Gỡ nút thắt cho thị trường lao động trong bối cảnh mới - Bài 2: Khi người lao động chọn nhiều hơn một mức lương

Môi trường làm việc, cơ hội phát triển, sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống hay chất lượng sống đang trở thành những yếu tố quan trọng, làm thay đổi diện mạo của thị trường lao động.

Khi lương không còn là thước đo duy nhất

Sinh viên, người lao động tìm việc tại ngày hội tuyển dụng việc làm.

Tốt nghiệp đại học chuyên ngành Marketing, chị Nguyễn Thị Lan Anh quyết định không trở về quê ở Lâm Đồng mà ở lại TP Hồ Chí Minh lập nghiệp. Giống như nhiều sinh viên mới ra trường, chị từng nghĩ chỉ cần tìm được một công việc ổn định với mức lương đủ trang trải cuộc sống là đã có thể bắt đầu hành trình của mình.

Nhưng chỉ sau 3 tháng làm nhân viên bán hàng và chăm sóc khách hàng tại một doanh nghiệp tư nhân, chị Lan Anh quyết định nghỉ việc. Áp lực doanh số liên tục, công việc lặp lại mỗi ngày và thiếu cơ hội phát huy chuyên môn khiến chị nhận ra đây không phải nơi mình muốn gắn bó. Sau đó, chị chuyển sang làm chuyên viên kinh doanh cho một doanh nghiệp trong lĩnh vực in ấn với mức thu nhập cao hơn. Tuy nhiên, gần một năm sau, chị tiếp tục nghỉ việc. Theo chị Lan Anh, lý do không nằm ở tiền lương mà ở cảm giác con đường phát triển nghề nghiệp, cơ hội thăng tiến quá mờ nhạt. "Tôi mong nơi làm việc có môi trường tốt, được học hỏi, phát triển và phù hợp với định hướng của bản thân. Nếu chỉ có lương mà không nhìn thấy tương lai thì rất khó gắn bó lâu dài", chị Lan Anh chia sẻ.

Ở một góc khác của thị trường lao động, Minh Khôi (quê An Giang) tốt nghiệp đại học ngành khoa học xã hội gần một năm nhưng vẫn chọn chạy xe công nghệ để có thu nhập. Không phải Khôi không tìm được việc đúng chuyên môn nhưng mức lương và điều kiện làm việc chưa đáp ứng kỳ vọng của anh. "Trong lúc tìm công việc phù hợp, mình tranh thủ chạy xe để trang trải cuộc sống. Khi nào tìm được công việc đúng định hướng thì mình sẽ chuyển", Khôi nói.

Hai câu chuyện với những lựa chọn khác nhau nhưng cùng phản ánh sự thay đổi rõ nét trên thị trường lao động. Nếu trước đây, ưu tiên hàng đầu của người lao động là nhanh chóng có việc làm để ổn định cuộc sống thì nay nhiều người sẵn sàng từ chối, chờ đợi hoặc thay đổi công việc nhiều lần để tìm môi trường phù hợp hơn với định hướng phát triển của bản thân.

Phân tích xu hướng này, bà Đặng Mỹ Duyên, chuyên gia tư vấn của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Giải pháp Nhân sự Hub (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, thu nhập vẫn là điều kiện quan trọng, nhưng không còn là yếu tố duy nhất quyết định sự gắn bó. Lực lượng lao động trẻ ngày càng quan tâm nhiều hơn đến môi trường làm việc, cơ hội học hỏi, khả năng thăng tiến, chế độ phúc lợi, sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống cũng như mức độ phù hợp giữa công việc với giá trị và mục tiêu cá nhân.

“Sự thay đổi này trở nên rõ nét hơn sau đại dịch COVID-19 và những biến động kinh tế những năm gần đây. Khi chứng kiến nhiều doanh nghiệp cắt giảm nhân sự hoặc thu hẹp sản xuất, người lao động có xu hướng cân nhắc kỹ hơn trước mỗi quyết định nghề nghiệp. Đây là xu hướng khá phổ biến ở lực lượng lao động trẻ hiện nay", bà Duyên nhận định.

Những thay đổi trong tư duy lựa chọn việc làm cũng phần nào lý giải vì sao thị trường lao động vẫn tồn tại nghịch lý doanh nghiệp liên tục tuyển dụng nhưng không dễ tìm được người phù hợp, trong khi nhiều lao động vẫn tiếp tục tìm kiếm cơ hội mới.

Theo Trung tâm Dịch vụ việc làm TP Hồ Chí Minh, trong 6 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã tư vấn, giới thiệu việc làm cho gần 36.000 lượt người lao động thông qua hơn 100 phiên giao dịch việc làm trực tiếp và trực tuyến, song chỉ hơn 6.600 người tìm được việc. Khoảng cách này cho thấy bài toán của thị trường lao động hiện nay không đơn thuần là thiếu việc làm hay thiếu lao động, mà là sự thay đổi trong kỳ vọng và tiêu chí lựa chọn việc làm của người lao động.

Đằng sau những con số tuyển dụng là sự thay đổi trong hệ giá trị của người lao động. Khi thu nhập không còn là tiêu chí duy nhất, doanh nghiệp cũng buộc phải thay đổi cách tiếp cận nếu muốn thu hút và giữ chân nhân lực.

Chất lượng sống trở thành ưu tiên

Sinh viên, người lao động tìm việc tại ngày hội tuyển dụng việc làm.

Không chỉ thay đổi cách lựa chọn công việc, nhiều người lao động hiện nay còn thay đổi cả lựa chọn nơi sinh sống. Nếu trước đây, các đô thị lớn là điểm đến để tìm kiếm cơ hội thì nay không ít người quyết định trở về quê hoặc chuyển đến các đô thị vệ tinh để có cuộc sống cân bằng hơn.

Anh Trần Ngọc Quý (quê Đồng Tháp), sau nhiều năm làm việc tại TP Hồ Chí Minh với nhiều công việc khác nhau từ giao hàng đến nhân viên văn phòng nhận ra điều mình thiếu không phải là thu nhập mà là sự cân bằng trong cuộc sống. Áp lực công việc, nhịp sống gấp gáp và chi phí sinh hoạt ngày càng cao khiến anh quyết định chuyển về sinh sống tại một đô thị vệ tinh.

Theo anh Quý, thu nhập giảm nhưng đổi lại là khoảng thời gian dành cho gia đình, cho bản thân và một cuộc sống ít áp lực hơn."Mình nhận ra tiền bạc rất quan trọng nhưng một không gian sống yên bình, có thời gian cho bản thân và gia đình mới là giá trị cốt lõi", Quý chia sẻ.

Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP Hồ Chí Minh, sự thay đổi này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Một mặt, cơ cấu đào tạo chưa theo kịp nhu cầu của thị trường khiến cung - cầu lao động ngày càng lệch pha. Mặt khác, đại dịch COVID-19 cùng những biến động kinh tế đã làm thay đổi hành vi của người lao động; nhiều người không quay trở lại các đô thị lớn mà lựa chọn làm việc gần quê hoặc chuyển sang các công việc linh hoạt hơn.

Bên cạnh đó, sự phát triển của các khu công nghiệp, trung tâm logistics và các dự án đầu tư tại nhiều địa phương cũng tạo thêm cơ hội việc làm ngay tại quê nhà. “Mức lương có thể thấp hơn đôi chút nhưng đổi lại là chi phí sinh hoạt thấp hơn, được sống gần gia đình, giảm áp lực cuộc sống nơi đô thị. Người lao động không nhất thiết phải rời quê để tìm việc như trước đây”, ông Tuấn nhận định.

Cùng quan điểm, Tiến sĩ Nguyễn Thụy Vũ, Viện trưởng Viện Đào tạo và Nâng cao TP Hồ Chí Minh cho rằng, thị trường lao động đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây doanh nghiệp là bên lựa chọn người lao động thì nay người lao động cũng có quyền lựa chọn doanh nghiệp để có được cơ hội tốt nhất về lương, thưởng, môi trường văn hóa, chính sách phúc lợi, sự tôn trọng, tính ổn định…

Theo ông Vũ, nhìn nhận lao động trẻ "kén việc" chưa phản ánh đầy đủ bản chất của vấn đề. Thực chất, thị trường lao động đang chứng kiến quá trình tái định hình quan hệ lao động, khi người lao động không còn là bên thụ động chờ được tuyển dụng mà đã trở thành chủ thể có nhiều quyền lựa chọn và thương lượng hơn. "Từ thực tiễn đó, doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy quản trị nhân sự, chuyển từ mục tiêu tuyển được người sang giữ được người. Bên cạnh tiền lương và chế độ đãi ngộ, môi trường làm việc, cơ hội phát triển và niềm tin mà doanh nghiệp tạo dựng cho người lao động sẽ ngày càng trở thành những yếu tố quyết định". Tiến sĩ Nguyễn Thụy Vũ nhận định.

Những chuyển động đang diễn ra trên thị trường lao động Thành phố cho thấy người lao động hôm nay không chỉ đi tìm việc để mưu sinh mà còn đi tìm một cuộc sống phù hợp với những giá trị mà mình theo đuổi. Và khi hệ giá trị ấy thay đổi, thị trường lao động cũng buộc phải thay đổi theo. Đó không chỉ là thách thức đối với doanh nghiệp mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với định hướng phát triển kinh tế, dự báo nguồn nhân lực, chính sách đào tạo nghề, an sinh xã hội trong giai đoạn mới.

Để người lao động và doanh nghiệp thực sự gặp nhau, cần có "tiếng nói chung" giữa doanh nghiệp, người lao động, cơ sở đào tạo nghề và Nhà nước để thị trường lao động - nơi lợi ích của doanh nghiệp, người lao động và xã hội được kết nối hài hòa và bền vững.

Bài cuối: Thị trường lao động cần một "bản giao ước" mới

Bài, ảnh: Thanh Vũ (TTXVN)