Anh hùng Phạm Tuân: Nhớ như in chuyến bay vào vũ trụ 46 năm trước

Sáng ngày 10/4, tại Hà Nội, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) phối hợp với Đại sứ quán Liên bang Nga tại Việt Nam, Cơ quan Lưu trữ Liên bang Nga, Lưu trữ Viện Hàn lâm Khoa học Nga, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Bảo tàng Phòng không - Không quân tổ chức khai mạc trưng bày “Chuyến bay Liên hợp 37 - Biểu tượng hợp tác vũ trụ Việt Nam - Liên bang Nga”.

Sự kiện là dấu mốc trang trọng kỷ niệm 65 năm chuyến bay đầu tiên của con người vào vũ trụ (12/4/1961 - 12/4/2026) - một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử khoa học và văn minh nhân loại.

Trung tướng, Anh hùng LLVTND Phạm Tuân và Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga Gennady Bezdetko.

Trong đó, chuyến bay Soyuz 37 - Liên hợp 37 năm 1980 đã ghi dấu son đặc biệt, khi lần đầu tiên một người Việt Nam cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô thực hiện sứ mệnh ngoài không gian - là biểu tượng sinh động của tình hữu nghị, sự tin cậy chính trị và hợp tác hiệu quả giữa Việt Nam và Liên Xô trước đây, Liên bang Nga ngày nay.

Trưng bày giới thiệu hệ thống tài liệu, hình ảnh và hiện vật tiêu biểu, tái hiện toàn diện hành trình của chuyến bay Soyuz 37 - từ quá trình tuyển chọn, huấn luyện, thực hiện nhiệm vụ cho đến ngày trở về.

Điểm nổi bật của trưng bày là sự hội tụ đa dạng và đặc sắc của nhiều loại hình tư liệu và hiện vật: từ hệ thống tài liệu lưu trữ quý được lựa chọn từ các cơ quan lưu trữ của Việt Nam và Liên bang Nga; các phim tư liệu, phim ngắn do Đại sứ quán Liên bang Nga, Đài Truyền hình Việt Nam và Viện Phim Việt Nam cung cấp; đến các hiện vật, kỷ vật gắn liền với chuyến bay Soyuz 37, trong đó có những kỷ vật từng được Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Tuân mang theo trong hành trình vào vũ trụ - những “chứng tích không gian” độc đáo, giàu giá trị lịch sử và cảm xúc.

Trung tướng, Anh hùng Phạm Tuân ký tặng sách

Đặc biệt, sự hiện diện của Trung tướng Phạm Tuân - nhân chứng lịch sử trực tiếp của chuyến bay tại sự kiện đã mang đến những câu chuyện sống động, chân thực.

Ông cho biết, chuyến bay vào vũ trụ có nhiều cảm xúc lạ lẫm! Trước hết là cảm giác hồi hộp, có phần lo lắng và có gì đó rất mạo hiểm khi ngồi trong tàu vũ trụ chờ tên lửa phóng lên bầu trời. "Đến giây phút đếm ngược 5,4,3,2,1 và phóng, mình rưng rung xúc động khi rời mặt đất", Trung tướng Phạm Tuân nhớ lại.

Ông kể tiếp; "Rồi đến khi 2 con tàu trong không gian tiến lại gần nhau, lắp ghép lại rất nguy hiểm. Chúng tôi vừa theo dõi, vừa điều khiển, đầy hồi hộp. Với tốc độ 28.000 km/giờ, 2 con tàu tiến lại, lắp ghép không sai một ly là một công việc hết sức khó khăn nhưng đã hoàn thành.

Hoặc là đến khi con tàu trở về trái đất cũng hết sức nguy hiểm. Con tàu bình thường gồm 3 khoang liền một khối nhưng khi trở về trái đất sẽ tách làm ba, 2 khoang 2 bên sẽ cháy rơi xuống, chỉ còn lại khoang chở người. Trong khi con tàu rơi cọ xát không khí bốc cháy đùng đùng, 2 phi công ngồi bên trong hồi hộp lắm, chỉ biết chờ đợi. Và thật may mọi chuyện đã diễn ra suôn sẻ, chúng tôi đã được đội cứu hộ tìm thấy và trở về an toàn".

Trung tướng Phạm Tuân giới thiệu về các bức ảnh kỷ niệm trong chuyến bay vào vũ trụ cách đây 46 năm.

Bên cạnh cảm giác hồi hộp lo lắng đó, Trung tướng Phạm Tuân cũng cho biết, chuyến bay cũng mang lại những cảm xúc mà người trái đất không có được. Ở trên tàu vũ trụ, mọi thứ đều bay, con người bay, dưới mặt đất không có cảm giác đó. Rồi trời sáng, cái nhìn đầu tiên xuống trái đất, thấy trái đất hình cầu, đường chân trời nhiều màu như cầu vồng, đẹp lắm!. Lúc bấy giờ lại nhớ tới câu nói của Yuri Gagarin, người đầu tiên bay vào vũ trụ: “Trái đất của chúng ta đẹp lắm, hãy giữ gìn lấy nó”.

Trung tướng Phạm Tuân và Đại tá Viktor Vasilyevich Gorbatko đã có 8 ngày bay trong vũ trụ, thực hiện gần 40 thí nghiệm khoa học. Trong chuyến bay này, Trung tướng Phạm Tuân mang theo lá cờ Việt Nam, nắm đất Ba Đình lịch sử, Bản Tuyên ngôn độc lập Bác Hồ đọc tại quảng trường Ba Đình, di chúc của Bác, ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng Bí thư Lê Duẩn, 2 huy hiệu có ảnh Bác Hồ.

"Trong 1 lần bay qua Việt Nam, chúng tôi đem các kỷ vật đó ra, đóng dấu, ký tên, quay video, truyền về trái đất. Chúng ta tuyên bố với thế giới rằng, ngọn cờ của Việt Nam đã có mặt trên vũ trụ. Trước đây, thế giới biết tới Việt Nam với cuộc vệ quốc vĩ đại, thì nay, thế giới còn biết tới Việt Nam khi có thể sát cánh cùng các nước chinh phục vũ trụ", Trung tướng Phạm Tuân nói trong niềm tự hào ngời sáng trên gương mặt.

Ông khẳng định, chuyến bay vào vũ trụ lịch sử đã thể hiện tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam và nhân dân Liên Xô mà ngày này là nhân dân Liên bang Nga, giữa chính phủ Việt Nam - chính phủ Liên Xô (Liên bang Nga ngày nay).

Phát biểu tại lễ khai mạc trưng bày, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng khẳng định, trong dòng chảy lịch sử 65 năm từ khi con người lần đầu tiên bay vào vũ trụ, chuyến bay Soyuz 37 (Liên hợp 37) năm 1980 là một “dấu son đặc biệt”. Đây là lần đầu tiên một người Việt Nam cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô thực hiện sứ mệnh ngoài không gian.

“Chuyến bay lịch sử này không chỉ là thành tựu khoa học, mà còn là niềm tự hào chung, là biểu tượng sinh động của tình hữu nghị, sự tin cậy chính trị và hợp tác hiệu quả giữa Việt Nam và Liên Xô trước đây, Liên bang Nga ngày nay”, ông Đặng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Tại buổi lễ, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga Gennady Bezdetko nhấn mạnh, chuyến bay của Yuri Gagarin năm 1961 và sứ mệnh chung Xô - Việt năm 1980 trên tàu “Soyuz-37” là những cột mốc vĩ đại, mở ra kỷ nguyên mới cho nhân loại và là minh chứng sinh động cho tình hữu nghị bền chặt giữa hai quốc gia.

Đại sứ khẳng định, việc một đại diện của Việt Nam bay vào quỹ đạo ngay khi đất nước chưa kịp hàn gắn vết thương chiến tranh là sự kiện gây tiếng vang lớn, phản ánh khát vọng vươn tới tiến bộ của con người. Ông cho rằng trưng bày lần này không chỉ để gìn giữ ký ức lịch sử mà còn là “cây cầu nối tới tương lai”, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Hương Thủy