Sầu riêng Việt Nam: Gỡ điểm nghẽn xuất khẩu, thông quan và vốn

Trung Quốc là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất

Tại Tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn ngành hàng sầu riêng: Kiến tạo xuất khẩu bền vững” do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 20/8, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), trong 6 tháng đầu năm, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 1,07 triệu tấn sầu riêng. Thái Lan là nguồn cung lớn nhất với hơn 800.000 tấn, trong khi Việt Nam cung cấp khoảng 238.000 tấn.

Sầu riêng Việt Nam thu về khoảng 846 triệu USD từ thị trường này trong nửa đầu năm, tiếp tục khẳng định Trung Quốc là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất.

Tuy nhiên, sản lượng của Thái Lan vẫn cao gần 4 lần Việt Nam. Vì vậy, theo ông Hải, bên cạnh việc nâng chất lượng và tính chuyên nghiệp, Việt Nam cần chủ động mở rộng các thị trường mới, đặc biệt tại châu Á và những thị trường phương Tây có đông cộng đồng người châu Á.

Đáng chú ý, đa dạng hóa phương thức xuất khẩu cũng là hướng đi cần được thúc đẩy. Bên cạnh xuất khẩu chính ngạch qua đường bộ, việc mở rộng vận chuyển bằng đường biển có thể giúp giảm áp lực cho các cửa khẩu, rút ngắn thời gian chờ và tối ưu chi phí logistics.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) thông tin tại tọa đàm. Ảnh Báo Tiền phong

Một trong những yếu tố trực tiếp tác động đến tốc độ xuất khẩu sầu riêng là năng lực kiểm nghiệm.

Ông Phạm Văn Duy - Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, hệ thống phòng kiểm nghiệm hiện cơ bản đáp ứng nhu cầu kiểm nghiệm sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc, kể cả trong giai đoạn cao điểm.

Đến nay, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã chấp thuận 50 phòng kiểm nghiệm của Việt Nam đủ tiêu chuẩn phân tích các chỉ tiêu như cadimi và vàng O.

Tại Tây Nguyên, trong cao điểm mùa vụ, sản lượng xuất khẩu có thể lên tới 800-900 lô hàng mỗi ngày, tương ứng khoảng 2.000-2.500 mẫu cần kiểm nghiệm. Năng lực kiểm nghiệm tại khu vực hiện đạt hơn 1.000 mẫu.

Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã có thông báo chính thức phê duyệt thêm 567 mã số vùng trồng và cơ sở đóng cho sầu riêng Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này.

Theo ông Duy, nếu điều phối hợp lý giữa các địa phương, hệ thống kiểm nghiệm hoàn toàn có thể đáp ứng nhu cầu. Các phòng kiểm nghiệm tại Đà Nẵng, Hà Nội, Quảng Ninh và Lạng Sơn có thể cùng tham gia hỗ trợ dọc tuyến vận chuyển từ vùng trồng tới cửa khẩu.

Việc nâng năng lực kiểm nghiệm không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu mà còn góp phần hạn chế nguy cơ hàng bị trả về, giảm chi phí phát sinh và bảo đảm tính ổn định của hoạt động xuất khẩu.

Hải quan tạo thuận lợi tối đa cho thông quan

Ở khâu cửa khẩu, cơ quan hải quan đang triển khai nhiều giải pháp nhằm rút ngắn thời gian và chi phí thông quan.

Bà Nguyễn Thị Quỳnh Chi, đại diện Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho biết, ngày 15/5/2026, Cục Hải quan đã ban hành văn bản về giám sát, quản lý và yêu cầu các chi cục triển khai đồng bộ trên toàn quốc.

Theo đó, cơ quan hải quan tạo điều kiện tối đa để hàng hóa được giải quyết thủ tục ngay trong ngày, kể cả ngày lễ, ngày nghỉ và ngoài giờ.

Hải quan đồng thời phối hợp với doanh nghiệp kho bãi tại khu vực cửa khẩu để bố trí địa điểm bảo quản, phân loại hàng hóa trong thời gian chờ xuất khẩu. Tình hình xuất khẩu được cập nhật thường xuyên để kịp thời cảnh báo doanh nghiệp, điều tiết giao thông, hạn chế ùn tắc tại cửa khẩu.

Bà Nguyễn Thị Quỳnh Chi - đại diện Cục Hải quan (Bộ Tài chính) thông tin tại tọa đàm. Ảnh Báo Tiền phong

Cơ quan hải quan cũng duy trì trao đổi với phía Trung Quốc nhằm xử lý nhanh các vướng mắc phát sinh, đồng thời thông báo cho doanh nghiệp những thay đổi trong chính sách quản lý và kiểm tra của nước nhập khẩu.

Đối với các lô hàng đã xuất khẩu nhưng bị trả về, cơ quan hải quan sẽ tạo điều kiện giải quyết nhanh thủ tục tái nhập theo đề nghị của doanh nghiệp.

Đặc biệt, Cục Hải quan đã chỉ đạo nghiêm cấm các hành vi gây khó khăn, phiền hà, sách nhiễu hoặc kéo dài thời gian thông quan, làm phát sinh chi phí cho doanh nghiệp.

Cùng với cải cách thủ tục, việc xây dựng cửa khẩu thông minh và chia sẻ dữ liệu với Hải quan Trung Quốc cũng đang được thúc đẩy. Hai bên hiện đàm phán dự thảo thỏa thuận hợp tác về chia sẻ dữ liệu hàng hóa xuất nhập khẩu. Phía Việt Nam cũng đã xây dựng dự thảo thông tư về quy trình thủ tục, kiểm tra và giám sát đối với hàng hóa, phương tiện tại các cửa khẩu thông minh với Trung Quốc.

Khơi thông tín dụng cho chế biến và logistics

Cùng với xuất khẩu và thông quan, vốn là một trong những điểm nghẽn cần được tháo gỡ để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành sầu riêng.

Ông Trần Anh Quý - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) chia sẻ, đến tháng 6/2026, dư nợ tín dụng đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đạt gần 4,4 triệu tỷ đồng, tăng gần 5% và chiếm khoảng 22% tổng dư nợ của nền kinh tế. Trong đó, tín dụng dành cho nông nghiệp đạt khoảng 2,3 triệu tỷ đồng.

Theo ông Quý, ngành ngân hàng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, giảm chi phí, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng và nâng khả năng tiếp cận vốn cho khách hàng.

Trong thời gian tới, rất cần sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa Ngân hàng Nhà nước với các bộ, ngành, địa phương để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đặc biệt là khuyến khích tín dụng phục vụ đầu tư nhà máy chế biến sâu, logistics và các giải pháp nâng cao giá trị ngành hàng. Ông Duy nhấn mạnh, đối với ngành sầu riêng, tôi cho rằng cần có sự phối hợp đồng bộ để tháo gỡ các điểm nghẽn, từ vốn, chế biến, logistics đến thị trường.

Về phía Bộ Công thương, ông Trần Thanh Hải cho biết thêm, để giữ vững vị thế tại thị trường Trung Quốc và mở rộng sang các thị trường mới, ngành sầu riêng cần tập trung vào 4 hướng: truy xuất nguồn gốc thực chất; mở rộng vận chuyển đường biển; hoàn thiện chuỗi lạnh, logistics và chế biến sâu; tăng cường liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và địa phương.

Diệu Hoa