Ngành Ngân hàng chuyển từ số hóa sang khai thác dữ liệu và AI

Quang cảnh sự kiện. (Nguồn: PV/Vietnam+)

Chuyển đổi số ngành Ngân hàng trong 5 năm qua đã đạt nhiều kết quả tích cực. Đến hết năm 2025, gần 89% người dân Việt Nam từ 15 tuổi trở lên có tài khoản thanh toán, trong khi giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp hơn 28 lần GDP. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,28%, giá trị tăng 12,24% so với cùng kỳ năm trước.

Từ nền tảng này, chuyển đổi số ngành Ngân hàng đang bước sang giai đoạn mới, trong đó dữ liệu và AI không chỉ hỗ trợ vận hành mà ngày càng trở thành công cụ để quản trị rủi ro, phòng chống gian lận và phát triển các mô hình dịch vụ mới.

Thông tin trên được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn đưa ra tại sự kiện Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026 với chủ đề “Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI,” do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức sáng 18/8 tại Hà Nội.

Nền tảng số ngày càng hoàn thiện

Tại sự kiện, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho biết Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước. Tại phiên họp lần thứ nhất năm 2026 của Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu phát triển đồng bộ hạ tầng số, bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu thông suốt, phát triển kinh tế dữ liệu và AI; đồng thời đổi mới mạnh mẽ tư duy, lấy hiệu quả thực chất và lợi ích của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Vietnam+)

Cũng theo ông Phạm Tiến Dũng, trong 5 năm qua, ngành Ngân hàng đã tạo chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động, với cách tiếp cận lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và sự thuận tiện, trải nghiệm của người sử dụng dịch vụ làm thước đo.

Ngân hàng Nhà nước đã hoàn thiện nhiều quy định thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, tạo điều kiện ứng dụng các công nghệ mới như xác thực qua VNeID.

Hạ tầng thanh toán tiếp tục được đầu tư, nâng cấp và mở rộng kết nối. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng hoạt động thông suốt, an toàn, hiệu quả; mạng lưới ATM, POS và chấp nhận thanh toán QR được phủ rộng trên toàn quốc. Ngân hàng Nhà nước cũng đã triển khai hợp tác thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR giữa Việt Nam và nhiều quốc gia như Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore.

Hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ số của ngành ngân hàng ngày càng kết nối, liên thông với nhiều ngành, lĩnh vực. Nhiều tổ chức tín dụng ghi nhận tỷ lệ giao dịch qua kênh số trên 95%.

Trong giai đoạn 2021-2025, số lượng và giá trị giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt bình quân mỗi năm tăng lần lượt 58,86% và 24,36%. Riêng giao dịch tài chính qua mã QR trong 5 năm qua tăng bình quân hơn 100% mỗi năm.

Dữ liệu trở thành lớp phòng vệ mới

Cùng với mở rộng dịch vụ số, ngành Ngân hàng đặc biệt chú trọng kết nối, làm sạch dữ liệu và bảo đảm an ninh, an toàn. Đến ngày 31/7/2026, toàn ngành đã đối chiếu sinh trắc học thành công cho hơn 167,8 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,78 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID.

Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an, đánh giá việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xác thực danh tính khách hàng, là một trong những bước đột phá quan trọng của ngành ngân hàng trong chuyển đổi số.

Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Vietnam+)

Theo ông Tấn, chỉ trong hai tháng triển khai các giải pháp xác thực, số vụ việc gian lận đã giảm khoảng 62%, cho thấy dữ liệu và công nghệ đang tạo ra giá trị thiết thực trong bảo vệ người dân, doanh nghiệp.

Khi dữ liệu tiếp tục được kết nối và khai thác hiệu quả, ngân hàng có thể hiểu và đánh giá khách hàng tốt hơn, từ đó phát triển sản phẩm phù hợp và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận dịch vụ tài chính và nguồn vốn thuận lợi hơn.

Từ nền tảng dữ liệu và định danh điện tử, chuyển đổi số ngân hàng đang dịch chuyển rõ rệt từ “số hóa” sang khai thác sâu dữ liệu và AI. Một trong những lĩnh vực AI phát huy hiệu quả rõ nét là quản trị rủi ro và phòng chống gian lận.

Tổng Giám đốc TPBank Nguyễn Hưng cho biết ngân hàng đang triển khai AI trên nhiều hoạt động, trong đó chú trọng quản trị rủi ro và cảnh báo sớm. Việc kết hợp AI, Big Data và phân tích thời gian thực cho phép hệ thống liên tục rà soát hành vi, chấm điểm rủi ro và phát hiện các chuỗi thao tác bất thường.

Khi một tài khoản đột ngột thay đổi thiết bị đăng nhập rồi chuyển số tiền lớn tới một tài khoản lạ, hệ thống có thể kích hoạt “điểm dừng thông minh”, yêu cầu đối sánh sinh trắc học và tạo thêm thời gian để khách hàng kiểm tra giao dịch.

Lãnh đạo Trung ương và Ngân hàng Nhà nước tham quan các gian hàng của các ngân hàng thương mại. (Ảnh: Vietnam+)

TPBank cũng liên thông dữ liệu với hệ thống SIMO và danh sách cảnh báo của Cục A05, Bộ Công an. Khi tài khoản nhận có dấu hiệu liên quan lừa đảo, hệ thống tự động cảnh báo khách hàng. Đến nay, giải pháp đã phát cảnh báo đối với gần 52.000 giao dịch đáng ngờ, ngăn chặn nguy cơ chiếm đoạt gần 300 tỷ đồng.

Thực tế này cho thấy khi dữ liệu được kết nối và AI được đưa vào đúng bài toán nghiệp vụ, công nghệ không chỉ giúp tăng tốc giao dịch mà còn có thể trở thành một lớp phòng vệ cho hệ thống tài chính.

Kiến tạo hệ sinh thái ngân hàng thông minh

Bước vào giai đoạn mới, yêu cầu đối với chuyển đổi số ngân hàng không chỉ là nhiều ứng dụng hay giao dịch trực tuyến hơn, mà công nghệ phải tạo ra năng suất, giảm chi phí xã hội và hình thành những mô hình phục vụ mới.

Tại triển lãm công nghệ trong khuôn khổ sự kiện, các ngân hàng và doanh nghiệp giới thiệu nhiều giải pháp hướng tới mô hình ngân hàng dựa trên dữ liệu và AI.

Theo đó,, MISA giới thiệu nền tảng kết nối vay vốn MISA Lending, giúp doanh nghiệp và hộ kinh doanh tiếp cận nguồn vốn dựa trên dữ liệu tài chính hình thành trong quá trình vận hành như thông tin kế toán, hóa đơn, doanh thu và dòng tiền.

Đại diện MISA cho hay quy trình vay vốn được rút ngắn với 5 phút hoàn thiện hồ sơ, 1 ngày phê duyệt và không cần tài sản đảm bảo; tỷ lệ vay vốn thành công đạt 36,2%, cao gấp 10 lần mô hình truyền thống.





Các ngân hàng thương mại trình bày sản phẩm ứng dụng AI vào hoạt động kinh doanh. (Ảnh: Vietnam+)

Trong khi đó, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Khối Ngân hàng Bán lẻ & Ngân hàng Cao cấp Techcombank cho biết với đơn vị này Techcombank, dữ liệu và AI không đơn thuần là công nghệ, mà là những năng lực cốt lõi giúp chúng tôi thấu hiểu khách hàng sâu sắc hơn, đưa ra các giải pháp phù hợp hơn và tạo ra trải nghiệm tài chính thuận tiện hơn cho từng cá nhân, doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

"Dữ liệu và AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận các giải pháp tài chính thuận tiện hơn, thông minh hơn và phù hợp hơn. Vì vậy, Techcombank đang từng bước hiện thực hóa chiến lược AI-first nhằm đưa dữ liệu và AI trở thành động lực phục vụ khách hàng tốt hơn, đồng thời góp phần xây dựng một hệ sinh thái tài chính số ngày càng kết nối, minh bạch và toàn diện, tạo ra những tác động tích cực, lâu dài cho khách hàng, cộng đồng và nền kinh tế,” ông Tuấn nói.

Chuyển đổi số phải tạo giá trị thực chất

Theo Thống đốc Phạm Đức Ấn, chuyển đổi số càng sâu thì những vấn đề về thể chế, dữ liệu, an ninh mạng, gian lận số, quyền riêng tư và quản trị AI càng phát sinh nhanh, đòi hỏi đổi mới mạnh mẽ nhưng có trọng tâm, kiểm soát và lấy hiệu quả thực chất làm thước đo.

Thống đốc đề nghị ngành Ngân hàng tập trung các nhóm nhiệm vụ: tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động ngân hàng số, AI, dữ liệu, Open Banking và các mô hình mới; nâng cấp hạ tầng số, hiện đại hóa hệ thống thanh toán và xây dựng dữ liệu thống nhất, chất lượng cao để phục vụ quản lý, dự báo, cảnh báo.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Vietnam+)

Ngành cũng cần thúc đẩy ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, phát hiện gian lận, tối ưu quy trình và chăm sóc khách hàng; đồng thời xây dựng nguyên tắc quản trị AI, bảo đảm trách nhiệm giải trình và bảo vệ dữ liệu.

Cùng với đó là chuyển từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa rủi ro, tăng cường an ninh mạng, an ninh dữ liệu và phòng chống gian lận công nghệ cao, không đánh đổi an toàn và niềm tin của khách hàng.

“Chuyển đổi số phải phục vụ người dân, doanh nghiệp và tài chính toàn diện, nhất là các nhóm yếu thế. Dữ liệu cần được khai thác để đổi mới phương thức đánh giá khách hàng, quản trị tín dụng và phát triển sản phẩm phù hợp, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã, người lao động và khu vực nông thôn tiếp cận vốn thuận lợi hơn,” Thống đốc nhấn mạnh.

Thống đốc cũng lưu ý thêm, các ngân hàng cần phát triển nguồn nhân lực về dữ liệu, AI, công nghệ và an ninh mạng, đồng thời nâng cao trách nhiệm người đứng đầu. Mỗi nhiệm vụ phải rõ mục tiêu, sản phẩm, người chịu trách nhiệm, nguồn lực, thời hạn và chỉ tiêu đo lường, không làm dàn trải, không theo phong trào, mà đánh giá bằng những vấn đề được giải quyết và giá trị thực tế tạo ra./.

(Vietnam+)