Thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi): Hoàn thiện tiêu chí quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Chiều 10/4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo tại hội trường về dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi).

Cụ thể nguyên tắc quản lý tài sản của các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo, đặc biệt là tiền công đức

Thảo luận về dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), các ĐBQH thống nhất cho rằng, việc sửa đổi Luật hiện hành là rất cần thiết, nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương của Đảng về phát huy dân chủ, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người trong điều kiện phát triển mới của đất nước; đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Các đại biểu tin tưởng, việc hoàn thiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) lần này không chỉ nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân, mà còn tạo khuôn khổ pháp lý để các giá trị tốt đẹp của tôn giáo tiếp tục lan tỏa, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Nghiên cứu dự thảo Luật, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) nhận thấy, tại Điều 2 về giải thích từ ngữ, cách định nghĩa “tín ngưỡng” và “tôn giáo” vẫn mang nặng tính mô tả xã hội học, thể hiện qua các cụm từ như “niềm tin… để mang lại sự bình an về tinh thần”.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị). Ảnh: Hồ Long

Theo đại biểu, cách diễn đạt này thiếu tiêu chí nhận diện rõ ràng, không đủ phân định ranh giới giữa hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo với các hoạt động văn hóa, tâm linh thông thường. Trong thực tiễn quản lý, điều này có thể dẫn đến tình trạng cùng một hoạt động nhưng địa phương này coi là tín ngưỡng, địa phương khác lại không.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc sửa đổi theo hướng, pháp lý hóa khái niệm, bổ sung các dấu hiệu cấu thành như: có đối tượng thờ tự, có hệ thống nghi lễ, có cộng đồng thực hành ổn định và có tính lặp lại.

Ghi nhận dự thảo Luật đã tiếp tục khẳng định rõ quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước trong việc tôn trọng, bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người, ĐBQH Thích Thanh Quyết (Quảng Ninh) đề nghị tiếp tục thể chế hóa rõ hơn cơ chế khuyến khích, phát huy nguồn lực của tín ngưỡng, tôn giáo trong đời sống xã hội, nhất là trong các lĩnh vực an sinh xã hội, nhân đạo, từ thiện và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đặc biệt là trong giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ.

ĐBQH Thích Thanh Quyết (Quảng Ninh). Ảnh: Phạm Thắng

Về quản lý, sử dụng tài sản của cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo (Điều 52), đại biểu Thích Thanh Quyết đề nghị, nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể về nguyên tắc quản lý tài sản, đặc biệt là quản lý tiền công đức theo hướng công khai, minh bạch, chặt chẽ, bình đẳng giữa các tôn giáo, nhằm phòng ngừa thất thoát, tiêu cực và ngăn chặn việc lợi dụng để trục lợi. Theo đại biểu, đây là vấn đề nhạy cảm, được xã hội đặc biệt quan tâm, để bảo đảm “tiền chùa để xây nhà chùa, tiền chúa để xây nhà chúa”.

Theo ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội), Điều 52 tuy đã giải quyết được nhiều vấn đề thực tiễn, đặc biệt là việc xác định tài sản thuộc sở hữu chung của cộng đồng, nhưng chưa quy định cơ chế kiểm kê, thống kê, đánh giá tài sản của các cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo. Trong khi đó, nhiều cơ sở có lịch sử hàng trăm năm, sở hữu khối tài sản đa dạng và thực tiễn thi hành Luật hiện hành cho thấy, tình trạng tranh chấp vẫn diễn ra phức tạp.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội). Ảnh: Hồ Long

Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 52 hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết trách nhiệm kiểm kê, lập danh mục tài sản của người đại diện, ban quản lý cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo. Đồng thời, quy định nguyên tắc đồng thuận nội bộ, cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo với các cơ quan quản lý đất đai, di sản văn hóa trong giám sát, quản lý sử dụng tài sản.

Khuôn khổ pháp luật rõ ràng, minh bạch sẽ tránh tùy nghi trong áp dụng

Dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) lần đầu bổ sung quy định về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng (Điều 8). Nhiều đại biểu cho rằng điều này thể hiện sự bắt kịp với thực tiễn phát triển của xã hội số, khi công nghệ đang làm thay đổi phương thức sinh hoạt tôn giáo và tiếp cận tín ngưỡng của người dân.

Để bảo đảm tính khả thi, đại biểu Thích Thanh Quyết đề nghị tiếp tục cụ thể hóa tiêu chí nhận diện hành vi vi phạm và quy trình phối hợp giữa các chủ thể liên quan, nhất là trong phát hiện, ngăn chặn và xử lý nội dung vi phạm trên các nền tảng số có yếu tố xuyên biên giới.

Đồng thời, cần làm rõ nội hàm, ranh giới và tiêu chí nhận diện giữa quyền tự do tín ngưỡng với các hành vi lợi dụng tôn giáo để xuyên tạc, kích động, chia rẽ, nhằm bảo đảm áp dụng thống nhất, tránh cách hiểu khác nhau.

Cơ bản tán thành với quy định tại Điều 8, ĐBQH Hoàng Thị Thanh Thúy (Tây Ninh) đề nghị bổ sung quy định về định danh, xác thực tài khoản đối với tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng. Theo đó, các chủ thể này phải thực hiện định danh, xác thực tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

ĐBQH Hoàng Thị Thanh Thúy (Tây Ninh). Ảnh: Hồ Long

Đại biểu nhấn mạnh, đây không phải là hạn chế quyền tự do, mà nhằm bảo vệ tính chính danh, tạo thuận lợi cho quản lý nhà nước, đồng thời giúp tín đồ nhận diện nguồn chính thống, bảo vệ uy tín các tổ chức tôn giáo chân chính và an ninh văn hóa quốc gia.

Cùng quan điểm, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, khoản 1, Điều 8 chưa làm rõ tiêu chí phân biệt giữa các hoạt động cần thông báo, đăng ký hoặc đề nghị. Với các hoạt động mang tính cá nhân, nhỏ lẻ, quy định này có thể dẫn đến áp dụng tùy nghi hoặc gây khó khăn không cần thiết cho người dân.

Bên cạnh đó, khoản 2, Điều 8 chưa có cơ chế cụ thể để xác định nội dung vi phạm cần gỡ bỏ, ngăn chặn. Thực tiễn cho thấy, ranh giới giữa hoạt động hợp pháp và hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng không dễ phân biệt, nhất là khi nội dung được truyền tải bằng nhiều ngôn ngữ, hình thức khác nhau.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 8 hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí xác định quy mô hoạt động và tiêu chí nhận diện nội dung vi phạm. Việc hoàn thiện các quy định này sẽ bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật rõ ràng, minh bạch, tránh tùy nghi trong áp dụng.

Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang giải trình, làm rõ các nội dung trong dự thảo Luật được ĐBQH quan tâm cho ý kiến. Ảnh: Hồ Long

Tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang đã giải trình, làm rõ các nội dung trong dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) được ĐBQH quan tâm, cho ý kiến.

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Văn hóa và Xã hội, các cơ quan có liên quan khẩn trương nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ, giải trình thấu đáo các ý kiến của ĐBQH để hoàn thiện dự thảo Luật; báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua vào cuối kỳ họp này.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, việc hoàn thiện dự thảo Luật cần tiến hành rất khẩn trương nhưng cũng bảo đảm chất lượng đúng quy định của pháp luật, đủ thời gian để Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến và các ĐBQH nghiên cứu xem xét kỹ trước khi thông qua.

Thanh Hải