Saudi Arabia có thể làm suy yếu ảnh hưởng của Houthi tại Biển Đỏ?

Tàu chở dầu di chuyển trên Biển Đỏ, gần lối vào kênh đào Suez, Ai Cập. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo trang The Japan Times, eo biển Hormuz không phải điểm nghẽn hàng hải duy nhất ở Trung Đông đang đối mặt với nguy cơ bị gián đoạn. Tại Biển Đỏ, hoạt động vận tải biển quan trọng cũng đang bị ảnh hưởng bởi Houthi, lực lượng thân Iran tại Yemen. Trong bối cảnh đó, Saudi Arabia, quốc gia chịu tác động lớn nhất từ những mối đe dọa của Houthi đối với hoạt động hàng hải thương mại, đang thành lập một liên minh hải quân nhằm lập lại trật tự trên tuyến đường biển này.

Liên minh mới sẽ được tổ chức với cơ cấu và nhiệm vụ cụ thể, hướng tới tăng cường bảo đảm an ninh cho tuyến hàng hải Biển Đỏ. Khả năng của lực lượng này trong việc duy trì an toàn hàng hải tại khu vực cũng được đặt trong tương quan so sánh với vai trò của Mỹ trong bảo vệ tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Đồng thời, khả năng tham gia của Mỹ và các đồng minh châu Âu trong sáng kiến này cũng được đặt ra.

Cuộc nội chiến tại Yemen đã kéo dài hơn một thập kỷ. Trong thời gian đó, Saudi Arabia cũng như Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã nhiều lần tham gia các hoạt động quân sự chống lực lượng Houthi. Hiện nay, Iran muốn gia tăng sức ép đối với Saudi Arabia, Mỹ và Israel, do đó đã khuyến khích Houthi phong tỏa và đe dọa tấn công các siêu tàu chở dầu của Saudi Arabia, vốn vận chuyển dầu thô về phía Nam qua eo biển Bab el-Mandeb hoặc về phía Bắc qua kênh đào Suez.

Các tuyến đường biển này vận chuyển một phần đáng kể sản phẩm dầu mỏ của thế giới, có thời điểm lên tới 15% kể từ khi cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz bùng nổ. Đây cũng là tuyến vận chuyển tới 30% lượng hàng hóa đóng trong container trên toàn cầu.

Ông James Stavridis, cựu Đô đốc Hải quân Mỹ, từng giữ chức Tư lệnh tối cao các lực lượng đồng minh NATO, nhận định Biển Đỏ trước đây là một chặng khá yên ắng trên hành trình từ Địa Trung Hải tới vùng Vịnh Ba Tư đông đúc và có mật độ hoạt động cao.

“Khi còn là chỉ huy tàu khu trục trong những năm 1990, tôi từng coi hành trình dài khoảng 1.300 hải lý quanh bán đảo Arab là khoảng thời gian thích hợp để lập kế hoạch và huấn luyện tác chiến. Khi đó, thật khó hình dung rằng một ngày nào đó những vùng biển này lại trở nên nguy hiểm đến vậy”, ông nói.

Các tay súng Houthi tại Sanaa, Yemen. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu đã thu hút được sự tham gia của nhiều đối tác đa dạng. Theo thông báo sau một cuộc họp gần đây tại Riyadh, 14 trong số gần 50 quốc gia và tổ chức tham dự đã tham gia sáng kiến này. Thành phần liên minh trải từ những nước có lực lượng hải quân lớn như Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đến các lực lượng hải quân quy mô nhỏ hơn nhưng có năng lực của một số quốc gia Arab, trong đó có Kuwait, Bahrain, Qatar và Jordan.

Các lực lượng hải quân Arab vùng Vịnh đã cho thấy khả năng phối hợp trong các cuộc tập trận do Mỹ dẫn đầu cũng như trong các hoạt động của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC). Tuy nhiên, Saudi Arabia sẽ phải giữ vai trò chủ đạo, còn hệ thống hậu cần từ các căn cứ của nước này trên Biển Đỏ sẽ là nền tảng cho toàn bộ hoạt động.

Saudi Arabia có hơn 30 tàu chiến hiện đại với thủy thủ đoàn được huấn luyện bài bản, gồm các tàu hộ vệ tên lửa, tàu hộ tống và tàu tuần tra. Không quân nước này có lực lượng chuyên trách hoạt động trên biển cùng một lực lượng trực thăng mạnh. Tuy nhiên, vấn đề là các tàu chiến Saudi Arabia hiện được phân chia giữa hạm đội phía Đông tại Vịnh Ba Tư và hạm đội phía Tây đóng tại Jeddah bên bờ Biển Đỏ. Trước mắt, hạm đội phía Tây sẽ phải đảm nhận nhiệm vụ này.

Ai Cập, quốc gia có lợi ích lớn trong việc duy trì hoạt động thông suốt của tuyến hàng hải qua kênh đào Suez, có lẽ sở hữu lực lượng hải quân lớn nhất thế giới Arab, trong đó có hai tàu đổ bộ trực thăng lớp Mistral và tám tàu ngầm.

Thổ Nhĩ Kỳ có lực lượng hải quân viễn dương hiện đại, gồm ít nhất 10 tàu ngầm diesel, 17 tàu hộ vệ và 9 tàu hộ tống. Tàu đổ bộ tấn công cỡ lớn TCG Anadolu được xem là tàu sân bay không người lái đầu tiên trên thế giới được đưa vào hoạt động, đồng thời có năng lực chỉ huy và kiểm soát đáng kể. Con tàu này có thể nhanh chóng đi qua kênh đào Suez để đảm nhiệm vai trò soái hạm của chiến dịch tại Biển Đỏ.

Pakistan, quốc gia thường xuyên hợp tác với các nước Arab vùng Vịnh trong lĩnh vực quân sự và nhiều vấn đề khác, có khoảng 10 tàu hộ vệ cỡ lớn được trang bị khả năng phòng không, 5 tàu ngầm diesel-điện hiện đại cùng lực lượng máy bay tuần tra biển có năng lực. Kuwait sở hữu một lực lượng tàu tuần tra cao tốc khá lớn, trong khi Bahrain có hai tàu hộ vệ lớp Oliver Hazard Perry từng phục vụ trong Hải quân Mỹ. Tuy nhiên, khả năng hoạt động của các lực lượng này đang bị hạn chế bởi tình trạng phong tỏa tại eo biển Hormuz.

Đáng chú ý, UAE không có mặt trong liên minh, dù nước này sở hữu vài chục tàu chiến, trong đó có các tàu hộ tống và tàu tuần tra hiện đại, phù hợp với nhiệm vụ tuần tra Biển Đỏ. Saudi Arabia và UAE đã bất đồng trong nhiều năm, trong khi UAE hiện phải tập trung đối phó với các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa từ Iran. Oman, quốc gia thường đóng vai trò trung gian trong các cuộc xung đột ở Trung Đông, cũng chưa tham gia.

Tàu thuyền di chuyển trên Biển Đỏ. Ảnh: IRNA/TTXVN

Vậy liên minh này sẽ hoạt động như thế nào? Trước tiên, liên minh này sẽ triển khai một chiến dịch thu thập tình báo quy mô lớn nhằm xác định phương thức hoạt động của Houthi từ khu vực eo biển Bab el-Mandeb tới vùng trung tâm Biển Đỏ, đồng thời theo dõi các vụ phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái của lực lượng này. Nhiệm vụ này sẽ đạt hiệu quả cao hơn nếu nhận được sự hỗ trợ từ hệ thống vệ tinh của Mỹ và lực lượng hải quân của Liên minh châu Âu (EU) trong khu vực, mang tên Chiến dịch Aspides.

Tiếp đó là thành lập một trung tâm chỉ huy và xử lý thông tin tình báo tập trung, có thể đặt trên tàu TCG Anadolu hoặc tại căn cứ hải quân Saudi Arabia ở Jeddah. Trung tâm này có thể quy tụ các sĩ quan hải quân và thủy quân lục chiến giàu kinh nghiệm từ các nước tham gia liên minh. Mỹ và EU có thể cử sĩ quan liên lạc để hỗ trợ điều phối bộ phận đa quốc gia. Trung tâm tác chiến này sẽ tổ chức ứng phó theo thời gian thực, xây dựng kế hoạch dài hạn và điều phối hoạt động kiểm soát không lưu phục vụ các máy bay tuần tra biển.

Sau đó là bước thiết thực nhất: triển khai các tàu tuần tra cao tốc để hộ tống những tàu chở dầu cỡ lớn theo từng đoàn. Mỗi đoàn tàu cũng sẽ có ít nhất một tàu hộ vệ tên lửa đi cùng. Các tàu thương mại có thể bố trí những đội bảo vệ nhỏ, có thể gồm khoảng một tá thủy thủ hoặc lính thủy đánh bộ do một sĩ quan cấp trung úy chỉ huy, được trang bị vũ khí phòng không vác vai và súng máy cỡ nòng 12,7 mm để chống lại các đối tượng tìm cách đột nhập hoặc khống chế tàu.

Liên minh khá đặc biệt này có đủ khả năng thực hiện tất cả những nhiệm vụ trên, nếu Saudi Arabia giữ vai trò chỉ huy hiệu quả với sự hỗ trợ nhất định từ Mỹ và EU. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là liệu chỉ riêng biện pháp bảo vệ trên biển có đủ sức răn đe Houthi và lực lượng Iran đứng sau hay không. Nếu không, bước tiếp theo có thể là tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các căn cứ của Houthi trên đất liền, song điều này tiềm ẩn nguy cơ bị trả đũa và khiến tình hình leo thang.

Theo ông Stavridis, mặt trận phía Tây trong cuộc chiến với Iran đang ngày càng nóng lên. Vấn đề đặt ra là liệu Saudi Arabia cùng các đối tác mới có thể hạ nhiệt tình hình đủ để duy trì tuyến hàng hải Biển Đỏ thông suốt hay không?

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc