Sử dụng hiệu quả phòng vệ thương mại để bảo vệ sản xuất trong nước

Bảo vệ năng lực sản xuất trong nước

Sáng ngày 6/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Tạp chí Công Thương phối hợp cùng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức Hội nghị bàn tròn: “Sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại trong phát triển ngành công nghiệp và công nghiệp hóa chất bền vững”.

Quang cảnh hội nghị.

Tham dự hội nghị có lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại, Cục Hóa chất (Bộ Công thương) cùng đại diện các hiệp hội ngành hàng, chuyên gia, doanh nghiệp và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp, hóa chất.

Trong bối cảnh toàn ngành Công Thương đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 từ 10% trở lên, bên cạnh việc thúc đẩy sản xuất, mở rộng thị trường và phát triển các động lực tăng trưởng mới, việc sử dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại được xác định là giải pháp quan trọng để bảo vệ năng lực sản xuất quốc gia, củng cố các ngành công nghiệp nền tảng và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động của thương mại toàn cầu.

Lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại, Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) chủ trì phiên thảo luận.

Theo ban tổ chức, cùng với việc hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thực thi, các công cụ phòng vệ thương mại đang ngày càng phát huy vai trò trong bảo vệ sản xuất trong nước. Đến nay, Việt Nam đã khởi xướng 61 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại, áp dụng 48 biện pháp, trong đó có 37 biện pháp đang có hiệu lực, góp phần bảo vệ nhiều ngành sản xuất quan trọng như thép, hóa chất, phân bón, vật liệu xây dựng và một số ngành công nghiệp tiêu dùng.

Các biện pháp này góp phần bảo vệ các ngành sản xuất có tổng doanh thu khoảng 600 nghìn tỷ đồng/năm, tạo việc làm cho hơn 56 nghìn lao động trực tiếp, hàng trăm nghìn lao động gián tiếp và đóng góp trên 1.600 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước mỗi năm.

Phát biểu tại hội nghị, ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên trong năm 2026, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là thúc đẩy phát triển công nghiệp, đặc biệt là các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hóa chất. Đây là những lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng lớn, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư, đồng thời là nền tảng cho sự phát triển của nhiều chuỗi cung ứng trong nước như dệt may, da giày, sản xuất ô tô và nông nghiệp…

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) phát biểu tại hội nghị.

Để thúc đẩy các ngành công nghiệp này phát triển cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có việc sử dụng hiệu quả các chính sách thương mại và các công cụ phòng vệ thương mại nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa nhập khẩu.

Ông Chu Thắng Trung cũng nhấn mạnh, Việt Nam không đứng ngoài dòng chảy thương mại toàn cầu khi vừa thúc đẩy phát triển thị trường nội địa, vừa phải tăng cường xuất khẩu. Trong quá trình đó, hàng hóa Việt Nam đã và đang phải đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại do nhiều thị trường nước ngoài áp dụng, trong đó các ngành công nghiệp nền tảng như thép và hóa chất là những lĩnh vực có số vụ việc tương đối cao.

Từ thực tế này, theo ông Chu Thắng Trung, Việt Nam cần chủ động sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại phù hợp với quy định của pháp luật và thông lệ quốc tế, qua đó tạo động lực cho sự phát triển của thị trường và bảo vệ chính đáng ngành sản xuất trong nước.

Bà Phạm Thị Lệ Nhung, Tổng Biên tập Tạp chí Công Thương phát biểu tại hội nghị.

Qua theo dõi thực tiễn, lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại cho biết, thời gian qua nhiều hiệp hội và doanh nghiệp đã chủ động trao đổi về việc sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ sản xuất trong nước. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn còn lúng túng trong quá trình chuẩn bị hồ sơ và cung cấp các thông tin, dữ liệu theo đúng quy trình, quy định để đáp ứng điều kiện khởi xướng điều tra áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại.

Theo ông Chu Thắng Trung, hội nghị lần này là dịp để cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, làm rõ các quy định, điều kiện và quy trình tiến hành điều tra phòng vệ thương mại, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các chính sách ở nhiều góc độ nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp.

Ông Trung cũng nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của việc sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại không phải là áp dụng biện pháp phòng vệ đơn thuần, mà thông qua các công cụ này góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành sản xuất trong nước, hình thành các chuỗi cung ứng bền vững, qua đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh

Tại hội nghị, ông Phạm Huy Nam Sơn, Phó Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) cho biết, cùng với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành hóa chất Việt Nam cũng đang phải đối mặt với sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ hàng hóa nhập khẩu. Tình trạng dư thừa công suất tại một số nền kinh tế, sự biến động mạnh của giá nguyên liệu, năng lượng, logistics và xu hướng gia tăng sử dụng các biện pháp thương mại đang đặt các doanh nghiệp hóa chất trong nước trước nhiều thách thức mới.

Ông Phạm Huy Nam Sơn, Phó Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) phát biểu tại hội nghị.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không phải là bảo hộ sản xuất trong nước bằng mọi giá, mà là xây dựng một ngành công nghiệp hóa chất có năng lực cạnh tranh thực chất. Đồng thời, chủ động sử dụng các công cụ chính sách phù hợp với pháp luật Việt Nam và các cam kết quốc tế để bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của ngành sản xuất trong nước.

Theo ông Sơn, phòng vệ thương mại ngày càng khẳng định vai trò là một công cụ quan trọng nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng cho doanh nghiệp. Đây là công cụ hợp pháp nhằm khắc phục tác động của hành vi cạnh tranh không công bằng hoặc sự gia tăng nhập khẩu gây thiệt hại cho ngành sản xuất trong nước.

Từ thực tiễn sử dụng và ứng phó với các biện pháp thương mại, ông Sơn khẳng định, phòng vệ thương mại có thể hỗ trợ ngành sản xuất trong nước, nhưng chỉ trong một thời hạn nhất định. Do đó, doanh nghiệp phải sử dụng khoảng thời gian này để đổi mới công nghệ, giảm chi phí, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Các đại biểu tham dự hội nghị

Ở chiều ngược lại, hàng hóa Việt Nam cũng ngày càng đối mặt với các vụ việc điều tra của nước ngoài. Bên cạnh các biện pháp phòng vệ thương mại truyền thống, phạm vi rủi ro thương mại đang mở rộng sang các vấn đề về dư thừa công suất, lao động, môi trường và chuỗi cung ứng.

Từ thực tiễn này, lãnh đạo Cục Hóa chất đặt ra 3 yêu cầu: Thứ nhất, cơ quan quản lý và doanh nghiệp phải chủ động theo dõi diễn biến nhập khẩu, xuất khẩu và các biện pháp thương mại tại những thị trường trọng điểm.

Thứ hai, doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống kế toán, thống kê và lưu trữ dữ liệu đủ khả năng đáp ứng yêu cầu của cơ quan điều tra trong và ngoài nước.

Thứ ba, việc sử dụng phòng vệ thương mại phải gắn với kế hoạch tái cơ cấu và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành sản xuất trong nước, không được coi là biện pháp bảo hộ lâu dài.

Các đại biểu tham dự hội nghị.

Theo Phó Cục trưởng Cục Hóa chất Phạm Huy Nam Sơn, đối với ngành công nghiệp hóa chất, yêu cầu đặt ra là vừa phải chủ động theo dõi, phát hiện và xử lý các hành vi cạnh tranh không công bằng trên thị trường trong nước; vừa phải nâng cao năng lực dự báo và ứng phó với các biện pháp thương mại ngày càng phức tạp từ các thị trường xuất khẩu.

Việc sử dụng công cụ phòng vệ thương mại phải bảo đảm khách quan, minh bạch, đúng pháp luật, trên cơ sở chứng cứ đầy đủ và hài hòa với lợi ích chung của nền kinh tế. Mục tiêu cuối cùng không phải là hạn chế thương mại, mà là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ và phát triển bền vững.

Tại hội nghị, Tổng Biên tập Tạp chí Công Thương Phạm Thị Lệ Nhung cho biết, ban tổ chức kỳ vọng, thông qua hội nghị sẽ tiếp tục nâng cao nhận thức và năng lực sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại của cộng đồng doanh nghiệp; tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp. Qua đó, góp phần bảo vệ năng lực sản xuất trong nước, nâng cao sức cạnh tranh của các ngành công nghiệp nền tảng, thúc đẩy phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Hoàng Chiến - Thừa Ngọc