'Trục kháng chiến' hồi sinh, xoay chuyển cục diện đối đầu Iran - Mỹ

Những người ủng hộ Houthi hô khẩu hiệu trong cuộc biểu tình chống lại liên minh do Ả-rập Xê-út dẫn đầu tại Sanaa, Yemen, ngày 31/7. (Ảnh AP)

Theo giới chuyên gia, trong nhiều thập kỷ qua, các nhóm này đóng vai trò then chốt khi hoạt động như một lực lượng răn đe mạnh mẽ, ngăn chặn các đòn tấn công trực tiếp nhằm vào Iran. Tuy nhiên, “Trục kháng chiến” - liên minh các lực lượng dân quân chống Israel và phương Tây được Cộng hòa Hồi giáo Iran hậu thuẫn - đã suy yếu đáng kể sau chiến dịch quân sự quy mô lớn của Israel nhằm đáp trả cuộc tấn công của Hamas năm 2023.

Tái đầu tư mạnh mẽ

Chính vào thời điểm “Trục kháng chiến” suy yếu, cuộc chiến trực tiếp giữa Israel, Mỹ và Iran bùng phát. Tuy nhiên hiện nay, nhiều nhóm vũ trang đồng minh của Tehran đã quay trở lại gây sức ép lên các đối thủ của Iran bằng cách mở thêm những mặt trận mới, khiến cuộc chiến trở nên phức tạp hơn và đe dọa làm gián đoạn nền kinh tế toàn cầu.

“Trục kháng chiến đã hoạt động rất hiệu quả trong hơn 2 thập kỷ, giúp đảm bảo Iran không bị tấn công. Khi họ suy yếu, Iran đã phải trả giá bằng việc bị cả Mỹ và Israel tấn công”, ông Trita Parsi - Phó Chủ tịch điều hành của Viện Quincy về Quản trị nhà nước có trách nhiệm, nói với CNN.

Theo ông Parsi, Iran không từ bỏ chiến lược phòng thủ từ xa mà là tái đầu tư mạnh mẽ vào chiến lược này.

Từ lâu, Tehran đã theo đuổi chiến lược cách mạng xuyên biên giới, xuất khẩu các giá trị của cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 sang các nước và vùng lãnh thổ lân cận như Li-băng, Yemen, Iraq, Syria và Dải Gaza.

Sau cuộc tấn công của Hamas năm 2023, Israel phát động chiến dịch nhằm loại bỏ các thủ lĩnh nhiều lực lượng đồng minh của Iran. Trong số những người thiệt mạng có thủ lĩnh Hamas Yahya Sinwar - một trong những người bị cho là chủ mưu vụ tấn công ngày 7/10, và ông Hassan Nasrallah - lãnh đạo Hezbollah có ảnh hưởng lớn tại Trung Đông.

Israel cũng tăng cường tấn công các lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn ở Iraq, đồng thời giao tranh với lực lượng Houthi tại Yemen. Thậm chí, Israel còn nhắm vào các lãnh đạo cấp cao của Iran, sát hại Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, với hy vọng thúc đẩy sự thay đổi chế độ, song đến nay mục tiêu này vẫn chưa đạt được.

Ba năm sau, các đồng minh khu vực của Tehran một lần nữa cho thấy họ đang hồi sinh và hoạt động tích cực, thích nghi với cục diện chiến trường mới theo cách giúp gia tăng đáng kể sức mạnh của Iran.

Ông Danny Citrinowicz, cựu lãnh đạo bộ phận Iran thuộc tình báo quân đội Israel, nhận định: “Trục kháng chiến vẫn còn tồn tại. Nó không biến mất mà đang thay đổi”.

Mặc dù những lực lượng này đang tiếp tục hỗ trợ Tehran, họ cũng có động cơ chính trị riêng.

“Mối quan hệ giữa Iran với các nhóm này phức tạp và đa chiều hơn nhiều so với cách truyền thông thường gọi họ là ‘lực lượng ủy nhiệm’”, ông Ali Ahmadi - chuyên gia của Trung tâm Chính sách an ninh Geneva và Viện Trung Đông Thụy Sĩ, nói với CNN.

“Mỗi nhóm đều có bản sắc và lợi ích riêng, nhưng đồng thời gắn bó chặt chẽ với Iran vì họ chia sẻ những lợi ích sâu sắc cả về ý thức hệ lẫn địa - chính trị”, ông Ahmadi nói.

Theo nhà nghiên cứu này, mỗi nhóm phụ thuộc vào Iran ở mức độ khác nhau, và hiện Houthi ở Yemen có lẽ là lực lượng độc lập nhất.

Hồi phục nhanh chóng

Trong những ngày gần đây, Houthi mở thêm một mặt trận mới trong cuộc chiến liên quan đến Iran khi đối đầu với Ả-rập Xê-út, đồng minh chủ chốt của Mỹ.

Đầu tháng này, Houthi cáo buộc Ả-rập Xê-út tiến hành cuộc không kích nhằm vào sân bay tại thủ đô Sanaa, để ngăn máy bay chở phái đoàn cấp cao của Houthi hạ cánh sau khi trở về từ lễ tang của cố Đại giáo chủ Ali Khamenei tại Iran. Ngược lại, chính phủ Yemen được Ả-rập Xê-út hậu thuẫn cho rằng chính Houthi đã thực hiện cuộc không kích này.

Cuối tuần qua, Houthi đã phóng tên lửa vào 2 cơ sở dầu mỏ của Ả-rập Xê-út trên bờ biển Đỏ. Hình ảnh vệ tinh và các video được định vị địa lý cho thấy cơ sở tại Jazan, gần biên giới Yemen, bị hư hại nghiêm trọng.

Trước đó, Houthi tấn công hai tàu chở dầu của Ả-rập Xê-út trên biển Đỏ, sau khi lực lượng này tuyên bố phong tỏa hoạt động vận tải biển của Ả-rập Xê-út qua eo biển Bab al-Mandeb.

Theo hai chuyên gia Nadwa Al-Dawsari và Arman Mahmoudian của Viện Trung Đông tại Washington, điều này cho thấy “Trục kháng chiến ngày càng phối hợp chặt chẽ hơn để biến các giai đoạn đối đầu thành cơ hội củng cố thành quả, thay đổi thực tế trên thực địa và tăng cường đòn bẩy khu vực của Iran”.

Đối với Iran, ảnh hưởng của Houthi một lần nữa được khẳng định. Về phía Houthi, đây cũng là cơ hội vàng để mở lại tuyến hàng không vốn bị Ả-rập Xê-út phong tỏa trong nhiều năm.

Để ủng hộ Hezbollah, Iran đã đưa yêu cầu Israel chấm dứt tấn công vào miền nam Lebanon trở thành một trong những điều kiện quan trọng trong biên bản ghi nhớ với Mỹ.

“Những nhóm này chưa bao giờ bị xóa sổ hoàn toàn và riêng Hezbollah đã phục hồi nhanh hơn nhiều so với dự đoán của Israel”, ông Parsi nhận định.

Cuối tuần qua, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei tái khẳng định sự ủng hộ Hezbollah trong bức thư gửi lãnh đạo Hezbollah Naim Qassem. Ông gọi Hezbollah là lực lượng đi đầu trong cuộc kháng cự của Iran chống Israel, nhấn mạnh rằng bảo vệ Hezbollah vẫn là một trong những chính sách chiến lược của Cộng hòa Hồi giáo.

Bình Giang