Siết quy định dạy thêm: Có thể hài hòa lợi ích được không?

Một tiết học chuyên đề môn tiếng Anh của cô trò Trường Trung học Cơ sở Xuân Phương. Ảnh minh họa

Nhìn lại thực tế sau một năm "dạy thêm, học thêm" thực hiện quy định cũ

Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ ngày 15/2/2025, từng được kỳ vọng sẽ ngăn chặn triệt để các tiêu cực trong dạy thêm, học thêm thông qua các quy định nghiêm ngặt.

Những chế tài cụ thể như cấm dạy thêm ở bậc tiểu học, yêu cầu dạy thêm trong nhà trường phải hoàn toàn miễn phí và quy định giáo viên không được dạy học sinh lớp mình đã tạo ra những thay đổi đáng kể. Tuy nhiên, sau một năm vận hành, các quy định mang tính hành chính này đã bộc lộ những bất cập khó tránh khỏi.

Đáng chú ý nhất là gánh nặng tài chính đang dồn về phía phụ huynh khi các trường không được tổ chức dạy thêm có thu phí, buộc gia đình phải tìm đến các trung tâm bên ngoài với chi phí cao hơn nhiều lần. Khoảng trống quản lý thời gian đối với học sinh học một buổi và sự hạn chế quyền lao động chính đáng của nhà giáo cũng là những vấn đề nảy sinh từ thực tế áp dụng quy định cũ.

Góc nhìn mới: Dạy thêm, học thêm có cần thiết khi "người học là trung tâm"?

Đây là câu hỏi mang tính bản chất khi Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 chuyển dịch mạnh mẽ từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực. Thực tế cho thấy nhu cầu học tập bổ trợ không giảm đi mà đang biến chuyển để thích nghi với quan điểm giáo dục mới.

Trước hết, quan điểm "lấy người học làm trung tâm" thừa nhận mỗi cá nhân có một tốc độ tiếp thu khác nhau. Trong một lớp học chính quy với sĩ số đông, giáo viên khó lòng sâu sát đến từng học sinh. Khi đó, hoạt động học thêm chính đáng đóng vai trò hỗ trợ cần thiết, giúp học sinh yếu bù đắp các lỗ hổng kiến thức hoặc tạo điều kiện cho học sinh giỏi tiếp cận những mục tiêu cao hơn.

Bên cạnh đó, nội dung giảng dạy ngoài giờ cũng đang dịch chuyển từ hình thức "nhồi nhét" sang hướng dẫn phương pháp tư duy và giải quyết vấn đề, hoàn toàn phù hợp với tinh thần tự chủ của chương trình mới.

Dạy thêm, học thêm - quản lý thay vì cấm đoán

Tiếp thu ý kiến từ dư luận và thực tế từ các địa phương như Hà Nội, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo - Quyền Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định việc dự kiến sửa đổi Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT sẽ đi theo hướng không cấm đoán các hoạt động chính đáng và không hạn chế nhu cầu học tập hợp pháp.

Trọng tâm của sự thay đổi này nằm ở việc thay thế các biện pháp cấm đoán cơ học bằng các giải pháp quản lý chặt chẽ nhằm ngăn chặn hành vi ép buộc học sinh hoặc trục lợi làm ảnh hưởng đến môi trường sư phạm.

Đồng thời, dự thảo cũng dự kiến trao quyền linh hoạt hơn cho các Sở Giáo dục và Đào tạo trong việc điều phối hoạt động dạy thêm, học thêm tại trường để phù hợp với đặc thù từng địa phương.

Liệu những dự kiến sửa đổi Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT có phải là một bước lùi trong quản lý, hay chính là sự thừa nhận thực tế rằng nhu cầu trau dồi tri thức là một đòi hỏi khách quan và liên tục? Khi hoạt động dạy thêm, học thêm được vận hành dựa trên sự minh bạch, tính tự nguyện và nhu cầu phát triển năng lực cá nhân, nó hoàn toàn có thể trở thành một công cụ hỗ trợ cho chương trình giáo dục mới.

Suy cho cùng, mục tiêu quan trọng nhất không phải là xóa bỏ hoàn toàn việc dạy dạy thêm, mà là làm sao để kiến tạo một môi trường giáo dục lành mạnh - nơi mỗi giờ học đều mang lại giá trị thực chất cho người học.

Hồng Phong