Sơn, Cao Bằng và Hà Nội dao động từ 300 đến 1.000 chỉ tiêu.

Người lao động ứng tuyển tại Sàn giao dịch việc làm Hà Nội. Ảnh: TO

Cơ cấu tuyển dụng cho thấy lao động phổ thông vẫn là nhóm chiếm ưu thế với trên 55% nhu cầu. Phân khúc công nhân kỹ thuật chiếm 23% và nhóm trình độ đại học, cao đẳng trở lên chiếm 22% còn lại. Các vị trí được săn đón nhiều nhất bao gồm công nhân sản xuất, nhân viên kỹ thuật, nhân sự ngành dệt may da giày và các kỹ sư vận hành.

Mức lương trên thị trường cũng được phân hóa rõ rệt để thu hút nhân lực. Khoảng 45% vị trí tuyển dụng đưa ra mức thu nhập từ 10 đến 15 triệu đồng cho các vai trò kinh doanh hoặc giám sát. Những lao động chất lượng cao với chuyên môn tốt có thể hưởng mức lương trên 15 triệu đồng, chiếm khoảng 15% tổng nhu cầu. Nhóm thu nhập từ 7 đến 10 triệu đồng chiếm gần 29% và chỉ có một tỉ lệ nhỏ dưới 7 triệu đồng.

Riêng tại Thủ đô Hà Nội, thị trường lao động đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang chất lượng. Nhóm lao động có trình độ đại học và cao đẳng đã vọt lên chiếm 51,3% tổng nhu cầu tuyển dụng trong tháng 6 vừa qua.

Ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, giải thích, cơ cấu kinh tế Thủ đô đang chuyển hướng sang các ngành có hàm lượng công nghệ cao. Khi tự động hóa và trí tuệ nhân tạo được ứng dụng sâu rộng, doanh nghiệp cần đội ngũ có khả năng phân tích dữ liệu và vận hành công nghệ hơn là những lao động làm các công việc đơn giản.

Khu vực kinh tế phía Nam cũng đang rơi vào tình trạng "khát" nhân lực trầm trọng. Tại TPHCM, các khu công nghiệp như Linh Trung, Tân Thuận hay Tân Bình liên tục treo bảng tuyển dụng kèm chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà và thưởng nóng nhưng vẫn vắng bóng ứng viên.

Số liệu từ Trung tâm Dịch vụ Việc làm TPHCM cho thấy một sự lệch pha đáng báo động. Trong 6 tháng đầu năm, trong khi doanh nghiệp cần gần 166.000 vị trí thì nguồn cung chỉ đáp ứng được hơn 112.000 người. Đáng nói hơn, nhu cầu thực tế nằm ở nhóm công nhân trực tiếp sản xuất, nhưng người tìm việc lại chủ yếu tập trung ở khối hành chính văn phòng và marketing.

Nhiều lĩnh vực sản xuất trụ cột của nền kinh tế như da giầy, may mặc, thủy sản, logistics, gỗ… cũng khát nhân lực. Điển hình lĩnh vực logistics, tình trạng khan hiếm lái xe container đã đẩy mức lương từ 25 triệu đồng vào năm 2025 lên đến ngưỡng 45 hoặc 50 triệu đồng mỗi tháng ở thời điểm hiện tại, nhưng doanh nghiệp vẫn mỏi mắt tìm người.

Hay như ngành gỗ cũng đối mặt với thách thức tương tự khi nhiều doanh nghiệp tại Đông Nam Bộ không dám ký thêm hợp đồng xuất khẩu mới vì thiếu công nhân đảm bảo tiến độ. Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cảnh báo rằng thiếu hụt nhân công sẽ ngày càng gay gắt, buộc doanh nghiệp phải từ bỏ tư duy dựa vào lao động giá rẻ.

Giải mã nguyên nhân và lối thoát bền vững

Tại sao lương tăng, phúc lợi tốt mà doanh nghiệp vẫn không tuyển được người? Câu trả lời nằm ở sự thay đổi trong tư duy và xu hướng dịch chuyển lao động. Bà Đỗ Thị Dinh, Giám sát nhân sự Công ty TNHH Shindengen Việt Nam tại Hưng Yên, chia sẻ dù công ty có môi trường máy lạnh 100% và thu nhập trên 15 triệu đồng nhưng vẫn khó tuyển người. Lao động trẻ hiện nay có xu hướng chọn các thành phố lớn hoặc đi xuất khẩu lao động để có thu nhập đột phá hơn.

Trong khi đó, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM, phân tích ba yếu tố cốt lõi dẫn đến tình trạng này. Đầu tiên là hệ quả của việc đào tạo chưa sát thực tế gây ra cảnh "thừa thầy thiếu thợ". Thứ hai là sau đại dịch, một bộ phận lớn lao động đã chọn ở lại quê nhà hoặc làm việc tự do thay vì quay lại đô thị. Cuối cùng, thế hệ lao động trẻ (Gen Z) đang ưu tiên tính linh hoạt.

“Những công việc như kinh doanh trực tuyến, chạy xe công nghệ hay làm việc tự do đang rút cạn nguồn lực của các nhà máy vốn đòi hỏi tính kỷ luật và ổn định cao”, ông Tuấn nói.

Bên cạnh đó, vấn đề hạ tầng an sinh cũng là một rào cản lớn. Ông Phạm Ngọc Kế, Phó Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Hưng Yên, thừa nhận rằng mức lương tại tỉnh dù đã cải thiện nhưng vẫn thấp hơn một số địa phương lân cận. Việc thiếu hụt nhà ở xã hội và khu lưu trú cho công nhân ngoại tỉnh khiến các khu công nghiệp mất đi sức hút so với những nơi có điều kiện sống tốt hơn.

Để giải quyết điểm nghẽn nhân sự này, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào việc tăng lương đơn thuần. Trong bối cảnh rủi ro từ chính sách thuế quan của các đối tác thương mại vẫn hiện hữu, doanh nghiệp cần tận dụng thời điểm chi phí vận tải giảm như hiện nay để hoàn tất các đơn hàng tồn đọng và tập trung nâng cao giá trị sản phẩm.

Về mặt chiến lược, TS Nguyễn Thụy Vũ, Viện Đào tạo và Nâng cao TPHCM nhấn mạnh việc chuyển đổi số và tự động hóa là con đường tất yếu để giảm bớt sự lệ thuộc vào số lượng lao động phổ thông. Các doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo để "đặt hàng" nhân lực theo đúng nhu cầu thực tế thay vì chờ đợi nguồn cung có sẵn trên thị trường.

Về phía cơ quan quản lý, các chính sách an sinh như xây dựng nhà ở công nhân, cải thiện hệ thống y tế và trường học tại các khu công nghiệp cần được đẩy mạnh để người lao động yên tâm gắn bó lâu dài.

Theo các chuyên gia, thị trường lao động giờ đây đã thay đổi bản chất khi doanh nghiệp không còn ở vị thế "chọn người" mà phải bước vào cuộc đua khốc liệt để thu hút và giữ chân nhân tài. Đơn vị nào thích ứng nhanh hơn với các yêu cầu về môi trường làm việc nhân văn, cơ hội thăng tiến rõ ràng và ứng dụng công nghệ hiện đại sẽ chiếm ưu thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu những năm tới.

Huyền Anh