Chuyến bay Liên hợp 37: Hành trình dệt nên từ tình hữu nghị Việt Nam-Liên bang Nga

Tham dự lễ khai mạc có Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy; Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông; Đại sứ Liên bang Nga tại Việt Nam Gennady Stepanovich Bezdetko; Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng; Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động Phạm Tuân; Tổng giám đốc Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga, Trung tướng Đặng Hồng Triển; nguyên Chủ tịch Liên hiệp các Tổ chức hữu nghị Việt Nam, Đại sứ Nguyễn Phương Nga cùng các Đại sứ, Trưởng cơ quan đại diện ngoại giao, đại diện các tổ chức quốc tế tại Việt Nam.

Chương trình mở đầu với các thước phim tư liệu và bộ phim “Chào mừng đội bay vũ trụ quốc tế Việt-Xô”, tái hiện chuyến bay Liên hợp 37 - dấu mốc đưa Việt Nam lần đầu tiên tham gia hành trình chinh phục không gian.

Đặc biệt, các đại biểu đã được nghe thông điệp chúc mừng từ các phi hành gia Nga đang làm việc trên Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS), qua đó gửi tới triển lãm một tinh thần kết nối và khát vọng chinh phục không gian của nhân loại.

Ngành lưu trữ - Nhịp cầu kết nối quá khứ và hiện tại

Phát biểu khai mạc tại sự kiện, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng khẳng định, trưng bày “Chuyến bay liên hợp 37 - Biểu tượng hợp tác vũ trụ Việt Nam-Liên bang Nga” là một dấu mốc quan trọng kỷ niệm 63 năm chuyến bay đầu tiên của nhân loại vào vũ trụ, đồng thời tôn vinh giá trị lịch sử của chuyến bay Soyuz 37 năm 1980.

Đây là dấu son đặc biệt khi lần đầu tiên một người con Việt Nam thực hiện nhiệm vụ ngoài không gian, trở thành biểu tượng sinh động cho tình hữu nghị, sự tin cậy chính trị và hợp tác hiệu quả giữa Việt Nam và Liên Xô trước đây, Liên bang Nga ngày nay.

Dẫn lời Tổng thống Nga Vladimir Putin về mối quan hệ hai nước đã “trải qua thử thách của thời gian”, Cục trưởng Đặng Thanh Tùng nhấn mạnh, tài liệu lưu trữ chính là những bằng chứng xác thực nhất kết nối quá khứ với hiện tại.

Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc xây dựng các dự án mang tính biểu tượng cho quan hệ truyền thống trong kỷ nguyên mới, sự kiện lần này còn đánh dấu một bước tiến khác trong hợp tác lưu trữ với việc ra mắt ấn phẩm song ngữ Việt-Nga: “Việt Nam-Liên Xô giai đoạn đấu tranh vì hòa bình của Việt Nam. Hội nghị Paris”. Cuốn sách tập hợp nhiều tài liệu lần đầu tiên được công bố, làm sáng tỏ vai trò đàm phán và sự ủng hộ quý báu của Liên Xô đối với Việt Nam.

Tiếp nối, đại diện Cơ quan Lưu trữ Liên bang Nga, ông Andrey Ruslanovich Efimenko nhận định, năm 2024 là một năm "vàng" với những dấu mốc trong lĩnh vực chinh phục vũ trụ.

Nhắc lại chuyến bay lịch sử tới trạm Salyut-6 của phi hành đoàn Việt-Xô, ông Efimenko xúc động chia sẻ: “Đó là chuyến bay được dệt nên từ tình hữu nghị chân thành, được tôi luyện qua những năm tháng đấu tranh gian khổ và những thành tựu rực rỡ trong xây dựng hòa bình. Đây là biểu tượng vĩnh cửu cho niềm tin tuyệt đối giữa hai dân tộc”.

Đồng thời, ông đánh giá cao hợp tác giữa cơ quan lưu trữ hai nước trong việc lan tỏa các giá trị lịch sử thông qua nhiều ấn phẩm tài liệu, tiêu biểu là các tuyển tập về chuyến bay Soyuz-37 và ấn phẩm song ngữ Việt-Nga về giai đoạn đấu tranh vì hòa bình ở Việt Nam.

Tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy cũng ghi nhận và đánh giá cao vai trò chủ động của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Việt Nam trong việc kết nối với các đối tác Liên bang Nga và các bảo tàng quân đội để tạo nên một không gian trưng bày phong phú, hấp dẫn.

Ông khẳng định: “Không chỉ dừng lại ở một hoạt động mang tính sự kiện, ngành Lưu trữ đã thể hiện rõ vai trò tham mưu, dẫn dắt trong việc nghiên cứu, bảo quản và phát huy giá trị tài liệu, đưa di sản thực sự trở thành nguồn lực quý giá phục vụ sự nghiệp phát triển và hội nhập quốc tế của đất nước”.

Đứng trước bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, Thứ trưởng Cao Huy đã đưa ra những định hướng về đổi mới tư duy và phương thức hoạt động, đẩy mạnh hơn nữa hợp tác quốc tế với các đối tác truyền thống và tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống.

Hồi ức về hành trình đưa lá cờ Việt Nam vào vũ trụ

Chương trình lắng đọng với những hồi tưởng của Trung tướng Phạm Tuân về hành trình lịch sử vĩ đại của ngành thám hiểm không gian, từ 108 phút bay huyền thoại của phi hành gia Yuri Gagarin 65 năm trước đến nền tảng khoa học đồ sộ của các thế hệ nhà bác học Xô Viết.

Trung tướng bày tỏ niềm xúc động mãnh liệt khi bản thân là người kế thừa con đường đó, hiện thực hóa ước nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh về sứ mệnh “thanh niên Việt Nam sánh vai cùng thế giới chinh phục vũ trụ”.

Nhớ về chuyến bay lịch sử, Trung tướng đã tái hiện những cung bậc cảm xúc từ sự hồi hộp, mạo hiểm khi con tàu rời bệ phóng và hạ cánh, đến niềm hạnh phúc vỡ òa khi ngắm nhìn Trái đất từ độ cao hàng trăm cây số.

Trong 8 ngày trên quỹ đạo với gần 40 thí nghiệm khoa học, khoảnh khắc thiêng liêng nhất chính là lúc ông mang theo lá cờ Tổ quốc, nắm đất Ba Đình và Di chúc của Bác Hồ để tuyên bố với thế giới: “Ngọn cờ Việt Nam đã có mặt trên không gian bao la”.

Chuyến bay ấy không chỉ là thành tựu khoa học mà còn là biểu tượng cao cả của tình đoàn kết Việt-Nga: “Tình hữu nghị giữa hai nước đã có trên mặt đất, trên mặt nước, trên bầu trời và giờ đây là cả trong vũ trụ”, Trung tướng Phạm Tuân kết lời.

Trao đổi với Báo Thế giới và Việt Nam, Đại sứ Liên bang Nga tại Việt Nam Gennady Stepanovich Bezdetko chia sẻ, mối quan hệ hợp tác trong lĩnh vực nghiên cứu vũ trụ giữa hai nước đã có từ lịch sử và mang ý nghĩa chiến lược cho tương lai.

Bày tỏ sự lạc quan về triển vọng hợp tác, Đại sứ nhấn mạnh: “Tôi rất hy vọng trong tương lai, sự phối hợp giữa hai nước trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đặc biệt là nghiên cứu vũ trụ sẽ mang lại những kết quả cụ thể và thực chất hơn nữa”. Ông còn gửi gắm kỳ vọng về việc sớm được nhìn thấy những gương mặt phi công vũ trụ mới của Việt Nam xuất hiện trên quỹ đạo.

Nguyên Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức Hữu nghị Việt Nam, Đại sứ Nguyễn Phương Nga cũng bày tỏ niềm tự hào về ý nghĩa bước chân đầu tiên của nhân loại vào không gian, “đây còn là minh chứng về ý chí, quyết tâm và tình hữu nghị vì hòa bình giữa hai dân tộc”.

Đại sứ nhấn mạnh, lịch sử gần 80 năm gắn bó chân thành là minh chứng cho thấy không có khoảng cách địa lý hay trình độ phát triển nào có thể ngăn cản sự hợp tác khi hai dân tộc cùng chung một mục tiêu cao đẹp.

Đại sứ Nguyễn Phương Nga tin tưởng rằng, hợp tác khoa học công nghệ với Liên bang Nga, đặc biệt trong các ngành “công nghệ lõi” như hàng không vũ trụ và điện hạt nhân sẽ là nền tảng quan trọng.

Cũng trong khuôn khổ khai mạc, các đại biểu cùng tham quan không gian trưng bày, giới thiệu toàn diện hành trình chuyến bay Soyuz 37 từ quá trình tuyển chọn, huấn luyện đến thực hiện nhiệm vụ và trở về.

Triển lãm trưng bày hệ thống tư liệu, hình ảnh, phim và hiện vật phong phú từ Việt Nam và Liên bang Nga, trong đó có nhiều tài liệu lần đầu được công bố cùng các kỷ vật gắn với chuyến bay, đặc biệt là những hiện vật do Trung tướng Phạm Tuân mang theo vào không gian.

Triển lãm mở cửa phục vụ công chúng đến hết ngày 10/6/2026.

Yến Vi - Trung Anh