Tháo gỡ 'điểm nghẽn' để hàng Việt chinh phục thị trường Pháp và EU

Tại buổi gặp gỡ doanh nghiệp “Tiếp cận thị trường Pháp và EU hiệu quả” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp cùng Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Pháp (ABVietFrance), Phòng Thương mại và Công nghiệp Pháp tại Việt Nam (CCIFV) và Công ty Luật CEVEN LAW tổ chức ngày 18/8/2026, các chuyên gia nhận định đây đang là "thời điểm vàng" để mở rộng giao thương song phương.

Doanh nghiệp cần chủ động ứng phó với các rào cản kỹ thuật khi xuất khẩu vào thị trường EU.

Sau 6 năm thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng vọt từ 49,8 tỷ USD (năm 2019) lên gần 74 tỷ USD vào cuối năm 2025. Trong đó, thặng dư thương mại của Việt Nam đạt mức kỷ lục 38,6 tỷ USD. Bước sang nửa đầu năm 2026, đà tăng trưởng tiếp tục duy trì ấn tượng với tổng kim ngạch song phương đạt 41,7 tỷ USD, xuất khẩu sang EU đạt 31,8 tỷ USD (xuất siêu tăng 15,2%). Riêng với thị trường Pháp, 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều vượt 3,6 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 2,2 tỷ USD, tăng 15,1% so với cùng kỳ.

Đặc biệt, nhóm hàng nông, lâm, thủy sản, thực phẩm và gia vị chứng minh dư địa tăng trưởng rất lớn. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nhóm ngành này của cả nước đạt 50,75 tỷ USD và hướng tới vượt mốc 74 tỷ USD trong năm 2026. Hiện Việt Nam giữ vị trí số một thế giới về hồ tiêu và gia vị (36,3% thị phần, đạt trên 2,12 tỷ USD) và 19 năm liên tiếp dẫn đầu thế giới về hạt điều (chiếm khoảng 80% thị phần xuất khẩu). Riêng tại TP Hồ Chí Minh, xuất khẩu rau quả 7 tháng đầu năm 2026 tăng 15,84%. Thành phố cũng vừa ban hành Chương trình nâng cao chất lượng, giá trị nông sản gắn với phát triển thị trường giai đoạn 2026 - 2030 để tiếp sức cho doanh nghiệp.

Dù cơ hội mở ra rộng lớn nhờ ưu đãi thuế quan lên đến 99% dòng thuế về 0%, ông Trần Phú Lữ, Phó Giám đốc ITPC cảnh báo cộng đồng doanh nghiệp không thể lơ là trước 3 áp lực lớn đó là rào cản kỹ thuật và quy định xanh hóa, chi phí logistics leo thang kỷ lục và bẫy pháp lý và phân phối độc quyền.

Về rào cản kỹ thuật và quy định xanh hóa, châu Âu đang áp dụng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe. Thị trường Pháp duy trì chính sách “Zero Tolerance” đối với dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. EU ban hành Quy định bao bì và chất thải bao bì (PPWR) yêu cầu 100% bao bì phải tái chế được vào năm 2030. Đặc biệt, Quy định chống mất rừng (EUDR) chính thức áp dụng từ cuối năm 2026 đối với các mặt hàng cà phê, cao su, gỗ, đòi hỏi doanh nghiệp phải minh bạch hóa 100% chuỗi cung ứng.

Các chuyên gia cho rằng, cần thay đổi mô hình từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị kinh tế.

Còn đối với chi phí logistics, theo báo cáo từ Sàn giao dịch logistics quốc tế Phaata, cước vận tải biển đi EU liên tục lập đỉnh do tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng để tránh căng thẳng tại Biển Đỏ. Đến cuối tháng 6/2026, cước đi tuyến Bắc Âu tăng vọt lên 5.370 USD/container 40 feet, còn tuyến Địa Trung Hải tăng lên 6.479 USD/container (mức cao nhất trong 52 tuần). Điều này bào mòn trực tiếp sức cạnh tranh về giá của hàng Việt.

Về bẫy pháp lý và phân phối độc quyền, Luật sư Chử Lan Phương, Luật sư điều hành CEVEN LAW chỉ ra thực trạng nhiều doanh nghiệp Việt vội vàng cấp quyền phân phối độc quyền trên toàn EU cho đối tác mới mà chưa thẩm định năng lực thực tế, dẫn đến nguy cơ mất thị trường hoặc vướng vào tranh chấp dai dẳng.

Để vượt qua các rào cản trên, các diễn giả và doanh nghiệp đã đưa ra những giải pháp căn cơ mang tính chiến lược đó là gia tăng giá trị bằng chế biến sâu, chuẩn hóa quy trình pháp lý và chủ động ứng phó chi phí vận tải.

Thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô, doanh nghiệp cần chuyển hướng sang chế biến sâu và ứng dụng công nghệ hiện đại. Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, ông Lê Hoàng An, Nhà sáng lập Anvan Dried Food cho biết, doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ giảm áp tức thời có kiểm soát từ năm 2019 trong sản xuất gia vị, cà phê, trái cây sấy. Công nghệ này giúp giảm tải lượng vi sinh, quản lý chặt quy trình sấy, đảm bảo sản phẩm đạt chuẩn quốc tế ngay từ khâu thiết kế mà vẫn bảo tồn nguyên vẹn giá trị tự nhiên.

Về việc chuẩn hóa quy trình pháp lý, luật sư Chử Lan Phương khuyến nghị doanh nghiệp cần thay đổi bản chất hợp đồng thương mại giai đoạn 2026 - 2027 thành công cụ phân bổ trách nhiệm pháp lý (bao gồm nghĩa vụ về dữ liệu, AI, bảo hiểm, quyền kiểm tra tuân thủ). Doanh nghiệp nên áp dụng quy trình 3 bước đó là thẩm định toàn diện năng lực đối tác; ký hợp đồng ràng buộc chặt chẽ về lãnh thổ, MOQ (sản lượng tối thiểu), KPI hiệu quả; giám sát định kỳ và giữ quyền chấm dứt hợp đồng nếu đối tác không đạt cam kết. Ngoài ra, việc bố trí đại diện pháp lý tại EU và bảo hộ song song cả nhãn hiệu lẫn kiểu dáng công nghiệp là bắt buộc.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp được khuyến nghị cần chủ động đặt chỗ sớm, ký hợp đồng dài hạn với hãng tàu, đa dạng hóa tuyến đường và chủ động liên kết gom hàng giữa các doanh nghiệp cùng ngành nhằm tối ưu hóa chi phí logistics.

Song song đó, việc chủ động tham gia các kênh xúc tiến thương mại lớn là con đường ngắn nhất để kết nối hệ thống phân phối. Đại diện ITPC cho biết đơn vị sẽ tổ chức Cụm gian hàng TP Hồ Chí Minh tại “Hội chợ Quốc tế về Thực phẩm và Đồ uống SIAL PARIS 2026”. Đây là sự kiện chuyên ngành thực phẩm lớn nhất thế giới diễn ra từ 17 - 21/10/2026 tại Pháp, quy tụ 7.500 đơn vị triển lãm và 290.000 lượt khách. Đây sẽ là bệ phóng quan trọng giúp hàng Việt tự tin khẳng định vị thế và phát triển bền vững tại thị trường châu Âu.

Nguyễn Cảnh