Nhà máy 'khát' nhân lực: Bài toán không chỉ ở số lượng

Sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp đặt ra yêu cầu ngày càng cao về nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng.

Nhà máy cần người, nhưng khó giữ người

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp chế biến, chế tạo đã đưa Thái Nguyên trở thành một trong những trung tâm sản xuất lớn của khu vực phía Bắc. Hàng loạt dự án đầu tư mới trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí, cơ điện tử, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao liên tục được triển khai, kéo theo nhu cầu tuyển dụng lao động tăng nhanh.

Toàn tỉnh hiện có hơn 14.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó khu vực công nghiệp giữ vai trò chủ lực. Riêng các khu công nghiệp tập trung có hơn 350 doanh nghiệp trong và ngoài nước. Theo Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh, mỗi năm doanh nghiệp cần bổ sung khoảng 20.000-30.000 lao động, trong đó 60-70% là lao động kỹ thuật có tay nghề.

Nhu cầu tuyển dụng không chỉ dừng ở số lượng. Các doanh nghiệp hiện cần đội ngũ có khả năng vận hành dây chuyền hiện đại, làm việc theo ca, tuân thủ quy trình kỹ thuật, bảo đảm an toàn lao động và thích ứng với cường độ sản xuất liên tục.

Thế nhưng, nguồn cung lao động vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Không ít doanh nghiệp tuyển được người nhưng khó giữ được người. Tỷ lệ nghỉ việc trong nhóm lao động trẻ ở nhiều nhà máy còn cao, kéo theo tình trạng dịch chuyển lao động giữa các khu công nghiệp diễn ra thường xuyên.

Ông Đoàn Như Hải, Tổng Giám đốc Công ty TNHH KD Head Technology Thái Nguyên, cho biết: "Điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là tay nghề mà còn là tác phong. Có kỹ năng nhưng thiếu kỷ luật thì rất khó làm việc trong dây chuyền sản xuất hiện đại. Nhiều lao động trẻ chỉ làm một thời gian ngắn rồi nghỉ, gây xáo trộn kế hoạch sản xuất."

Môi trường làm việc theo ca, kíp, áp lực cao đòi hỏi người lao động không chỉ có tay nghề mà còn phải có kỷ luật và khả năng thích nghi.

Việc biến động lao động khiến doanh nghiệp phải liên tục tuyển mới, đào tạo lại, gia tăng chi phí và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ sản xuất. Quan trọng hơn, nó phản ánh một thực tế rằng thị trường lao động đang thiếu lực lượng đáp ứng được yêu cầu của nền sản xuất công nghiệp hiện đại.

Là doanh nghiệp FDI đang hoạt động trên địa bàn, ông Jang Hwa Su, Tổng Giám đốc Công ty TNHH You Sung Vina, chia sẻ: “Hiện tại, chúng tôi đang trong tình trạng thiếu hụt nhân sự. Trước mắt chúng tôi cần tuyển thêm tối thiểu khoảng 200 công nhân trực tiếp sản xuất để bổ sung cho dây chuyền. Việc bổ sung nhân lực là rất quan trọng để không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của Công ty cũng như không gây trở ngại cho khách hàng của chúng tôi.”

Đó cũng là lý do nhiều doanh nghiệp đang thay đổi chiến lược tuyển dụng. Thay vì chỉ chú trọng bằng cấp hoặc kinh nghiệm, họ quan tâm nhiều hơn đến khả năng thích nghi, tinh thần trách nhiệm và tính kỷ luật.

Điểm nghẽn nằm ở tác phong công nghiệp

Thực tế cho thấy, trong môi trường sản xuất hiện đại, nhiều tiêu chí tưởng như "mềm" lại quyết định hiệu quả vận hành của cả dây chuyền. Đó là đúng giờ, tuân thủ quy trình, chấp hành quy định an toàn, phối hợp làm việc nhóm và khả năng chịu áp lực. Đây đều là những yếu tố không thể hình thành chỉ sau vài tuần đào tạo.

Nguồn nhân lực có kỷ luật và tay nghề đang góp phần tạo nên sự ổn định cho dây chuyền sản xuất.

Ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Trưởng ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh, cho biết nguồn lao động tại địa phương hiện vẫn chủ yếu là lao động phổ thông, trong khi nhu cầu của doanh nghiệp ngày càng chuyển sang lao động kỹ thuật và lao động ổn định lâu dài. Lực lượng sinh viên làm thêm chỉ đáp ứng nhu cầu thời vụ nên doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong xây dựng đội ngũ nhân sự bền vững.

Nhiều doanh nghiệp cho biết họ sẵn sàng đầu tư kinh phí đào tạo nghề, nhưng việc hình thành tác phong công nghiệp lại đòi hỏi thời gian, môi trường rèn luyện và ý thức của người lao động. Vì vậy, bài toán hiện nay không đơn thuần là thiếu lao động mà là thiếu đúng nhóm lao động đáp ứng yêu cầu của nền sản xuất hiện đại.

Theo ông Nguyễn Văn Thời, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thái Nguyên, khó khăn lớn nhất hiện nay không phải thiếu lao động mà là thiếu người có ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp và mong muốn gắn bó lâu dài. Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đào tạo nghề từ đầu, nhưng rất khó hình thành tác phong làm việc trong thời gian ngắn.

Theo các doanh nghiệp, những người có nền tảng kỷ luật tốt thường hòa nhập nhanh với môi trường sản xuất, tỷ lệ nghỉ việc thấp và có khả năng gắn bó lâu dài. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các dây chuyền sản xuất ngày càng tự động hóa và yêu cầu sự ổn định cao.

Mở hướng đi mới từ nguồn nhân lực quân nhân xuất ngũ

Trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn loay hoay tìm kiếm nguồn nhân lực ổn định, một lực lượng lao động có nhiều ưu thế lại đang dần được nhìn nhận rõ hơn, đó là quân nhân hoàn thành nghĩa vụ quân sự.

Từng là quân nhân, anh Hà Văn Cừ (người bên trái) hiện đảm nhiệm vai trò Tổ trưởng dây chuyền (Công ty TNHH KD head Technology Thái Nguyên), phát huy tốt kỹ năng tổ chức và kỷ luật trong môi trường sản xuất.

Sự hiện diện của những “người lính - công nhân” đang dần tạo nên sự khác biệt. Từng là Tiểu đội trưởng thuộc Tiểu đoàn 14, Sư đoàn 3 (Quân khu 1), sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, anh Hà Văn Cừ lựa chọn đi học nghề cắt gọt kim loại tại Trường Cao đẳng Cơ khí luyện kim Thái Nguyên. Hiện nay, anh đảm nhiệm chức vụ Phó phòng Gia công và trực tiếp quản lý Tổ máy tiện tại doanh nghiệp FDI (Công ty TNHH KD head Technology Thái Nguyên).

Với anh, sự chuyển đổi không quá xa lạ: “Điều hành một tổ sản xuất cũng giống như quản lý một Tiểu đội quân nhân như trước đây. Vẫn phải phân công rõ ràng, phối hợp nhịp nhàng, tuân thủ quy trình. Quan trọng nhất vẫn là kỷ luật”. Chính yếu tố kỷ luật đó đã trở thành “điểm cộng” lớn trong mắt nhà tuyển dụng.

Ông Đoàn Như Hải, Tổng Giám đốc Công ty TNHH KD head Technology Thái Nguyên, nhận xét: “Bộ đội xuất ngũ có sức khỏe tốt, ý thức trách nhiệm cao, làm việc nghiêm túc. Khi đã vào làm thì ổn định, ít biến động. Đây là nguồn nhân lực rất phù hợp với môi trường sản xuất công nghiệp”.

Sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, anh Vi Xuân Tùng lựa chọn học nghề cơ khí và hiện làm việc tại Công ty TNHH Doosun Việt Nam (Cụm công nghiệp Nguyên Gon, phường Sông Công).

Thực tế tại nhiều doanh nghiệp trên địa bàn cho thấy, quân nhân xuất ngũ thường thích nghi nhanh với môi trường làm việc theo quy trình, dễ tiếp cận công nghệ mới và có tỷ lệ gắn bó với doanh nghiệp cao hơn mặt bằng chung.

Trong khi đó, hệ thống đào tạo nghề dành cho quân nhân xuất ngũ cũng ngày càng gắn với nhu cầu của doanh nghiệp. Nhiều ngành nghề như cơ khí, điện công nghiệp, tự động hóa, điều khiển máy CNC, công nghệ ô tô... được xây dựng theo hướng sát với thực tế sản xuất, giúp người học nhanh chóng thích nghi khi bước vào doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Xuân Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Tư vấn tuyển sinh và cung ứng nguồn nhân lực (Trường Cao đẳng nghề số 1 - Bộ Quốc phòng), cho biết: Hằng năm, đơn vị phối hợp với các đơn vị quân đội và địa phương tổ chức tư vấn, hướng nghiệp, giới thiệu việc làm cho quân nhân trước và sau khi xuất ngũ; đồng thời, mời các doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình này để người lao động có cơ hội tiếp cận thông tin, lựa chọn việc làm phù hợp.

Học viên tại Trường Cao đẳng Nghề số 1 được đào tạo gắn với thực tiễn sản xuất, giúp rút ngắn thời gian thích nghi khi bước vào doanh nghiệp.

Ở một góc độ khác, chính sách của doanh nghiệp cũng đang có những điều chỉnh theo hướng “đón đầu” nguồn nhân lực đặc thù này.

Anh Lưu Xuân Bình, công nhân tại một doanh nghiệp Hàn Quốc trên địa bàn, cho biết: trước khi nhập ngũ, anh đã được công ty cam kết tiếp nhận trở lại sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, với mức thu nhập giữ nguyên từ 8 đến 10 triệu đồng mỗi tháng. “Có việc làm ổn định sau khi xuất ngũ là mong muốn của rất nhiều thanh niên. Với tôi, đó cũng là động lực để yên tâm thực hiện nghĩa vụ”, anh Bình chia sẻ.

Từ thực tiễn này có thể thấy, hành trình từ thao trường đến nhà máy không còn là sự chuyển đổi nghề nghiệp đơn thuần mà đang trở thành một hướng tiếp cận mới trong phát triển nguồn nhân lực công nghiệp.

Nếu được kết nối chặt chẽ giữa quân đội, cơ sở đào tạo nghề, doanh nghiệp và địa phương, lực lượng quân nhân xuất ngũ hoàn toàn có thể trở thành nguồn nhân lực ổn định, góp phần giải quyết bài toán thiếu lao động kỹ thuật đang đặt ra đối với các khu công nghiệp của tỉnh.

Đó cũng là cơ sở để hình thành một mô hình phát triển nhân lực mới, nơi tác phong quân đội được chuyển hóa thành tác phong công nghiệp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp Thái Nguyên trong những năm tới.

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, mỗi năm có khoảng 4.000 - 5.000 bộ đội xuất ngũ đăng ký học nghề, được miễn học phí và hỗ trợ một phần chi phí sinh hoạt. Thời gian qua, Trường Cao đẳng Nghề số 1 đã đào tạo nghề cho trên 30.000 quân nhân, phần lớn trong số đó có việc làm ổn định sau khi tốt nghiệp.

Lệ Thủy - Bùi Hiệp