Dạy thêm – học thêm: Sau một năm siết chặt, vì sao vẫn khó kiểm soát?

Kỳ vọng lớn khi ban hành quy định

Từ khi các quy định về dạy thêm – học thêm được triển khai, ngành giáo dục đã đặt ra mục tiêu rõ ràng: đưa hoạt động dạy học trở về đúng bản chất, hạn chế tình trạng dạy thêm tràn lan, đồng thời giảm áp lực học tập ngoài giờ cho học sinh.

Hoạt động dạy và học trong giờ chính khóa tại Trường Tiểu học Thăng Long (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội).

Trên cơ sở đó, chính sách cũng hướng tới việc nâng cao chất lượng dạy học chính khóa, qua đó giúp học sinh giảm dần sự phụ thuộc vào các lớp học thêm.

Tuy nhiên, sau hơn một năm, ghi nhận tại nhiều địa phương cho thấy hoạt động dạy thêm không hề "hạ nhiệt" mà chỉ chuyển sang các hình thức khó kiểm soát hơn. Chính điều này đã tạo ra một "thị trường ngầm" của dạy thêm, nơi các lớp học diễn ra kín đáo, khó kiểm tra và không chịu sự quản lý chặt chẽ.

Ở góc độ phụ huynh, nhu cầu cho con học thêm vẫn rất lớn, xuất phát từ những áp lực thực tế trong học tập và cuộc sống.

Chị Hà Phương Dung, phụ huynh có con học tại một trường tiểu học ở Hà Nội chia sẻ: "Do công việc bận rộn, tôi không có nhiều thời gian kèm con học. Nếu không cho con học thêm thì cũng lo con không theo kịp chương trình, nhất là các môn như Toán và Ngữ văn".

Cùng chung tâm lý, chị Nguyễn Thị Huyền (phường Cầu Giấy) cho biết chị luôn trong trạng thái phân vân khi quyết định có cho con học thêm hay không. "Tôi cũng khá băn khoăn. Nếu không cho con học phụ đạo với chính giáo viên chủ nhiệm thì sợ con không theo kịp các bạn trong lớp, bởi giáo viên là người hiểu rõ nhất năng lực học tập của con", chị Huyền chia sẻ.

Thực tế này cho thấy, dù các quy định đã được siết chặt, nhu cầu học thêm của phụ huynh vẫn tồn tại như một "lựa chọn gần như bắt buộc", xuất phát từ áp lực theo kịp chương trình và tâm lý không muốn con bị tụt lại phía sau.

Giáo viên cũng đang chịu không ít áp lực khi việc hạn chế dạy thêm trong nhà trường khiến thu nhập giảm đáng kể. Để bù đắp, nhiều người buộc phải chuyển sang dạy tại nhà hoặc tổ chức các lớp trực tuyến theo nhóm nhỏ.

Một giáo viên THCS tại Hà Nội bày tỏ: "Lương cơ bản chỉ đủ chi tiêu tối thiểu. Ở thành phố, chi phí từ tiền nhà, điện nước đến sinh hoạt hằng ngày đều tăng cao nên nếu không dạy thêm thì thực sự rất khó xoay xở".

Theo giáo viên này, trước đây, các lớp phụ đạo là nguồn thu quan trọng giúp trang trải cuộc sống. Khi bị hạn chế, không ít người phải tìm cách thích nghi bằng việc mở lớp riêng hoặc dạy trực tuyến quy mô nhỏ.

"Không phải ai cũng muốn dạy thêm nhiều, nhưng áp lực cuộc sống khiến mình không có nhiều lựa chọn", cô chia sẻ.

Sau hơn một năm thực hiện, quy định dạy thêm – học thêm dù đặt ra nhiều kỳ vọng nhưng chưa đạt hiệu quả như mong muốn, khi nhu cầu thực tế vẫn lớn và hoạt động này chỉ chuyển sang hình thức khó kiểm soát hơn. Điều này cho thấy, để chính sách đi vào thực chất, cần những điều chỉnh phù hợp với cả nhu cầu học tập lẫn điều kiện đời sống của giáo viên và phụ huynh.

Sửa đổi theo hướng không cấm, tăng quản lý

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) cho biết đang tiến hành sửa đổi Thông tư 29 về dạy thêm, học thêm, với định hướng không cấm các hoạt động dạy và học thêm chính đáng, đồng thời bảo đảm quyền học tập hợp pháp của học sinh và quyền giảng dạy theo quy định.

Chất lượng giờ học chính khóa được kỳ vọng giảm phụ thuộc vào học thêm (Ảnh minh họa).

Theo đó, dự thảo mới tập trung vào việc siết chặt quản lý, ngăn chặn các hình thức dạy thêm trá hình; hành vi ép buộc học sinh học thêm hoặc lợi dụng hoạt động này để trục lợi, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường giáo dục.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo sẽ làm rõ phạm vi điều chỉnh, phân định cụ thể giữa dạy thêm, học thêm với các hoạt động giáo dục tăng cường, bồi dưỡng theo nhu cầu và sở thích chính đáng của học sinh. Những hoạt động này, nếu được tổ chức đúng quy định, sẽ không bị xếp vào diện quản lý của dạy thêm, học thêm.

Đại diện Bộ GD&ĐT cho biết, việc làm rõ các khái niệm nhằm tránh cách hiểu chưa thống nhất trong quá trình triển khai, đồng thời bảo đảm phân định rạch ròi giữa hoạt động dạy thêm, học thêm với các hình thức giáo dục hợp pháp, cần thiết trong nhà trường.

Cũng theo Bộ, dạy thêm, học thêm là vấn đề liên quan đến nhiều lĩnh vực như giáo dục, quản lý viên chức, tài chính, phòng, chống tham nhũng và quyền lợi người học, do đó không thể xem đơn thuần là một loại hình kinh doanh có điều kiện. Việc quản lý cần được thực hiện theo hướng tổng thể, đồng bộ, bảo đảm tính minh bạch và phù hợp với thực tiễn.

Dự thảo sửa đổi cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường trách nhiệm của giáo viên khi tham gia dạy thêm, gắn hoạt động này với chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ và những điều nhà giáo không được làm theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, quy định mới bổ sung trách nhiệm báo cáo của giáo viên khi dạy thêm ngoài nhà trường, trong đó phải làm rõ mối quan hệ với tổ chức hoặc cá nhân đứng tên đăng ký cơ sở dạy thêm.

Việc sửa đổi quy định dạy thêm – học thêm là cần thiết trong bối cảnh thực tiễn đã thay đổi. Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, cần một cách tiếp cận linh hoạt, vừa kiểm soát tiêu cực, vừa đáp ứng nhu cầu học tập chính đáng và bảo đảm đời sống cho giáo viên. Chỉ khi hài hòa được các lợi ích này, bài toán dạy thêm – học thêm mới có thể được giải quyết một cách căn cơ.

Phượng Nguyễn