Vì sao Houthi được xem là 'lá bài chiến lược' của Iran?

Nhóm vũ trang Houthi tại Yemen ngày 25/7 tuyên bố đã phóng tên lửa tấn công thành phố Jizan ở miền nam Arab Saudi, gây hỏa hoạn tại khu vực được cho là nhà máy lọc dầu của tập đoàn Saudi Aramco.

Vụ việc nối tiếp chuỗi giao tranh giữa Houthi và Arab Saudi sau khi Riyadh bị cáo buộc tập kích sân bay quốc tế ở thủ đô Sanaa hồi giữa tháng.

Trước đó, ngày 20/7, Houthi tuyên bố mở chiến dịch phong tỏa hàng hải đối với tàu thuyền Arab Saudi. Đến ngày 23/7, lực lượng này tiếp tục tấn công 2 tàu chở dầu của Riyadh với lý do các tàu đã vi phạm lệnh phong tỏa, mở thêm một mặt trận mới trong xung đột khu vực.

Phong trào Houthi, tên chính thức là Ansar Allah, được thành lập năm 1994 với nền tảng là phong trào phục hưng văn hóa của giáo phái Hồi giáo Zaydi.

Theo đánh giá của các nhà quan sát quân sự quốc tế, sự hỗ trợ của Iran trong nhiều năm đã giúp Houthi phát triển từ một nhóm vũ trang có tổ chức lỏng lẻo thành lực lượng quân sự đáng gờm, được xem là một trong những "quân bài tẩy" của Tehran trong cuộc đối đầu với Mỹ.

Nội chiến Yemen bùng phát từ năm 2014 khi Houthi kiểm soát thủ đô Sanaa. Một năm sau, liên quân do Arab Saudi dẫn đầu phát động chiến dịch quân sự nhằm khôi phục chính phủ Yemen, song không thể đánh bật Houthi khỏi miền bắc đất nước.

Hiện Houthi kiểm soát khu vực tương đương 1/3 diện tích Yemen nhưng là nơi sinh sống của 70-80% dân số cả nước.

Báo cáo của Liên Hợp Quốc công bố năm 2024 cho biết lực lượng này có khoảng 350.000 quân, tăng mạnh so với 220.000 quân năm 2022 và 30.000 tay súng năm 2015.

Kho vũ khí của Houthi cũng được mở rộng đáng kể, gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái (UAV).

Một trong những vũ khí nổi bật là tên lửa đạn đạo siêu vượt âm Palestine-2 có tầm bắn 2.150 km, tốc độ 19.755 km/h, tương đương gấp 16 lần tốc độ âm thanh.

Sau khi xung đột tại Dải Gaza bùng phát năm 2023, Houthi liên tục tập kích Israel và các tàu hàng trên biển Đỏ.

Khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra, nhóm vũ trang Yemen ban đầu giữ thái độ thận trọng trước khi mở lại các chiến dịch quân sự sau vụ sân bay Sanaa bị tập kích.

Theo New York Times, một số chuyên gia nhận định Iran có thể thúc đẩy Houthi gia tăng hoạt động trên biển Đỏ nhằm tạo thêm sức ép đối với các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh.

Chuyên gia Ian Ralby cho rằng nếu Houthi mở rộng hoạt động sang biển Đỏ, eo biển Bab el-Mandeb, vịnh Aden, Địa Trung Hải hoặc Ấn Độ Dương, nguy cơ đối với an ninh hàng hải sẽ gia tăng đáng kể.

Trong khi đó, chuyên gia Hisham Al-Omeisy nhận định việc Houthi tập trung vào các mục tiêu của Arab Saudi có thể là bước khởi đầu cho một giai đoạn leo thang mới, đồng thời phản ánh mục tiêu mở rộng ảnh hưởng và gia tăng sức ép đối với Riyadh.

Việt Hùng