Sửa đổi Luật Dầu khí: Tạo đột phá thể chế, khơi thông nguồn lực cho phát triển

Bước chuyển trong tư duy xây dựng pháp luật về năng lượng

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Dầu khí Việt Nam vừa tổ chức hội thảo Góp ý dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi. Tại hội thảo, nhiều chuyên gia, nhà khoa học đã đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho ngành dầu khí, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho rằng, đây là một trong những yêu cầu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Liên hiệp Hội, nhằm huy động đội ngũ chuyên gia, trí thức trong các lĩnh vực năng lượng, pháp lý và kinh tế tham gia góp ý, hoàn thiện dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi).

Sửa đổi Luật Dầu khí góp phần hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ảnh: Petrovietnam cung cấp

Theo ông, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động và xu hướng chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng hành lang pháp lý minh bạch, thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác và thu hút đầu tư vào lĩnh vực dầu khí là yêu cầu cấp thiết. Ngành dầu khí không chỉ có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và khẳng định chủ quyền quốc gia trên biển. Chính vì vậy, việc góp ý sửa Luật Dầu khí cần tập trung vào ba nhóm vấn đề chính: rà soát sự thống nhất với các luật liên quan như Luật Đầu tư, Luật Quản lý vốn nhà nước; đánh giá tính khả thi của các cơ chế nhằm thu hút đầu tư vào các dự án dầu khí, mỏ nhỏ, mỏ cận biên và năng lượng mới; đồng thời cập nhật các xu hướng quản trị hiện đại, chuyển đổi số và bảo vệ môi trường theo thông lệ quốc tế.

Trong khi đó, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho rằng dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi đã thể hiện bước chuyển từ quản lý trực tiếp sang phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho Petrovietnam. Tuy nhiên, ông lưu ý điều quan trọng là các quyền được giao phải vận hành được trong thực tế, do đó cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi và phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp.

Trước đó, phát biểu tại phiên thảo luận Tổ 16 về dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) chiều ngày 4/8, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên cho rằng lần sửa đổi này thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng pháp luật về năng lượng.

Nếu Luật Dầu khí năm 2022 chủ yếu điều chỉnh các hoạt động điều tra cơ bản, tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí thì dự thảo lần này đã mở rộng sang phát triển chuỗi giá trị dầu khí, dịch vụ dầu khí công nghệ cao, năng lượng ngoài khơi và thu giữ, lưu trữ carbon (CCS).

Theo đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình, đây không đơn thuần là mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật mà là từng bước hình thành khuôn khổ pháp lý cho phát triển kinh tế năng lượng ngoài khơi của Việt Nam trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Đưa khoa học công nghệ, dữ liệu thành động lực phát triển mới

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, ông Đặng Đình Luyến, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, bày tỏ thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Dầu khí nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và khắc phục những bất cập trong quá trình thực thi.

Trong khi đó, TS Phan Ngọc Trung, Trưởng Ban Tư vấn - Phản biện Hội Dầu khí Việt Nam, đánh giá dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) đã có nhiều bước tiến so với Luật Dầu khí 2022, thể hiện tư duy cải cách rõ nét. TS Phan Ngọc Trung kiến nghị mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật sang các nguồn năng lượng mới như hydro tự nhiên, lưu trữ CO₂, đồng thời bổ sung quy định ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu vệ tinh, mô hình hóa địa chất và coi dữ liệu dầu khí là tài sản chiến lược quốc gia.

Đồng thời, ông Ngô Đình Sáng, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Ban Tuyên giáo Trung ương), đề nghị bổ sung chính sách phát triển nhân lực chất lượng cao và làm chủ công nghệ trong nước. Ông cũng lưu ý nguyên tắc ứng dụng trí tuệ nhân tạo phải có kiểm soát, không dùng làm căn cứ duy nhất cho các quyết định liên quan đến an toàn, môi trường, trữ lượng, tài chính hay an ninh quốc gia, cùng với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về dầu khí có cơ chế chia sẻ và bảo đảm an ninh mạng.

Các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng việc sửa đổi Luật Dầu khí lần này cần vừa tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, vừa tạo nền tảng pháp lý dài hạn, mở đường cho đổi mới sáng tạo và chuyển dịch năng lượng, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dầu khí Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Liên quan đến vấn đề này, cũng trong chiều 4/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã thảo luận tại Tổ về một số dự án Luật, Nghị quyết, trong đó, có dự án Luật Dầu khí sửa đổi. Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã giải đáp nhiều nội dung đại biểu quan tâm. Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, việc xây dựng dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) được triển khai dựa trên cơ sở các định hướng lớn của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, Bộ Công Thương - cơ quan chủ trì soạn thảo đã triển khai công tác xây dựng dự thảo Luật theo đúng quy định của pháp luật, cơ bản dựa trên Luật Dầu khí năm 2022.

Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) lần này có nhiều điểm mới cốt lõi, tập trung vào việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, đổi mới mô hình quản trị và hoàn thiện chính sách ưu đãi cho hoạt động dầu khí. Đồng thời khẳng định, Dự thảo cơ bản bảo đảm các yêu cầu về cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng giải đáp nhiều nội dung tại phiên thảo luận Tổ về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi). Ảnh: Hoàng Hòa

Một trong những điểm mới nhận được sự quan tâm đó là phát triển các dự án thu giữ và lưu trữ CO2 (CCS), Bộ trưởng cho biết hoạt động dầu khí hiện đang đóng góp ngân sách ở mức rất cao, bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp ở các mức 25%, 32% và 50%, chưa kể thuế tài nguyên và thuế xuất khẩu. Vì vậy cần có cơ chế phù hợp để thúc đẩy đầu tư vào các hoạt động dầu khí, đặc biệt là các dự án CCS.

Đối với hoạt động CCS, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh đây là lĩnh vực cần được khuyến khích vì có thể tận dụng các mỏ dầu khí đã cạn kiệt, các cấu trúc rỗng và vỉa rỗng đáp ứng điều kiện lưu trữ carbon. Đại biểu đồng tình với quan điểm cần có cơ chế hỗ trợ, trong đó có hỗ trợ hệ thống đường ống và công trình phục vụ hoạt động thu giữ, vận chuyển và lưu trữ CO2.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho rằng, hiện nay công nghệ sử dụng CO2 còn hạn chế, song trong tương lai khi khoa học công nghệ phát triển, CO2 có thể trở thành một loại tài nguyên mới. Dịch vụ CCS không chỉ là hoạt động kỹ thuật đơn lẻ mà có thể hình thành một thị trường; nếu phát triển tốt, Việt Nam có khả năng cung cấp dịch vụ này cho cả khu vực Đông Nam Á. Vì vậy, việc tiếp tục có các giải pháp hỗ trợ, trong đó có miễn tiền sử dụng mặt biển đối với công trình CCS tương tự công trình dầu khí, là cần thiết và nên được khuyến khích.

Đối với vấn đề tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0”, theo Bộ trưởng, hoạt động thu giữ và lưu trữ CO2 (CCS) chính là giải pháp góp phần giảm phát thải khí nhà kính và phù hợp với xu hướng tăng trưởng xanh. Đây là một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi), thể hiện định hướng ứng dụng công nghệ cao, phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí chất lượng cao gắn với quá trình chuyển dịch năng lượng.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình nhấn mạnh, giá trị lớn nhất của dự thảo không nằm ở việc sửa đổi các quy định về hoạt động dầu khí truyền thống mà ở sự chuyển đổi từ tư duy quản lý riêng ngành dầu khí sang tư duy quản trị tổng hợp các nguồn lực năng lượng ngoài khơi.

Thụy Anh