Đề xuất thuế 12,5% từ Mỹ: Đã đến lúc hàng Việt vượt cuộc chơi giá rẻ

Từ ngày 7-9/7, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) tổ chức các phiên điều trần liên quan đến cáo buộc hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức tại khoảng 60 nền kinh tế và vùng lãnh thổ, trong đó có Việt Nam. Theo các phương án được đưa ra, hàng hóa Việt Nam có thể chịu mức thuế bổ sung 12,5% - mức cao nhất trong các lựa chọn chính sách đang được xem xét.

Đề xuất thuế chưa phải quyết định cuối cùng, nhưng là tín hiệu đáng lưu ý

Tuy nhiên, theo quy trình điều tra theo Mục 301, đây chưa phải quyết định cuối cùng. USTR sẽ tiếp tục lấy ý kiến công chúng và tham vấn các bên liên quan trước khi đưa ra kết luận.

Ngành thủy sản Việt Nam đang tiếp tục kiến nghị phía Mỹ xem xét miễn trừ đối với một số nhóm sản phẩm xuất khẩu chủ lực sang thị trường này.

Trước bối cảnh trên, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep) đã gửi văn bản đề xuất các lập luận liên quan đến nhóm thủy sản xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, nhấn mạnh vai trò của ngành trong việc ổn định nguồn cung thực phẩm cho người tiêu dùng Mỹ.

Theo VASEP, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ nhiều năm qua duy trì khoảng 1,8-2,1 tỷ USD/năm. Hiệp hội cho rằng thủy sản Việt Nam chủ yếu bổ sung nguồn cung cho thị trường Mỹ, không cạnh tranh trực tiếp với sản xuất nội địa, nên việc áp thuế bổ sung có thể làm tăng chi phí đối với cả doanh nghiệp nhập khẩu lẫn người tiêu dùng Mỹ.

Vasep cũng cảnh báo việc áp thuế bổ sung 12,5% không chỉ tác động đến doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam mà còn làm tăng chi phí nhập khẩu đối với các nhà phân phối, hệ thống bán lẻ và người tiêu dùng Mỹ. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn nhiều biến động, các biện pháp thuế bổ sung có thể gây áp lực lớn lên thị trường thực phẩm và logistics.

Theo Liên Đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), từ đầu tháng 3 đến nay, Mỹ đã khởi xướng ba cuộc điều tra theo Mục 301 liên quan đến Việt Nam. Nếu kết quả điều tra bất lợi, phía Mỹ có thể áp dụng các biện pháp đáp trả như thuế quan hoặc các biện pháp phi thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu.

Các chuyên gia nhận định, ngay cả khi đề xuất chưa được thông qua, đây vẫn là tín hiệu cho thấy Mỹ đang gia tăng các yêu cầu về lao động, minh bạch chuỗi cung ứng và kiểm soát nguồn gốc hàng hóa nhập khẩu. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng gắn với các tiêu chuẩn về môi trường, lao động và phát triển bền vững, các rào cản phi thuế quan được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng.

Chủ động nâng cao năng lực quản trị, minh bạch chuỗi cung ứng

Nếu mức thuế bổ sung được áp dụng, các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sẽ chịu tác động với mức độ khác nhau. Dệt may và da giày được đánh giá chịu ảnh hưởng lớn nhất do phụ thuộc nhiều vào thị trường Mỹ. Ngành gỗ và nội thất cũng đối mặt với nguy cơ gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, trong khi thủy sản được đánh giá có khả năng thích ứng tốt hơn nhờ chiến lược đa dạng hóa thị trường trong những năm gần đây, song vẫn có thể chịu tác động gián tiếp trong chuỗi cung ứng.

Để chủ động, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị, minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc, đồng thời đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Mặc dù vậy, Vasep cho rằng, việc áp dụng thuế bổ sung đại trà đối với toàn bộ sản phẩm thủy sản Việt Nam sẽ chưa phản ánh đúng thực tế quản trị chuỗi cung ứng cũng như mức độ tuân thủ của ngành. Hiệp hội cho rằng các cơ quan chức năng Mỹ cần đánh giá dựa trên rủi ro cụ thể của từng ngành hàng thay vì áp dụng biện pháp đồng loạt theo quốc gia.

Hiệp hội cũng đề nghị tăng cường đối thoại kỹ thuật giữa các cơ quan quản lý của hai nước nhằm làm rõ các vấn đề liên quan đến lao động, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chuỗi cung ứng. Theo Vasep, giải pháp đối thoại và hợp tác sẽ hiệu quả hơn so với việc áp dụng các rào cản thuế quan mới.

Trong trường hợp phía Mỹ vẫn triển khai biện pháp thuế bổ sung, Vasep kiến nghị cần có cơ chế miễn trừ hoặc loại trừ đối với các nhóm thủy sản thiết yếu mà Mỹ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu và chưa có nguồn cung nội địa thay thế phù hợp.

Tương tự, trong lĩnh vực gỗ và nội thất, ông Phùng Quốc Mẫn - Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM cũng nhận định, ngành gỗ đang chuyển từ Made in Vietnam sang Made by Vietnam, tức là làm chủ thiết kế, công nghệ và thương hiệu. Đây là hướng đi giúp xuất khẩu gỗ nâng giá trị và giảm tác động từ các rào cản thuế.

Về dài hạn, ngành gỗ tiếp tục đa dạng hóa thị trường, tận dụng các hiệp định thương mại như EVFTA, CPTPP, đồng thời nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, minh bạch nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn.

Theo nhiều chuyên gia, xu hướng điều tra thương mại hiện nay cho thấy lợi thế chi phí thấp sẽ không còn đủ để duy trì năng lực cạnh tranh. Các thị trường lớn ngày càng quan tâm nhiều hơn đến toàn bộ quá trình hình thành sản phẩm, từ điều kiện lao động, nguyên liệu đầu vào, phát thải carbon cho đến khả năng truy xuất nguồn gốc. Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp phải chuyển từ tư duy "đáp ứng đơn hàng" sang "đáp ứng tiêu chuẩn", nếu muốn duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), cho biết nhiều nền kinh tế đang gia tăng sử dụng các công cụ điều tra phòng vệ thương mại, điều tra theo Mục 301, Mục 232 và nhiều biện pháp khác nhằm bảo vệ sản xuất trong nước. Dù có cơ sở pháp lý khác nhau, các công cụ này đều phản ánh xu hướng thương mại quốc tế ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hàng hóa nhập khẩu.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Cục Phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm, kịp thời cung cấp thông tin về các vụ việc điều tra; đồng thời tăng cường hướng dẫn doanh nghiệp quản trị dữ liệu, kiểm soát chi phí, tuân thủ quy định về xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng.

Cơ quan này cũng sẽ phối hợp với các hiệp hội ngành hàng và địa phương kiểm soát gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp và hành vi lợi dụng Việt Nam để né tránh các biện pháp phòng vệ thương mại; đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình trả lời điều tra, chuẩn bị hồ sơ và làm việc với cơ quan điều tra nước ngoài nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Theo nhiều chuyên gia, xu hướng điều tra thương mại hiện nay cho thấy lợi thế chi phí thấp sẽ không còn đủ để duy trì năng lực cạnh tranh. Các thị trường lớn ngày càng quan tâm nhiều hơn đến toàn bộ quá trình hình thành sản phẩm, từ điều kiện lao động, nguyên liệu đầu vào, phát thải carbon cho đến khả năng truy xuất nguồn gốc. Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp phải chuyển từ tư duy "đáp ứng đơn hàng" sang "đáp ứng tiêu chuẩn", nếu muốn duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hồng Hương